Η ισότητα των φύλων συχνά παρουσιάζεται ως ζήτημα που αφορά πρωτίστως τις γυναίκες. Στην πραγματικότητα, όμως, η εξάλειψη των στερεοτύπων, ο σημαντικός ρόλος της εκπαίδευσης και οι προοδευτικές θεσμικές τομές επηρεάζουν θετικά το σύνολο της κοινωνίας και θέτουν τα θεμέλια για την οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης πραγματικότητας για όλους.
Για να πάρουμε μια γεύση από όλα όσα άλλαξαν, αλλάζουν και ενδεχομένως να αλλάξουν προς το καλύτερο σε ό,τι αφορά το ζήτημα της ισότητας στην κυπριακή κοινωνία, μιλήσαμε με αξιωματούχους, επαγγελματίες, ειδικούς, αλλά και ανθρώπους της διπλανής πόρτας. Καταγράφοντας τη δράση, τις εμπειρίες και τις σκέψεις των συνεντευξιαζομένων, διαπιστώνουμε πως η προώθηση ενός πιο έμφυλου και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ.
Γράφουν οι Ιωάννα Χριστοδούλου και Μάριος Ορθοδόξου
Σχεδιασμός κεντρικής εικόνας: Γιάννα Πάρακκα
*Τα ονόματα και οι ηλικίες των παιδιών που συμμετείχαν στο ρεπορτάζ έχουν τροποποιηθεί
«Δραστηριότητες μόνο για αγόρια ή μόνο για κορίτσια; Όχι, δεν υπάρχουν», μάς λέει η Λένα, 4 ετών, και έπειτα κάνει μια σύντομη παύση. «Εκτός από το μπαλέτο μου… Δεν έρχεται κάποιο αγόρι στο μπαλέτο μου…».
«Μεγαλώσαμε στα ώπα-ώπα, η πλειονότητα της γενιάς του ’90. Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια για να καταλάβουμε τι περνούσαν οι μανάδες μας, δουλεύοντας και μεγαλώνοντάς μας», σημειώνει ο Ραφαήλ, 32 ετών.
Διαβάστε το ρεπορτάζ εδώ >> Τρεις γενιές ανδρών μιλούν για την ισότητα των φύλων στην οικογένεια
«Τα τελευταία χρόνια η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την επίτευξη ισότητας των φύλων σε διάφορους τομείς. Ωστόσο, ακόμη δεν έχουμε πετύχει την πλήρη και ουσιαστική ισότητα», μας αναφέρει σε συνέντευξή της η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, Τζόζη Χριστοδούλου. «Ο δρόμος είναι μακρύς και σε κάποιους τομείς πιο ανηφορικός», συμπληρώνει.
Αν έκανα κάτι που θεωρείται ‘κοριτσίστικο’, μάλλον θα με κοροϊδεύαν ή θα το σχολίαζαν αρνητικά στο σχολείο, Προκόπης [13 ετών]
Στην ερώτηση αν το σχολείο μπορεί να διαμορφώσει στάσεις ζωής ή αν η οικογένεια παραμένει ο πιο καθοριστικός παράγοντας, η απάντηση της εκπαιδευτικού Μαρίας Αργυρού Παντζιαρά είναι χαρακτηριστική: «Το σχολείο επιτελεί έναν ρόλο στη διαμόρφωση κουλτούρας και αξιών στα παιδιά, όμως τον μεγαλύτερο ρόλο διαδραματίζει η οικογενειακή κατάσταση του κάθε παιδιού, αφού οι γονείς θεωρούνται τα πρότυπά τους. Όταν υπάρχουν έμφυλα στερεότυπα στο σπίτι, χρειάζεται συνεχής αγώνας και διαρκείς παρεμβάσεις από το σχολείο, έτσι ώστε αυτά να καταρρίπτονται».
Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ επικοινωνήσαμε, μεταξύ άλλων, με τη Γραμματέα του Τμήματος Εργαζομένων Γυναικών της ΣΕΚ, Δέσποινα Ησαΐα, και τη Γραμματέα του Γραφείου Γυναικών Εργατοϋπαλλήλων της ΠΕΟ, Μαρίνα Κούκου, για να μάθουμε περισσότερα για τους πολλαπλούς λόγους που προκαλούν το χάσμα αμοιβών στη χώρα μας. Και οι δύο συμφώνησαν στο εξής: τη στιγμή που οι θέσεις εργασίας αυξάνονται, όλα δείχνουν ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να προτιμούν χαμηλόμισθες θέσεις και δεν ωθούνται σε εκείνες που αποκαλούνται «εργασίες του μέλλοντος», όπως η τεχνολογία και η πληροφορική, ή σε τομείς των θετικών επιστημών. Επιπλέον, εμπόδιο στην ανέλιξή τους αποτελεί συχνά το γεγονός ότι σταματούν να εργάζονται λόγω μητρότητας ή επιλέγουν να επιστρέψουν σε εργασιακά καθεστώτα που δεν είναι μόνιμα ή πλήρους απασχόλησης. Οι εκπρόσωποι των ΣΕΚ και ΠΕΟ αναφέρθηκαν, επίσης, στις ώρες της καθημερινής, άμισθης εργασίας των γυναικών, που αφορούν τη φροντίδα των παιδιών και τις οικιακές υποχρεώσεις, και οι οποίες, κατά μέσο όρο, είναι περισσότερες από εκείνες των ανδρών.
Κοινωνικά στερεότυπα: Όταν οι θεσμοί προχωρούν και η… νοοτροπία μένει πίσω
«Σε αρκετές περιπτώσεις, κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής, τα παιδιά κάνουν χρήση διαφόρων στερεοτυπικών φράσεων, όπως: ‘Είναι κορίτσια, κυρία, δεν ξέρουν να παίζουν ποδόσφαιρο’ ή ‘Τα αγόρια είναι πιο δυνατά στο τρέξιμο’. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η παρέμβαση του εκπαιδευτικού, ίσως μέσα από συζήτηση προβληματισμού, είναι σημαντική», μάς λέει η εκπαιδευτικός Μαρία Αργυρού Παντζιαρά.
Η Κωνσταντίνα Νικολάου, πρωταθλήτρια σκοποβολής, παρόλο που βλέπει τα βήματα προόδου που επιχειρούνται, σε σχετική ερώτηση για τις στερεοτυπικές συμπεριφορές μάς απαντά: «Η κοινωνία ακόμα φέρει στερεότυπα για τους ρόλους των φύλων. Σε πολλά αθλήματα, οι άνδρες θεωρούνται ‘το πρότυπο’ και οι γυναίκες αντιμετωπίζονται σαν ‘εξαίρεση’. Αυτό ενισχύεται και από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, που συνεχίζουν να δίνουν μεγαλύτερη προβολή στους άνδρες αθλητές, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο στήριξης και χρηματοδότησης».
Η νοοτροπία αλλάζει πιο αργά από τους θεσμούς, Κλέα Παπαέλληνα
«Τα κοινωνικά στερεότυπα διατηρούνται ακόμη και… ναι, υπάρχει η αντίληψη ότι κάποια αθλήματα ‘ταιριάζουν’ περισσότερο στους άντρες», επιβεβαιώνει η Κλέα Παπαέλληνα, πρώην πρόεδρος του ΚΟΑ. «Έτσι δημιουργείται μια αλληλουχία που περιορίζει τις ευκαιρίες: λιγότερη στήριξη, λιγότερα αποτελέσματα, μικρότερη προβολή. Οι μεγαλύτερες ιστορικές επενδύσεις στους ανδρικούς αγώνες έχουν ήδη δημιουργήσει πιστό κοινό και εμπορικές συμφωνίες που συνεχίζουν να προσελκύουν κεφάλαια», λέει και συμπληρώνει: «Άξιο αναφοράς αποτελεί το γεγονός πως η νοοτροπία αλλάζει πιο αργά από τους θεσμούς. Παράδειγμα αποτελεί η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, που έχει θέσει ξεκάθαρους στόχους ισότητας, και η ΕΕ, που προωθεί ανάλογες πολιτικές. Εκεί όπου εφαρμόστηκαν συγκεκριμένοι στόχοι, όπως η αύξηση της γυναικείας συμμετοχής στους Ολυμπιακούς Αγώνες, τα αποτελέσματα ήταν εμφανή και γρήγορα».
Διάβασε τη συνέντευξη εδώ >> Κλέα Παπαέλληνα: Η ισότητα στον αθλητισμό δεν είναι παραχώρηση, είναι δικαίωμα και δύναμη προόδου
«Θεωρώ ότι η πλειονότητα των πατεράδων της γενιάς μου», λέει ο Ραφαήλ, 32 ετών, «δεν ακολουθούν τα στερεότυπα που ακολουθούσαν οι πατεράδες μας. Αυτό με κάνει να πιστεύω ότι τα πράγματα με τον καιρό αλλάζουν και ότι τα στερεότυπα άρχισαν να σπάζουν».
Σήμερα οι κοινωνίες είναι πιο ανοιχτές σε εξωτερικές επιρροές, και αυτό επιτρέπει την εξέλιξη των προτύπων. Ωστόσο, οι αλλαγές παραμένουν αργές, Δημήτρης Καλημέρης
Ο Δημήτρης Καλημέρης, σωματικός ψυχοθεραπευτής, επιβεβαιώνει, μέσα από την εμπειρία του, ότι «Τα κοινωνικά στερεότυπα διαδραματίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας ενός νέου ανθρώπου» και «Καθορίζουν, σε μεγάλο βαθμό, τις προσδοκίες και τις συμπεριφορές που θα υιοθετήσει, άρα και την αντίληψη που έχει για τον εαυτό του και τους άλλους». Παρόλα αυτά, και παρά το γεγονός ότι τα στερεότυπα μπορούν να λειτουργήσουν περιοριστικά, μας λέει ότι «Σήμερα οι κοινωνίες είναι πιο ανοιχτές σε εξωτερικές επιρροές, και αυτό επιτρέπει την εξέλιξη των προτύπων. Ωστόσο, οι αλλαγές παραμένουν αργές».
Ο Προκόπης, 13 ετών, σχολιάζει σχετικά: «Σε προσωπικό επίπεδο δεν πιστεύω ότι υπάρχουν δραστηριότητες αποκλειστικά για άντρες ή για γυναίκες, αλλά, για να είμαι ειλικρινής, αν έκανα κάτι που θεωρείται ‘κοριτσίστικο’, μάλλον θα με κοροϊδεύαν ή θα το σχολίαζαν αρνητικά στο σχολείο…».
Για τα επίμονα στερεότυπα που περιορίζουν την ισότητα στην κυπριακή κοινωνία, τα οποία η Επίτροπος Ισότητας περιέγραψε ως τη ρίζα του προβλήματος, σημειώνει: «Ακόμα δεν είναι ευρέως αποδεκτό ή αναμενόμενο ο άντρας να αναλαμβάνει ισότιμα τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών ή να ακολουθεί επαγγέλματα φροντίδας. Εν έτει 2025, θεωρείται ακόμη καθήκον των γυναικών». Αυτό, βεβαίως, έχει ως αποτέλεσμα οι γυναίκες να μην έχουν την ίδια ευχέρεια χρόνου και τις ίδιες ευκαιρίες να ενταχθούν πιο ενεργά στην αγορά εργασίας και στα κοινά.
Από νωρίς θα πρέπει να περνά το μήνυμα σε όλα τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, ότι έχουν τα ίδια δικαιώματα και την ελεύθερη επιλογή σε όλους τους τομείς της ζωής τους, μακριά από στερεότυπα, Τζόζη Χριστοδούλου
Ισότητα από τα θρανία: Μπορεί η εκπαίδευση να σπάσει τα στερεότυπα φύλου;
Στην ερώτηση πώς μπορεί η εκπαίδευση να συμβάλει στη διάλυση των στερεοτύπων φύλου από μικρή ηλικία, η Επίτροπος Ισότητας αναφέρει ότι: «Ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι καίριος. Από νωρίς θα πρέπει να περνά το μήνυμα σε όλα τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, ότι έχουν τα ίδια δικαιώματα και την ελεύθερη επιλογή σε όλους τους τομείς της ζωής τους, μακριά από στερεότυπα».
«Πιστεύετε ότι το σχολικό αναλυτικό πρόγραμμα συμβάλλει αρκετά στην καλλιέργεια ισότητας των φύλων ή χρειάζονται περαιτέρω παρεμβάσεις;», ρωτήσαμε την εκπαιδευτικό Μαρία Αργυρού Παντζιαρά. «Πλέον ναι, το πιστεύω. Ειδικά μέσα από τα ανανεωμένα βιβλία μαθηματικών και επιστήμης, η αναφορά σε ενέργειες και επαγγέλματα γίνεται και για τα δύο φύλα. Για παράδειγμα, παρουσιάζονται άνδρες και γυναίκες επιστήμονες ή άνδρες και γυναίκες που κάνουν δουλειές στο σπίτι. Ένα άλλο μάθημα που βοήθησε πολύ στην καλλιέργεια ισότητας των φύλων είναι η Αγωγή Ζωής, για τη Δ' τάξη, και η Αγωγή Υγείας, για τις Ε' και Στ' τάξεις. Μέσα από αυτά τα μαθήματα χρησιμοποιούνται αρκετά λογοτεχνικά βιβλία και γίνονται πολλές συζητήσεις για την κατάρριψη των φυλετικών στερεοτύπων».
Διάβασε τη συνέντευξη εδώ >> Πώς καλλιεργείται η ισότητα των φύλων στο σχολείο; Ρωτήσαμε μία δασκάλα δημοτικού
Η Μελίνα, 17 ετών, μας είπε σχετικά: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν παιχνίδια ή δραστηριότητες που είναι αυστηρά ‘για αγόρια’ ή ‘για κορίτσια’. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες δραστηριότητες στις οποίες συνήθως συμμετέχουν περισσότερα αγόρια ή περισσότερα κορίτσια, ανάλογα με τις κοινωνικές συνήθειες. Παρόλα αυτά, αν ένα αγόρι κάνει κάτι που θεωρείται πιο ‘γυναικείο’, οι φίλοι του ίσως τον κοροϊδέψουν ή τον πειράξουν. Μπορεί να δεχτεί σχόλια τύπου ‘αυτό δεν είναι για αγόρια’, επειδή δυστυχώς υπάρχουν ακόμα στερεότυπα. Από την άλλη, αν ένα κορίτσι κάνει κάτι που θεωρείται πιο ‘αντρικό’, αυτό είναι πιο κοινωνικά αποδεκτό».
Θεσμικές αλλαγές και ο ρόλος του άντρα στο σπίτι
«Αν και, σε θεσμικό επίπεδο, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε κάνει σαφείς αναφορές στην ισότητα των φύλων και, κατ’ επέκταση, στους γονεϊκούς ρόλους, στην πράξη έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε», μας λέει χαρακτηριστικά ο ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Καλημέρης. «Επικρατεί ακόμα η αντίληψη ότι η φροντίδα των παιδιών είναι ‘γυναικεία υπόθεση’, ενώ θεωρείται πως οι άνδρες στερούνται των απαραίτητων βιολογικών ενστίκτων για να ανταποκριθούν στις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους. Έτσι, ο πατέρας περιορίζεται πολλές φορές σε ρόλους όπως εκείνον που φέρνει δώρα, τιμωρεί ή απλώς διεκπεραιώνει πρακτικές υποχρεώσεις. Αυτό έχει βαρύ ψυχολογικό τίμημα για τη μητέρα, η οποία φορτίζεται με άγχος, θυμό και ενοχές».
Στον Γιώργο, 21 ετών, απευθύναμε την ερώτηση πώς αντιλαμβάνεται εκείνος το ρόλο του άντρα στο σπίτι και πώς φαντάζεται τον εαυτό του ως πατέρα στο μέλλον. «Δεν θα άφηνα τη γυναίκα μου στο σπίτι να είναι νοικοκυρά, όπως έκαναν παλιά, αλλά δεν θα την άφηνα ούτε ανεξέλεγκτη», μας απάντησε και συμπλήρωσε ότι, ως «άνδρας του σπιτιού», θα ήθελε να έχει τον έλεγχο στη «διαχείριση των οικονομικών και στην ανατροφή των παιδιών».
«Έχω αναλάβει τις δουλειές στο σπίτι, το μαγείρεμα και γενικότερα τις διάφορες υποχρεώσεις. Πιστεύω ότι πολλοί άνδρες και γυναίκες δεν τολμούν να μοιράσουν τις ευθύνες εκτός της ‘νόρμας’ επειδή φοβούνται την κριτική της ευρύτερης οικογένειας και του φιλικού τους περιβάλλοντος», Ανδρέας [43 ετών]
Στην αντίπερα όχθη, ο Ανδρέας, 43 ετών, μοιράστηκε μαζί μας την καθημερινότητά του: «Έχω αναλάβει τις δουλειές στο σπίτι, το μαγείρεμα και γενικότερα τις διάφορες υποχρεώσεις. Αυτό γιατί μπορώ και θέλω. Η σύντροφός μου ασχολείται με άλλες υποχρεώσεις που προκύπτουν. Πιστεύω ότι πολλοί άνδρες και γυναίκες δεν τολμούν να μοιράσουν τις ευθύνες εκτός της ‘νόρμας’ επειδή φοβούνται την κριτική της ευρύτερης οικογένειας και του φιλικού τους περιβάλλοντος. Είναι όντως δύσκολο να αποβάλλεις μία κουλτούρα που διατρέχει αιώνες το DNA μας. Αλλά γίνεται».
Οδηγώντας τη συζήτηση σε ένα πιο θεσμικό πλαίσιο, η Τζόζη Χριστοδούλου αναφέρθηκε στην άδεια πατρότητας και μητρότητας, που εξασφαλίζει ότι και οι δύο γονείς μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην ανατροφή των παιδιών τους, χωρίς να θυσιάζουν τη σταδιοδρομία τους ή την προσωπική τους ζωή. «Αυτό συμβάλλει σε έναν πιο δίκαιο καταμερισμό μεταξύ των δύο γονιών», σημείωσε και συμπλήρωσε: «Με την ισόρροπη κατανομή της φροντίδας προωθείται ταυτόχρονα και η ισότητα στην εργασία. Για παράδειγμα, οι μητέρες συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εργασία λόγω των υποχρεώσεων που προκύπτουν μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Με διαθέσιμη άδεια και για τον πατέρα, οι γονείς μπορούν να μοιραστούν τις ευθύνες χωρίς άμεση επίπτωση στην επαγγελματική τους ζωή».
Διαβάστε όλη τη συνέντευξη εδώ >> Ρωτήσαμε έναν ψυχοθεραπευτή πώς οι κοινωνικές προσδοκίες διαμορφώνουν τη σύγχρονη πατρική ταυτότητα
Την ερώτηση πώς οι κοινωνικές προσδοκίες διαμορφώνουν τη σύγχρονη πατρική ταυτότητα και την ενεργή συμμετοχή απευθύναμε και στον ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καλημέρη. «Θα έλεγα ότι συγκριτικά με τα παλαιότερα χρόνια, οι νέοι πατέρες είναι πιο παρόντες στο μεγάλωμα των παιδιών τους. Θα τολμούσα, λοιπόν, να δώσω ένα θετικό πρόσημο. Παρόλα αυτά, θα ήταν καλό να δούμε πώς αντιλαμβάνονται και τι εννοούν οι νέοι πατέρες όταν μιλάμε για ‘ενεργή συμμετοχή’. Πρόκειται για τη συμμετοχή που αφορά τη μετακίνηση των παιδιών στο σχολείο ή σε κάποια απογευματινή δραστηριότητα ή μήπως σημαίνει να είναι κάποιος συναισθηματικά παρών;».
Χάσμα αμοιβών και το μεγάλο στοίχημα της Κύπρου
Η ανισότητα των φύλων επεκτείνεται σε όλο το φάσμα της καθημερινότητάς μας, μεταξύ άλλων και στην εργασία, και απαιτείται ισορροπία στις εργασιακές σχέσεις, στις συμπεριφορές και στις αμοιβές μεταξύ των εργαζομένων. Το χάσμα αμοιβών σταδιακά, και με αργούς ρυθμούς, μειώθηκε στην Κύπρο και το 2023 έφτασε το 12,2%.
Ωστόσο, το Ευρωβαρόμετρο αναδεικνύει μία ανησυχητική κατάσταση που επικρατεί στον ιδιωτικό τομέα, με το ποσοστό αυτό να έχει καθοδική πορεία, αλλά να συνεχίζει να αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις, οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι.
«Οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών εκτείνονται και σε θέματα αμοιβής […] Καταβάλλεται προσπάθεια σε συνεργασία με το ΚΕΒΕ, ακριβώς με στόχο την ισότητα γυναικών και ανδρών σε εταιρείες και οργανισμούς και τη δημιουργία έμφυλου εργασιακού περιβάλλοντος», μας ενημερώνει η Επίτροπος. Αναφέρεται στο κοινό «Πλάνο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων», το οποίο μέσω δράσεων, που παρατίθενται υπό τη μορφή εισηγήσεων, στοχεύει στην προώθηση της έμφυλης ισότητας στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Το Πλάνο καλύπτει θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, όπως την προώθηση της έμφυλης ισότητας στις διαδικασίες πρόσληψης και ανέλιξης, στις απολαβές και στην επαγγελματική κατάρτιση. «Παρόμοιες συνεργασίες ξεκινήσαμε επίσης με το ΕΤΕΚ και πολύ σύντομα και με την ΟΕΒ», μάς ενημέρωσε η Επίτροπος.
Με βάση τους υφιστάμενους ρυθμούς θα χρειαστούν ακόμη 250 και πλέον χρόνια για την πλήρη εξάλειψη του χάσματος αμοιβών, Δέσποινα Ησαΐα
Σχετικά με το θέμα επικοινωνήσαμε και με τις συντεχνίες ΣΕΚ και ΠΕΟ και τη Δέσποινα Ησαΐα και τη Μαρίνα Κούκου αντίστοιχα, που συμφωνούν ότι το χάσμα αμοιβών υπάρχει για διάφορους λόγους και ότι η διαφάνεια των μισθών αποτελεί ένα μεγάλο στοίχημα για τη χώρα μας. «Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, η Κύπρος θα πρέπει να εναρμονιστεί με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τη διαφάνεια των μισθών στον ιδιωτικό τομέα», όπως μας είπε η Μαρίνα Κούκου, ενώ η Δέσποινα Ησαΐα σημείωσε ότι δίδεται «έμφαση στην προαγωγή της συμφιλίωσης εργασίας και οικογένειας, στη συνέχιση της επιδότησης των δομών φροντίδας των παιδιών, στη συνεχή βελτίωση των δικαιωμάτων σε άδειες γονικής και μητρότητας, ώστε να συμβάλουν στην περαιτέρω προσέλκυση γυναικών στην αγορά εργασίας, ειδικότερα σε επαγγέλματα που χρειάζονται εξειδικευμένες δεξιότητες με μεγαλύτερες αμοιβές». Συμπλήρωσε και μία «θλιβερή», όπως η ίδια την χαρακτήρισε, πρόβλεψη: «Με βάση τους υφιστάμενους ρυθμούς θα χρειαστούν ακόμη 250 και πλέον χρόνια για την πλήρη εξάλειψη του χάσματος αμοιβών».
Διάβασε το ρεπορτάζ εδώ >> Χάσμα αμοιβών: Aργά τα βήματα αλλά ενθαρρυντικά στοιχεία - Συντεχνίες και εργοδοτική πλευρά τοποθετούνται
Απευθυνόμενοι στην εργοδοτική πλευρά, μιλήσαμε με την Χαρά Κυριάκου, λειτουργό του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικής Πολιτικής της Ομοσπονδίας Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ), και τη Νιόβη Παρισινού, διευθύντρια Ανθρώπινου Δυναμικού και Επικοινωνίας στο Κυπριακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο (ΚΕΒΕ).
Για το ΚΕΒΕ υπάρχει η αναγνώριση του ουσιαστικού ρόλου των εργοδοτών «στη διαμόρφωση συνθηκών που οδηγούν στην προοδευτική σύγκλιση των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών», ενώ για την ΟΕΒ προωθείται η συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις ευθύνης, αφού «παρά τη σημαντική παρουσία τους στο εργατικό δυναμικό, η εκπροσώπησή τους σε διοικητικές και ηγετικές θέσεις παραμένει περιορισμένη». Χαρακτηριστική δήλωση της Νιόβης Παρισινού είναι ότι το ΚΕΒΕ δεν αντιμετωπίζει τις επιχειρήσεις ως μέρος του προβλήματος, αλλά ως βασικό κομμάτι της λύσης: «Δίνουμε πρακτικά εργαλεία στις κυπριακές εταιρείες ώστε να υιοθετούν καλές πρακτικές, πάντα λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος, το προφίλ και τις δυνατότητές τους». Η Χαρά Κυριάκου, από την άλλη, υπενθύμισε: «Η επίτευξη ισότητας σε όλα τα επίπεδα δεν είναι κάτι που επιβάλλεται από εξωτερικούς παράγοντες. Τουναντίον, οικοδομείται μέσα από τη δέσμευση όλων των εμπλεκόμενων φορέων και αποτελεί ταυτόχρονα επένδυση στην ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων».
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η τοποθέτησή της για το ποσοστό του χάσματος αμοιβών 21,6% που καταγράφηκε το 2023: «Δεν προκύπτει απλώς από διαφορές στον μισθό για την ίδια εργασία, αλλά κυρίως από δομικούς και συστημικούς παράγοντες. Πρώτον, ερμηνεύεται από τις διαφορετικές επαγγελματικές επιλογές και τη συγκέντρωση γυναικών σε κλάδους και θέσεις με χαμηλότερες αμοιβές. Δεύτερον, η περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις ευθύνης δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα ατομικών επιλογών, αλλά φανερώνει, ανάμεσα σε άλλα ζητήματα, την απουσία επαρκών υποστηρικτικών πολιτικών. Τέλος, η απουσία ευελιξίας σε εργασιακούς χώρους και οι πολλαπλοί ρόλοι που αναλαμβάνουν οι γυναίκες στο σπίτι και στην εργασία επηρεάζουν καθοριστικά την καριέρα και το εισόδημά τους».
Τώρα, όσον αφορά τον αθλητισμό, τις αμοιβές και τις χορηγίες που λαμβάνουν οι αθλήτριες, η Κωνσταντίνα Νικολάου ανέφερε ότι «για τις γυναίκες παραμένουν περιορισμένες, αν και τα τελευταία χρόνια ξεκίνησε να παρατηρείται και να εφαρμόζεται εν μέρει κάτι διαφορετικό […]. Σε επίπεδο κρατικής στήριξης γίνεται ουσιαστική προσπάθεια να μειωθούν αυτές οι ανισότητες, μέσα από προγράμματα και σχέδια που στοχεύουν στην ισόρροπη ανάπτυξη ανδρών και γυναικών αθλητών».
Ισότητα στον αθλητισμό: Το ανδροκεντρικό μοντέλο αλλά και η πρόοδος που έχει επιτευχθεί
Παραμένοντας στο μεγάλο κεφάλαιο της έμφυλης ισότητας στον αθλητισμό, είναι εμφανές ότι η προσέλευση του κοινού σε πρωταθλήματα και αγωνίσματα όπου συμμετέχουν γυναίκες είναι μειωμένη και το ίδιο ισχύει και για την κάλυψή τους από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
«Στον επαγγελματικό αθλητισμό παραμένει γεγονός ότι οι άνδρες αθλητές απολαμβάνουν περισσότερη προβολή, τηλεοπτική κάλυψη και χορηγική στήριξη. Αυτό όμως δεν αναιρεί την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, αφού σήμερα βλέπουμε περισσότερα κορίτσια και γυναίκες να ασχολούνται ενεργά με τον αθλητισμό σε όλες τις εκφάνσεις του», μας λέει η Κλέα Παπαέλληνα σε συνέντευξη που μας παραχώρησε.
«Από την εμπειρία μου σε θέσεις διοίκησης του αθλητισμού, δεν αισθάνθηκα ότι το φύλο μου έκλεισε δρόμους. Αντίθετα, στα πρώτα μου βήματα ωφελήθηκα από πολιτικές συμπερίληψης που υιοθέτησε η Κυπριακή Ολυμπιακή Επιτροπή. Παρόλα αυτά», όπως μας επιβεβαίωσε, «στον επαγγελματικό αθλητισμό το βασικό ‘μοντέλο αναφοράς’ εξακολουθεί συχνά να είναι ανδροκεντρικό, κάτι που επηρεάζει την πορεία των γυναικών. Ωστόσο, τα κίνητρα σε εθνικούς σχεδιασμούς και στα πριμ εφαρμόζονται ισότιμα».
Οι γυναίκες συχνά χρειάζεται να αποδεικνύουμε διπλά την αξία μας για να αναγνωριστούμε στο ίδιο επίπεδο με τους άνδρες αθλητές, Κωνσταντίνα Νικολάου
«Ως επαγγελματίας αθλήτρια σκοποβολής, έχω δει από πρώτο χέρι ότι η ανισότητα φύλων εξακολουθεί να υπάρχει στον αθλητισμό. Δεν είναι πάντοτε εμφανής στην καθημερινότητα, αλλά γίνεται ξεκάθαρη όταν μιλάμε για ευκαιρίες προβολής, στήριξης και αμοιβών», ήταν η χαρακτηριστική δήλωση της Κωνσταντίνας Νικολάου, όταν της ζητήσαμε να τοποθετηθεί. «Οι γυναίκες συχνά χρειάζεται να αποδεικνύουμε διπλά την αξία μας για να αναγνωριστούμε στο ίδιο επίπεδο με τους άνδρες αθλητές».
Στα παιδιά, η εκπαιδευτικός Μαρία Αργυρού Παντζιαρά σημειώνει ότι μέσα από την εμπειρία της μία από τις πιο συνηθισμένες εκφράσεις στερεοτυπικών συμπεριφορών αφορά σε αθλήματα και θέματα δύναμης: «‘Δεν μπορεί να το σηκώσει, κυρία. Άσε εμένα που είμαι αγόρι’ ή ‘Μα πώς να πασάρω, κυρία; Αφού είναι κορίτσι και θα χάσει την μπάλα’ είναι δύο από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου πρέπει να παρέμβω ως εκπαιδευτικός, για να εξηγήσω ότι η δύναμη και η ικανότητα δεν είναι θέμα φύλου, αλλά ατόμου».
Υποεκπροσώπηση των γυναικών στα κοινά
Η ανάγκη για ενίσχυση της γυναικείας εκπροσώπησης και η προώθηση της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στα κοινά είναι εξίσου σημαντική στην πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου.
Στο κυβερνητικό σχήμα, σήμερα η εκπροσώπηση των γυναικών στο Υπουργικό Συμβούλιο ανέρχεται στο 37%, με 7 γυναίκες, συμπεριλαμβανομένης της υφυπουργού παρά τω προέδρω. Στη Βουλή μόλις 8 γυναίκες, συμπεριλαμβανομένης της προέδρου του σώματος, με ποσοστό μόλις 14%. Στην τοπική αυτοδιοίκηση η εκπροσώπηση παραμένει χαμηλή: εκ των 29 δημάρχων στην ελεύθερη Κύπρο, μόλις 1 είναι γυναίκα, ενώ σε κατεχόμενους δήμους είναι 2, ποσοστό περίπου 10,3%. Από τους 559 δημοτικούς συμβούλους, 116 είναι γυναίκες, περίπου 21,8%. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν υπάρχει εκπροσώπηση γυναικών.
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στον χώρο του αθλητισμού. Όπως ενημερώνει η Κλέα Παπαέλληνα: «Όσον αφορά τη διοίκηση, οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπούμενες στα Διοικητικά Συμβούλια και τις Επιτροπές των Αθλητικών Ομοσπονδιών, Σωματείων και Ομίλων, αφού δεν βλέπουμε να συμπεριλαμβάνονται πολλές γυναίκες μεταξύ των υποψηφίων. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν υπάρχει καμία υποψήφια. Θα ήταν ωφέλιμο οι ομοσπονδίες να ενθαρρύνουν μεγαλύτερη συμμετοχή, γιατί η οπτική μιας γυναίκας συμπληρώνει ουσιαστικά αυτή ενός άνδρα και εξασφαλίζει πιο ολιστική λήψη αποφάσεων».
Η ισότητα των φύλων ενισχύει την κοινωνία συνολικά
Η ισότητα των φύλων αφορά ένα ζήτημα κοινής προόδου, σε μια κοινωνία που επενδύει στην πλήρη συμμετοχή όλων των μελών της. Όταν οι γυναίκες συμμετέχουν ισότιμα στα κοινά, στην πολιτική, στην εργασία και στον αθλητισμό, οι κοινωνίες γίνονται πιο δίκαιες και αποτελεσματικές.
«Κι ενώ στις σύγχρονες κοινωνίες ζητείται από τη γυναίκα να είναι καλή μητέρα, σύζυγος και επιτυχημένη επαγγελματίας, οι απαραίτητες θεσμικές αλλαγές που θα τη στηρίξουν ουσιαστικά δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί», λέει ο ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Καλημέρης.
«Η νομική εργαλειοθήκη της χώρας είναι καλά εξοπλισμένη», δήλωσε η Τζόζη Χριστοδούλου στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, αναφερόμενη ταυτόχρονα στην παγκόσμια οπισθοδρόμηση στα δικαιώματα των γυναικών, γεγονός που εντατικοποίησε τις προσπάθειες μέσω της Εθνικής Στρατηγικής για την Ισότητα των Φύλων, σε συνεργασία με όλα τα Υπουργεία και Υφυπουργεία.
Διάβασε τη συνέντευξη εδώ >> Τζόζη Χριστοδούλου στο ant1live: «Η ισότητα δεν είναι δεδομένη»
«Μπορεί να μην έχουμε φτάσει ακόμα στην πλήρη ισότητα, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι σε θεσμικό επίπεδο γίνονται βήματα προς αυτή την κατεύθυνση», δήλωσε η Κωνσταντίνα Νικολάου. «Πιστεύω βαθιά πως η ισότητα δεν είναι ένα όνειρο μακρινό, αλλά ένας στόχος που χτίζεται καθημερινά με πράξεις. Ως γυναίκες στον αθλητισμό δεν ζητάμε προνόμια, αλλά ισότιμες ευκαιρίες να δείξουμε την αξία μας. Κάποτε όλο αυτό πρέπει να πάψει να αποτελεί απαίτηση και να είναι απλώς το αυτονόητο δικαίωμά μας. Το μήνυμά μου είναι ότι, αν συνεχίσουμε να παλεύουμε με ενότητα και να διεκδικούμε τη θέση μας τότε, ναι, μπορούμε να μιλήσουμε για μια νέα εποχή όπου οι λέξεις "άνδρας" και "γυναίκα" στον αθλητισμό θα σημαίνουν απλώς "αθλητής"».
Την ίδια στιγμή, ΟΕΒ και ΚΕΒΕ κάνουν αναφορές στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας ισότητας στον χώρο εργασίας. «Η συμμόρφωση με την αρχή της ίσης αμοιβής δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και βασικός δείκτης υπεύθυνης εταιρικής διακυβέρνησης, καθώς και ενός υγιούς, αειφόρου και σύγχρονου εργασιακού περιβάλλοντος», δηλώνει η Χαρά Κυριάκου.
Η εκπαιδευτικός Μαρία Αργυρού Παντζιαρά μάς λέει ότι βλέπει φως στην άκρη του τούνελ: «Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση είναι πολύ καλύτερη. Παλαιότερα, τα ίδια τα βιβλία προωθούσαν στερεότυπα μέσα από εικόνες ή λεκτικά παραδείγματα. Για παράδειγμα: "Η μητέρα μαγειρεύει ένα νόστιμο κέικ και χρειάζεται 4 αυγά..." ή "Ο κύριος Γιάννης είναι πατατοπαραγωγός και φέτος καλλιέργησε...". Επειδή πλέον χρησιμοποιούνται και τα δύο φύλα για όλες τις δουλειές, κυρίως στα μαθηματικά προβλήματα, τα παιδιά είναι πιο δεκτικά να υποδυθούν οποιονδήποτε ρόλο τους αναθέσω».
Στον Προκόπη, 13 ετών, ζητήσαμε να μας πει τι αντιλαμβάνεται όταν λέμε «καλό αγόρι» και «καλό κορίτσι». «Σκέφτομαι απλά ανθρώπους που έχουν καλό χαρακτήρα και είναι ευγενικοί», μας απάντησε.
Και ίσως αυτό να πρέπει να έχουμε όλοι και όλες κατά νου σε κάθε τομέα της ζωής μας.
Και πως η ισότητα των φύλων δεν αποτελεί μία έννοια αφηρημένη αλλά μία διαδικασία εκπαίδευσης και θεσμικής διόρθωσης.
Από τις αίθουσες διδασκαλίας στους χώρους εργασίας και από τα κοινά μέσα στο σπίτι μας, η Κύπρος έχει κάνει βήματα, ωστόσο, η νοοτροπία και τα επίμονα στερεότυπα φαίνεται να αλλάζουν πιο αργά από τους θεσμούς.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση, να διαμορφώσουμε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου να μην αντιλαμβανόμαστε την ισότητα ως προνόμιο ή παραχώρηση αλλά δικαίωμα και μία υπόθεση συλλογική που στοχεύει σε μία κοινωνία πιο ανθρώπινη.
