Ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Κύπρου βρίσκεται κοντά στο χωριό Παναγιά της Πάφου: η Ιερά Μονή Χρυσορρογιάτισσας, με ιστορία που ξεκινά τον 12ο αιώνα.
Γράφει η Στέλλα Ραγιά
Η Μονή ιδρύθηκε το 1152 μ.Χ., επί αυτοκράτορος Μανουήλ του Κομνηνού, από τον μοναχό Ιγνάτιο. Σύμφωνα με την παράδοση, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Κατά την εικονομαχία, η εικόνα ρίχθηκε στη θάλασσα για να σωθεί από τους εικονομάχους και τα κύματα την οδήγησαν στα παράλια της Πάφου. Στις 15 Αυγούστου του 1152, ο Ιγνάτιος είδε μια λάμψη στη θάλασσα, βρήκε την εικόνα και, μετά από όραμα αγγέλου, έκτισε ναό στη θέση όπου σήμερα δεσπόζει η Μονή. Το σημερινό οικοδόμημα ανάγεται στον 18ο αιώνα (1760–1770), με κτήτορα τον Επίσκοπο Πάφου, Άγιο Πανάρετο.
Ιστορική διαδρομή
Από την ίδρυσή της μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα λίγα είναι γνωστά για τη Μονή. Βρίσκεται σε ειδυλλιακή τοποθεσία, γεμάτη δροσιά και καθαρό αέρα. Η περίοδος 1768–1821 υπήρξε εποχή ακμής, καθώς η Μονή διέθετε κτήματα σε ολόκληρη την Κύπρο και εκτός αυτής. Το 1821, Τούρκοι στρατιώτες λεηλάτησαν τον χώρο, συλλαμβάνοντας τον υπέργηρο ηγούμενο Ιωακείμ, ο οποίος πέθανε αργότερα στη Λευκωσία από τις κακουχίες.
Το 1967, πυρκαγιά κατέστρεψε ολοσχερώς κτίρια και κειμήλια, ανάμεσά τους τη Βιβλιοθήκη και την Τραπεζαρία, ενώ το εσωτερικό του Καθολικού παρέμεινε άθικτο.
Το Καθολικό
Ο σημερινός ναός, κτίσμα του 18ου αιώνα, φιλοξενεί εικόνες του 16ου και 18ου αιώνα. Ξεχωρίζει ο Σταυρός με επένδυση από ασημένια πλάκα (1801), που φυλάσσει τεμάχιο Τιμίου Ξύλου, δωρεά του Χατζηγιωρκάκη Ιωάννη.
Το Εικονοσκευοφυλάκιο
Από το 2001 λειτουργεί στην Μονή Εικονοσκευοφυλάκιο, με πρωτοβουλία του ηγούμενου Διονυσίου και τη στήριξη του Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντη. Εκεί εκτίθενται θησαυροί από τον 12ο έως τον 19ο αιώνα, με αρχαιότερο έκθεμα έναν σταυρό στήθους του 12ου αιώνα.
Η Πινακοθήκη
Η Μονή διαθέτει Πινακοθήκη με 59 έργα Κυπρίων και ξένων καλλιτεχνών, τα οποία αποκτήθηκαν την περίοδο 1978–2012.
Αίθουσα Μακαρίου Γ΄
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η αίθουσα με τη μεγάλη τοιχογραφία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, που απεικονίζεται με σκήπτρο και κόκκινο μανδύα.
Κέντρο Εικονολογίας
Από τον Οκτώβριο του 2010 λειτουργεί στη Μονή Κέντρο Εικονολογίας. Στόχος του είναι να καταστεί διεθνές ερευνητικό κέντρο για τη μελέτη της εικόνας, μέσα από συνέδρια, εκδόσεις και επιστημονική συνεργασία. Η βιβλιοθήκη του Κέντρου είναι συνδεδεμένη με εκείνη του Πανεπιστημίου Κύπρου, προσφέροντας πρόσβαση σε πλούσια βιβλιογραφία.
Το Οινοποιείο
Στο υπόγειο της Μονής διασώζεται το παλιό οινοποιείο με πατητήρι, πιθάρια (το αρχαιότερο του 1725), μηχανές και πρέσσες. Από τα αρχεία προκύπτει ότι οι Λευκωσιάτες προτιμούσαν το λευκό κρασί της Μονής. Το 1984, ο ηγούμενος Διονύσιος αναβίωσε την οινοπαραγωγή, ενώ με την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε., το οινοποιείο μεταφέρθηκε εκτός του μοναστηριακού χώρου ώστε να διαφυλαχθεί ο χαρακτήρας του. Σήμερα λειτουργεί με την ονομασία Chrysorrogiatissa Wines, συνεχίζοντας μια παράδοση αιώνων.
Πηγή: Εκκλησία της Κύπρου
