Σαν σήμερα στις 29 Μαΐου 1453, η Κωνσταντινούπολη καταλήφθηκε από τα οθωμανικά στρατεύματα του σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Ύστερα από πολιορκία 53 ημερών, η φημισμένη Πόλη έπεσε, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η πολιορκία ξεκίνησε στις 6 Απριλίου και η συγκεκριμένη ημερομηνία έχει μείνει στην ιστορική μνήμη ως ημέρα θλίψης για τον Ελληνισμό. Εκείνη την ημέρα, η υπερχιλιετής, εξελληνισμένη Βυζαντινή Αυτοκρατορία πέρασε οριστικά στο παρελθόν.
Στις παραμονές της Άλωσης, το Βυζάντιο υπήρχε μόνο κατ’ όνομα. Είχε περιοριστεί κυρίως στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης και σε μερικές διάσπαρτες περιοχές. Εσωτερικές θρησκευτικές έριδες, εμφύλιες συγκρούσεις, οι καταστροφικές σταυροφορίες, η εξάπλωση του φεουδαρχισμού και η πίεση από πολλούς και ισχυρούς εχθρούς στα σύνορά του, είχαν μετατρέψει την παλιά Αυτοκρατορία σε σκιά του ένδοξου παρελθόντος της.
Μάης του ’70: «Μπούκαραν» στον Αστυνομικό Σταθμό Λεμεσού και άρπαξαν τον οπλισμό «με ένα κρασί»
Με την οθωμανική απειλή προ των πυλών, η μόνη ελπίδα του Βυζαντίου ήταν η βοήθεια της καθολικής Ευρώπης, μια προοπτική όμως απεχθής για πολλούς Κωνσταντινουπολίτες. Η διαμάχη ανάμεσα σε «Ενωτικούς» και «Ανθενωτικούς» δίχαζε τον πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος επιχείρησε μια απέλπιδα διπλωματική προσπάθεια, καθώς απέστειλε αντιπροσωπεία στον Πάπα Νικόλαο Ε΄, ζητώντας στρατιωτική υποστήριξη. Ο Πάπας έθεσε εκ νέου ως όρο την Ένωση των Εκκλησιών, αποδέχθηκε όμως την αποστολή καθολικών ιερέων στην Πόλη, με σκοπό να πείσουν τον λαό για την αναγκαιότητα της Ένωσης.
Οι εκπρόσωποί του, καρδινάλιος Ισίδωρος και ο αρχιεπίσκοπος Μυτιλήνης Λεονάρδος, τέλεσαν λειτουργία στην Αγία Σοφία, προκαλώντας λαϊκή αντίδραση. Ο κόσμος κατέκλυσε τους ναούς των Ανθενωτικών, με επικεφαλής τον μετέπειτα Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο. Το μίσος προς τους Λατίνους δεν είχε μόνο θρησκευτικές αιτίες. Οι πολίτες δεν είχαν ξεχάσει τη φρίκη της Πρώτης Άλωσης το 1204 από τους Σταυροφόρους, ούτε την οικονομική εκμετάλλευση από τους Βενετούς και Γενουάτες, που είχε φέρει την Αυτοκρατορία στο χείλος της εξαθλίωσης.
Μάης 1912: Το αποκορύφωμα των πρώτων σοβαρών διακοινοτικών ταραχών
Από τις αρχές του 1453, ο Μωάμεθ προετοίμαζε τη μεγάλη επίθεση. Από την Ανδριανούπολη, συγκρότησε στρατό 150.000 ανδρών και στόλο 400 πλοίων. Το πυροβολικό του ήταν το πιο σύγχρονο της εποχής, με αποκορύφωμα ένα τεράστιο πολιορκητικό κανόνι κατασκευασμένο από Σάξονες τεχνίτες. Στις 7 Απριλίου έστησε τη σκηνή του μπροστά από την Πύλη του Αγίου Ρωμανού και ξεκίνησε επίσημα την πολιορκία.
Η άμυνα της Πόλης ήταν άνιση με μόλις 7.000 άνδρες, εκ των οποίων οι 2.000 μισθοφόροι, αντιστέκονταν σε μια δύναμη πολλαπλάσια. Οι κάτοικοι είχαν μειωθεί σε λιγότερους από 50.000 και αντιμετώπιζαν προβλήματα επισιτισμού.
Η Κωνσταντινούπολη περιβαλλόταν από ισχυρό διπλό τείχος με τάφρο, ένα οχυρωματικό έργο που για χίλια χρόνια απέτρεψε δεκάδες εχθρικές εισβολές. Όμως τώρα, το πυροβολικό των Οθωμανών, που άρχισε να βάλλει ανελέητα από τις 12 Απριλίου, το καθιστούσε πλέον ευάλωτο.
Μάϊος 1996: Όταν ο μακελάρης της Θάσου σκότωσε και τεμάχισε την οικογένειά του
Οι Οθωμανοί προσπάθησαν επανειλημμένα να σπάσουν την αλυσίδα που προστάτευε τον Κεράτιο Κόλπο. Στις 20 Απριλίου, ένας συμμαχικός στολίσκος με εφόδια υπό τον Φλαντανελλά κατόρθωσε, ύστερα από σφοδρή ναυμαχία, να διασπάσει τον τουρκικό κλοιό και να μπει στον Κεράτιο, αναπτερώνοντας τις ελπίδες των πολιορκημένων.
Ο Μωάμεθ συνειδητοποίησε ότι δεν αρκούσε το πυροβολικό. Με τη βοήθεια Ιταλού μηχανικού, κατασκεύασε δίολκο, και τη νύχτα της 21ης προς 22α Απριλίου, περίπου 70 πλοία σύρθηκαν από τον Βόσπορο ως τον Κεράτιο, περικυκλώνοντας πλήρως την Πόλη. Η κατάσταση έγινε απελπιστική.
Η τελική έφοδος των Οθωμανών έγινε το πρωί της 29ης Μαΐου. Χιλιάδες στρατιώτες εισέβαλαν στην σχεδόν ανυπεράσπιστη Πόλη, την οποία κατέλαβαν μέσα σε λίγες ώρες. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, που νωρίτερα είχε απορρίψει τις προτάσεις συνθηκολόγησης, έπεσε μαχόμενος ηρωικά.
Μετά τη σφαγή των υπερασπιστών, οι Οθωμανοί προχώρησαν σε λεηλασίες και μαζικές αιχμαλωσίες. Το βράδυ, ο Μωάμεθ ο Πορθητής μπήκε θριαμβευτικά στην Αγία Σοφία και προσευχήθηκε στον Αλλάχ, ανεβαίνοντας στο Ιερό Βήμα, όπως καταγράφουν οι χρονικογράφοι.
Όταν ο Ρουβάς τραγούδησε στη νεκρή ζώνη ανήμερα της ημέρας μνήμης των Ποντίων
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης έκλεισε οριστικά μια ολόκληρη ιστορική εποχή, αυτή που ξεκίνησε με την ίδρυση της Πόλης από τον Μέγα Κωνσταντίνο και χαρακτηρίστηκε από τον εξελληνισμό του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους. Η ελληνική γλώσσα, η ρωμαϊκή διοίκηση και η ορθόδοξη πίστη δημιούργησαν έναν μοναδικό πολιτισμικό κράμα που έμεινε γνωστό ως Βυζαντινό.
Η Άλωση δεν ήταν μόνο σημείο καμπής για τον ελληνικό κόσμο. Σήμανε το τέλος του Μεσαίωνα και την αρχή των νεότερων χρόνων για ολόκληρη την Ευρώπη. Αποτελεί ένα από τα γεγονότα-ορόσημα της Παγκόσμιας Ιστορίας.
Ξεριζωμός και μνήμη - Η Γενοκτονία των Ποντίων
Η Πόλη όμως, διατηρεί το άρωμα του Βυζαντίου. Καμία εξουσία και κανένα καθεστώς δεν μπορεί να σβήσει τη μνήμη και το πνεύμα της Βασιλεύουσας. Η βεβήλωση της Αγίας Σοφίας μαρτυρά τη βαρβαρότητα του κατακτητή, που ένιωσε και νιώθει ακόμα «μικρός» μπροστά στο μεγαλείο της Ιστορίας. Οι διωγμοί των Ελλήνων, με αποκορύφωμα τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955, αποκάλυψαν τον τρόμο των Τούρκων μπροστά στις ζωντανές μνήμες.
