Πόσο έχει αλλάξει ο ρόλος του πατέρα στις σύγχρονες κοινωνίες, πώς επηρεάζουν τα κοινωνικά στερεότυπα τη σχέση ενός πατέρα με τα παιδιά του και πόσο πραγματική είναι η ισότητα ανάμεσα στους γονεϊκούς ρόλους;
Ο σωματικός ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Καλημέρης μιλά στο ant1live για την ενεργή συμμετοχή των νέων πατέρων, τα θεσμικά κενά και τις ψυχολογικές ισορροπίες μέσα στην οικογένεια.
Αναλαμβάνουν οι νέοι πατέρες τις ευθύνες που τους αναλογούν;
Εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία στην οποία γίνονται πατέρες, η ανατροφή, η εκπαίδευση, το κοινωνικό περιβάλλον και οι προσωπικές εμπειρίες του κάθε ανθρώπου.
Γενικότερα, θα έλεγα ότι συγκριτικά με παλαιότερα χρόνια, οι νέοι πατέρες είναι πιο παρόντες στο μεγάλωμα των παιδιών τους. Θα τολμούσα, λοιπόν, να δώσω ένα θετικό πρόσημο στην ερώτηση αυτή.
Παρατηρείται αύξηση στους πατέρες που συμμετέχουν ενεργά στην ανατροφή και τη φροντίδα των παιδιών τους σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες;
Σε γενικές γραμμές, θεωρώ ότι η συμμετοχή τους είναι πιο ενεργή και ότι έχουν μια πιο έντονη παρουσία στην ανατροφή και τη φροντίδα των παιδιών τους.
Ίσως, μέσα από μια στοχευμένη έρευνα πάνω στο συγκεκριμένο θέμα, να μπορούσαμε να διαπιστώσουμε καλύτερα τι εννοούν οι νέοι πατέρες όταν μιλάμε για «ενεργή συμμετοχή». Είναι αυτή, για παράδειγμα, η συμμετοχή που αφορά έναν πατέρα που παίρνει το παιδί του στο σχολείο ή σε κάποια απογευματινή δραστηριότητα; Ή μήπως σημαίνει να είναι συναισθηματικά παρών;
Τι ρόλο διαδραματίζουν τα κοινωνικά στερεότυπα στη διαμόρφωση της πατρικής ταυτότητας;
Τα κοινωνικά στερεότυπα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας ενός νέου ανθρώπου και, ειδικότερα, ενός πατέρα.
Καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις προσδοκίες και τις συμπεριφορές που θα υιοθετήσει, επηρεάζοντας έτσι την αντίληψή του για τον εαυτό του και τους άλλους, όταν έρθει η δική του στιγμή να γίνει γονιός.
Αν και μπορούν να λειτουργήσουν περιοριστικά, το γεγονός ότι σήμερα οι κοινωνίες είναι πιο ανοιχτές σε εξωτερικές επιρροές, επιτρέπει την εξέλιξη αυτών των προτύπων. Ωστόσο, οι αλλαγές παραμένουν αργές και συχνά δεν υποστηρίζονται επαρκώς από το θεσμικό πλαίσιο.
Υπάρχει σήμερα μεγαλύτερη ισότητα ανάμεσα στους ρόλους μητέρας και πατέρα ή παραμένουν ανισότητες;
Αν και σε θεσμικό επίπεδο το λεκτικό που χρησιμοποιούμε κάνει σαφείς αναφορές στην ισότητα των φύλων και, κατ’ επέκταση, στους γονεϊκούς ρόλους, στην πράξη έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε.
Συχνά επικρατεί η αντίληψη ότι η φροντίδα των παιδιών είναι καθαρά «γυναικεία υπόθεση», ενώ παράλληλα θεωρείται πως οι άνδρες στερούνται των απαραίτητων βιολογικών ενστίκτων για να ανταποκριθούν στις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους.
Έτσι, ο πατέρας περιορίζεται πολλές φορές σε ρόλους όπως εκείνον που φέρνει δώρα, τιμωρεί ή απλώς διεκπεραιώνει πρακτικές υποχρεώσεις – για παράδειγμα, να πάει το παιδί στο σχολείο ή σε κάποια δραστηριότητα.
Αυτό έχει βαρύ ψυχολογικό τίμημα για τη μητέρα, η οποία φορτίζεται με άγχος, θυμό και ενοχές. Κι ενώ στις σύγχρονες κοινωνίες της ζητείται να είναι και καλή μητέρα, και σύζυγος, και επιτυχημένη επαγγελματίας, οι απαραίτητες θεσμικές αλλαγές που θα τη στηρίξουν ουσιαστικά δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί.
