Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, κ. Τζόζη Χριστοδούλου, μιλά στο ΑΝΤ1 Live για τα μέτρα, τις προκλήσεις και τη νέα στρατηγική για ουσιαστική ισότητα στην Κύπρο. Από την οικογένεια και το σχολείο μέχρι την εργασία και την ηγεσία, εξηγεί πώς αλλάζει σταδιακά η νοοτροπία γύρω από τους ρόλους των φύλων και ποια βήματα απαιτούνται για να εμπεδωθεί μια κουλτούρα πραγματικής ισότητας. Η κ. Χριστοδούλου δηλώνει, μεταξύ άλλων, ότι «Ο δρόμος είναι μακρύς και ανηφορικός», τονίζοντας την ίδια στιγμή την ανάγκη για διαρκή προσπάθεια και αλλαγή νοοτροπίας.
Πώς αξιολογείτε την πρόοδο της Κύπρου όσον αφορά την ισότητα των φύλων τα τελευταία χρόνια;
Η Κύπρος τα τελευταία χρόνια έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την επίτευξη ισότητας των φύλων σε διάφορους τομείς όμως ακόμη δεν έχουμε πετύχει την πλήρη και ουσιαστική ισότητα. Δεδομένης και της παγκόσμιας οπισθοδρόμησης στα δικαιώματα των γυναικών, έχουμε εντατικοποιήσει τις προσπάθειες μας, μέσω και της Εθνικής Στρατηγικής για την Ισότητα των Φύλων, σε οριζόντια βάση και σε συνεργασία με όλα τα Υπουργεία και τα Υφυπουργεία, με στόχο τη διασφάλιση όσων έχουμε πετύχει μέσα στο χρόνο αλλά κυρίως την ενίσχυση της έμφυλης ισότητας.
Ο δρόμος είναι μακρύς και σε κάποιους τομείς πιο ανηφορικός. Γι’ αυτό, η προσπάθεια μας συνεχίζεται, με την υλοποίηση στοχευμένων πολιτικών και δράσεων, σε συνεργασία και συντονισμό με κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς και την κοινωνία των πολιτών.
Η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την επίτευξη ισότητας των φύλων σε διάφορους τομείς όμως ακόμη δεν έχουμε πετύχει την πλήρη και ουσιαστική ισότητα [...] Ο δρόμος είναι μακρύς και σε κάποιους τομείς πιο ανηφορικός
Ποια είναι τα βασικά κενά στη νομοθεσία που πρέπει να καλυφθούν;
Σε γενικές γραμμές, η νομική μας εργαλειοθήκη είναι καλά εξοπλισμένη. Με τον περί Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων Νόμο (2024), το Γραφείο μας ενισχύθηκε, θεσμοθετήθηκε και μπορεί, στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του αλλά και του ΕΜΔΓ, να αναλαμβάνει περισσότερες δράσεις σε όλα τα επίπεδα και να εκπονεί συνεργασίες προς υλοποίηση πολιτικών και δράσεων για την προώθηση της ισότητας γυναικών και ανδρών. Παράλληλα, ο νόμος για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και ο νόμος κατά του σεξισμού και του διαδικτυακού σεξισμού είναι σημαντικά εργαλεία στην προώθηση αντίστοιχων δράσεων και στην εμπέδωση κουλτούρας ισότητας μεταξύ των δύο φύλων.
Διάβασε ακόμα >> Επίτροπος Ισότητας: Καίριος ο ρόλος αντρών στην αποδόμηση στερεοτύπων
Μια σημαντική προσθήκη που επίκειται είναι ο νόμος για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου κατά την ετοιμασία νομοθετικών πρωτοβουλιών, τον καταρτισμό του προϋπολογισμού, τον σχεδιασμό δράσεων και πολιτικών Υπουργείων, Υφυπουργείων, καθώς και οργανισμών του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Κύριος στόχος η πρόληψη τυχόν διακρίσεων στη βάση του φύλου.
Η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, σύμφωνα και με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), αποτελεί ένα εργαλείο προς την επίτευξη της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από το 1996, έχει δεσμευτεί να προβαίνει στην ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις ευρωπαϊκές πολιτικές, παράλληλα με τα μέτρα που λαμβάνονται για την εξάλειψη και την πρόληψη έμφυλων ανισοτήτων.
Ο άξονας κάθε πολιτικής που σχεδιάζουμε και κάθε δράσης που υλοποιούμε είναι η προσπάθεια αποδόμησης των στερεοτύπων αυτών και αλλαγής κουλτούρας
Ποια είναι τα πιο επίμονα στερεότυπα που περιορίζουν την ισότητα των φύλων στην κυπριακή κοινωνία;
Αδιαμφισβήτητα, τα έμφυλα στερεότυπα είναι η ρίζα του προβλήματος. Πρόκειται για αντιλήψεις, βασισμένες στις διαχρονικές σχέσεις εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών, που καθορίζουν τους κοινωνικά «αποδεκτούς» ρόλους για γυναίκες και άντρες, περιορίζοντας, κατ’ επέκταση, τις δυνατότητες και επιθυμίες τους. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, ο άξονας κάθε πολιτικής που σχεδιάζουμε και κάθε δράσης που υλοποιούμε είναι η προσπάθεια αποδόμησης των στερεοτύπων αυτών και αλλαγής κουλτούρας.
Διάβασε εδώ >> Τζόζη Χριστοδούλου: Η ισότητα των φύλων αποτελεί οριζόντια προτεραιότητα διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη
Να αναφέρω μερικά παραδείγματα. Στην Κύπρο, ακόμα δεν είναι ευρέως αποδεκτό ή αναμενόμενο ο άντρας να αναλαμβάνει ισότιμα την φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών ή να ακολουθεί επαγγέλματα φροντίδας. Αυτό θεωρείται ακόμη καθήκον των γυναικών. Ως αποτέλεσμα, οι γυναίκες δεν έχουν την ίδια ευχέρεια χρόνου και τις ίδιες ευκαιρίες να ενταχθεί πιο ενεργά στην αγορά εργασίας, στα κοινά. Αλλά και όταν ενταχθεί, και εκεί, τα στερεότυπα την θέλουν να δραστηριοποιείται σε συγκεκριμένα επαγγέλματα που η κοινωνία θεωρεί ότι της αρμόζουν (π.χ. εκπαίδευση, φροντίδα), σε αντίθεση με επαγγέλματα που θεωρούνται πιο «κατάλληλα» για άντρες (π.χ. θετικές επιστήμες, διοίκηση επιχειρήσεων κ.λπ.). Σε επίπεδο ηγεσίας, επίσης υπάρχουν στερεότυπα που συνδέουν τις θέσεις λήψης αποφάσεων με ιδιότητες αρρενωπότητας (δυναμισμός, αυστηρότητα), με αποτέλεσμα τη μη ισότιμη πρόσβαση σε ηγετικές θέσεις.
Ένα σημαντικό μέτρο για την προώθηση της ισότητας στην ηγεσία είναι και η δρομολόγηση της ενσωμάτωσης στη νομοθεσία μας της οδηγίας της ΕΕ σχετικά με την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων εταιρειών, η οποία θέτει υποχρεωτικούς στόχους για το υποεκπροσωπούμενο φύλο στις εταιρείες (τουλάχιστον 40% των μη εκτελεστικών διευθυντών/τριών ή 33% όλων των διευθυντών/τριών).
Στην Κύπρο, ακόμα δεν είναι ευρέως αποδεκτό ή αναμενόμενο ο άντρας να αναλαμβάνει ισότιμα την φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών ή να ακολουθεί επαγγέλματα φροντίδας
Πώς μπορεί η εκπαίδευση να συμβάλει στη διάλυση των στερεοτύπων φύλου από μικρή ηλικία;
Ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι καίριος. Από νωρίς, θα πρέπει να περνά το μήνυμα σε όλα τα παιδιά - αγόρια και κορίτσια - ότι έχουν τα ίδια δικαιώματα και την ελεύθερη επιλογή σε όλους τους τομείς της ζωής τους, μακριά από στερεότυπα. Σημαντικό επίσης είναι το μήνυμα μηδενικής ανοχής απέναντι στη βία.
Στο πλαίσιο, λοιπόν, της αναγκαίας αποδόμησης έμφυλων στερεοτύπων και της καλλιέργειας κουλτούρας ισότητας των φύλων από νωρίς, επικεντρωνόμαστε και στα σχολεία. Οι σύμβουλοι επαγγελματικού προσανατολισμού λαμβάνουν εκπαίδευση σε θέματα έμφυλης ισότητας, έτσι ώστε να καθοδηγούν τους μαθητές και τις μαθήτριες στην επιλογή επαγγελματικής κατεύθυνσης με βάση τις δεξιότητες και τις επιθυμίες τους, και όχι τους στερεοτυπικούς ρόλους για αγόρια και κορίτσια.
Διάβασε εδώ >> Συνεργασία για ενδυνάμωση γυναικών συζήτησε η Επίτροπος Ισότητας στο Κάιρο
Το Υπουργείο Παιδείας έχει επίσης προχωρήσει σε εμπλουτισμό του περιεχομένου εκπαιδευτικών προγραμμάτων με δράσεις που προάγουν την ενσυναίσθηση, την έμφυλη ισότητα και την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών μέσα από το ειδικό σχέδιο δράσης του Υπουργείου για την ισότητα.
Ποιος είναι ο ρόλος της άδειας πατρότητας και μητρότητας στην προώθηση της ισότητας στην οικογένεια;
Η άδεια πατρότητας και μητρότητας εξασφαλίζει ότι και οι δύο γονείς μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην ανατροφή των παιδιών τους, χωρίς να θυσιάζουν τη σταδιοδρομία τους ή την προσωπική τους ζωή. Αυτό συμβάλλει σε έναν πιο δίκαιο καταμερισμό των οικογενειακών και επαγγελματικών υποχρεώσεων μεταξύ των δύο γονιών. Η ισότητα στην οικογένεια απαιτεί την από κοινού αναγνώριση και κατανομή των ευθυνών που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών και την υποστήριξη κάθε γονέα.
Ταυτόχρονα, η γονική άδεια συμβάλλει στην καταπολέμηση των έμφυλων στερεοτύπων, τα οποία, όπως ήδη ανέφερα, είναι το κυριότερο εμπόδιο στην ισότητα των φύλων. Η δυνατότητα παροχής άδειας και στους δύο γονείς αποδυναμώνει τα παραδοσιακά στερεότυπα, σύμφωνα με τα οποία η ανατροφή των παιδιών και τη φροντίδα του νοικοκυριού είναι αποκλειστικά γυναικείο καθήκον. Η άδεια πατρότητας επιτρέπει στους πατέρες να συμμετέχουν ενεργά στην οικογενειακή ζωή, κάτι που όχι μόνο προάγει την ισότητα των φύλων αλλά είναι απαραίτητο και για την ανάπτυξη μιας υγιούς σχέσης των ιδίων με τα παιδιά τους.
Η ισότητα στην οικογένεια απαιτεί την από κοινού αναγνώριση και κατανομή των ευθυνών που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών και την υποστήριξη κάθε γονέα
Με την ισόρροπη κατανομή της φροντίδας, μέσω της άδειας μητρότητας και πατρότητας, προωθείται ταυτόχρονα και η ισότητα στην εργασία. Για παράδειγμα, οι μητέρες συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εργασία λόγω των υποχρεώσεων που προκύπτουν μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Με διαθέσιμη άδεια και για τον πατέρα, οι γονείς μπορούν να μοιραστούν τις ευθύνες χωρίς να υπάρχει άμεση επίπτωση στην επαγγελματική τους ζωή.
Η γονική άδεια και άδεια πατρότητας είναι συνεπώς ένα πολύ σημαντικό μέτρο συμφιλίωσης της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου και οι δύο γονείς εμπλέκονται στην ανατροφή και τη φροντίδα των παιδιών.
Αναγνωρίζοντας πρακτικά τη σημασία του θέματος, η κυβέρνηση έχει προχωρήσει στην αύξηση της άδειας μητρότητας κατά τέσσερις (4) εβδομάδες για το πρώτο παιδί και στη διεύρυνση της γονικής άδειας μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Επίσης, έχει επεκτείνει το επίδομα γονικής άδειας για 2ο, 3ο και κάθε επόμενο παιδί, ενώ παρέχει επίδομα γονικής άδειας σε αυτοεργοδοτούμενους γονείς..
Μέτρα που επίσης συμβάλλουν στη συμφιλίωση της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής εργαζομένων γονιών είναι και η επέκταση της προσχολικής εκπαίδευσης από την ηλικία των τεσσάρων (4) και η προώθηση δημιουργίας νέων ή επέκτασης υφιστάμενων βρεφοπαιδοκομικών σταθμών για παιδιά ηλικίας μέχρι τεσσάρων (4) χρονών και Πολυδύναμων Κέντρων Φροντίδας Παιδιών.
Για την εξάλειψη των στερεοτύπων χρειάζεται ενημέρωση και εκπαίδευση
Τι μέτρα προτείνονται για την ενίσχυση της συμμετοχής των ανδρών στις οικιακές και φροντιστικές ευθύνες;
Σίγουρα, ο μεγαλύτερος και πιο δύσκολος «αγώνας» στο θέμα αυτό αφορά τα σχετικά στερεότυπα. Θα πρέπει δηλαδή να ενισχυθεί η αντίληψη ότι η συμμετοχή των ανδρών στην φροντίδα των παιδιών και του σπιτιού είναι ανάμεσα στους ρόλους που μπορούν και οι άντρες να ακολουθήσουν, ναι, αλλά και μέρος του δικαιώματός τους και της κοινωνικής τους ευθύνης ως γονέων. Ως τέτοιο, η εμπλοκή τους είναι όχι μόνο αποδεκτή αλλά και απαραίτητη. Βρισκόμαστε σε συζήτηση με τον Υπουργό Εργασίας προς δυο κατευθύνσεις: 1) την αύξηση της άδειας πατρότητας και 2) τη μείωση μεταφοράς εβδομάδων που αφορούν στη γονική άδεια, μεταξύ των γονιών, αφού η πρακτική δείχνει να γίνεται η μεταφορά κυρίως από το άνδρα προς τη γυναίκα.
Θα ήθελα να αναφέρω, εδώ, δύο Σχέδια που ανακοίνωσε πρόσφατα το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στο πλαίσιο του Προγράμματος Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ 2021-2027», , τα οποία ενισχύουν τη συμμετοχή γυναικών στην αγορά εργασίας. Το πρώτο είναι το «Σχέδιο Παροχής Κινήτρων για την Πρόσληψη Αδρανών Γυναικών με Ευέλικτες Ρυθμίσεις απασχόλησης» και το δεύτερο είναι το «Σχέδιο Παροχής Κινήτρων για την πρόσληψη Ανέργων Γυναικών».
Διάβασε εδώ >> Ο ΠτΔ παρέλαβε την ετήσια έκθεση της Επιτρόπου για την Ισότητα των Φύλων
Τα Σχέδια, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (EKT+) και την Κυπριακή Δημοκρατία, περιλαμβάνονται στα μέτρα των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης που προωθεί η Κυβέρνηση και συμβάλλει στην προσπάθεια που καταβάλλεται για καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση υπέβαλε εισηγήσεις στο πλαίσιο της φορολογικής μεταρρύθμισης, οι οποίες επίσης ενισχύουν την ισότητα στην εργασία αλλά και στην οικογένεια. Συγκεκριμένα, οι εισηγήσεις φορολογικής ελάφρυνσης που προτείνονται, για παράδειγμα, και για τους δύο γονείς στην περίπτωση οικογενειών, με βάση τον αριθμό εξαρτώμενων παιδιών και φοιτητών, και η πρόταση για παραχώρηση σε μονογονεϊκές οικογένειες της ίδιας ελάφρυνσης που θα ισχύει για οικογένειες με δύο γονείς, αποτελούν μέτρα που ενθαρρύνουν τις γυναίκες να συμμετέχουν πιο ενεργά και πιο δυναμικά στην αγορά εργασίας και ταυτόχρονα συμβάλλουν στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης και του βιοτικού επιπέδου τόσο των ιδίων όσο και των οικογενειών τους.
H κυβέρνηση υπέβαλε εισηγήσεις στο πλαίσιο της φορολογικής μεταρρύθμισης, οι οποίες επίσης ενισχύουν την ισότητα στην εργασία αλλά και στην οικογένεια
Για την εξάλειψη των στερεοτύπων χρειάζεται ενημέρωση και εκπαίδευση. Ανέφερα πιο πριν τα μέτρα που λαμβάνουμε στον τομέα της εκπαίδευσης, τα οποία συμβάλλουν στην μετάδοση των σωστών μηνυμάτων στα παιδιά από νωρίς. Τα μέτρα για συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής που αναλύσαμε πιο πάνω επίσης βοηθούν πρακτικά στην ενεργότερη συμμετοχή των αντρών στην φροντίδα.
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας στην Κύπρο;
Όπως ανέφερα και πιο πάνω, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι τα στερεότυπα στη βάση του φύλου, τα οποία συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά στην εμπλοκή των γυναικών στην αγορά εργασίας, ειδικότερα σε συγκεκριμένους τομείς, όπως είναι επαγγέλματα της επιστήμης στον αθλητισμό επίσης και στην ηγεσία. Επίσης, η συμφιλίωση της προσωπικής, οικογενειακής και επαγγελματικής τους ζωής, την οποία αναλύσαμε πιο πάνω, είναι ένα σημαντικό προαπαιτούμενο για την απρόσκοπτη συμμετοχή και ανέλιξη τους. Οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών εκτείνονται και σε θέματα αμοιβής – με το χάσμα αμοιβών στη χώρα μας και αφορά κυρίως τον ιδιωτικό τομέα να ανέρχεται σήμερα γύρω στο 12% - και ανέλιξης.
Καταβάλλουμε προσπάθεια, σε συνεργασία με το ΚΕΒΕ, ακριβώς με στόχο την ισότητα γυναικών και ανδρών σε εταιρείες και οργανισμούς και τη δημιουργία έμφυλου εργασιακού περιβάλλοντος
Πώς μπορούν οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί να ενισχύσουν την ισότιμη συμμετοχή των φύλων;
Εισάγοντας πολιτικές οι οποίες αντανακλούν έμπρακτα τη δέσμευση τους στην ισότητα ανδρών και γυναικών σε όλους τους τομείς λειτουργίας τους. Να αναφέρω εδώ την προσπάθεια που καταβάλλουμε σε συνεργασία με το ΚΕΒΕ, ακριβώς με στόχο την ισότητα γυναικών και ανδρών σε εταιρείες και οργανισμούς και τη δημιουργία έμφυλου εργασιακού περιβάλλοντος.
Συγκεκριμένα, ετοιμάσαμε από κοινού «Πλάνο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων». Μέσω συγκεκριμένων δράσεων που παρατίθενται υπό τη μορφή εισηγήσεων, στόχος του Πλάνου Δράσης είναι η προώθηση της έμφυλης ισότητας στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Το Πλάνο Δράσης περιλαμβάνει δήλωση εταιρικής πολιτικής για την ισότητα ανδρών και γυναικών με σειρά προτεινόμενων δράσεων που καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την πρόληψη και καταπολέμηση σεξιστικής και παρενοχλητικής συμπεριφοράς και σεξουαλικής βίας, την ενημέρωση του προσωπικού για θέματα ισότητας και τη διεξαγωγή ερευνών για καταγραφή των διαφορετικών αναγκών ανδρών και γυναικών στο χώρο εργασίας. Το Πλάνο Δράσης καλύπτει επίσης θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, όπως την προώθηση της έμφυλης ισότητας στις διαδικασίες πρόσληψης και ανέλιξης, στις απολαβές και στην επαγγελματική κατάρτιση.
Παρόμοιες συνεργασίες ξεκινήσαμε επίσης με το ΕΤΕΚ και πολύ σύντομα και με την ΟΕΒ.
