Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς φέρνει πάντα μια γλυκιά αναστάτωση. Μετά την ανεμελιά του καλοκαιριού, η επιστροφή στη ρουτίνα μοιάζει με απότομη προσγείωση στην πραγματικότητα. Για τα παιδιά, η μετάβαση αυτή κρύβει έναν εκρηκτικό συνδυασμό ενθουσιασμού και βουβού άγχους για το άγνωστο: νέοι δάσκαλοι, δυσκολότερα μαθήματα, καινούργιοι συμμαθητές, η αγωνία της αποδοχής. Για τους γονείς, η πρόκληση είναι διπλή και εξαντλητική. Πρέπει να ισορροπήσουν τη δική τους πιεσμένη καθημερινότητα και, ταυτόχρονα, να γίνουν το ασφαλές καταφύγιο για τα παιδιά τους.
Γράφει ο Δρ. Νίκος Ηλία*, Εγγεγραμμένος Ειδικός Ψυχολόγος
Παρατηρώ σε κάθε νέα σχολική χρονιά, το ίδιο λάθος. Αναλωνόμαστε σε έναν αγώνα δρόμου για να αγοράσουμε τα «τέλεια» σχολικά είδη, τις καλύτερες και πιο ακριβές τσάντες. Επίσης, δημιουργούμε στα παιδιά βαρυφορτωμένα προγράμματα με δραστηριότητες και διάφορα επιπλέον φροντιστήρια. Όμως, η επιτυχία της νέας χρονιάς δεν κρίνεται στα ράφια των καταστημάτων ούτε στα βαρυφορτωμένα προγράμματα. Κρίνεται στη συναισθηματική προετοιμασία. Η μετάβαση από τις διακοπές στο σχολικό περιβάλλον είναι μια ψυχολογική διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή και, πάνω απ' όλα, ουσιαστική σύνδεση.
Όταν το άγχος «μεταμφιέζεται»: 4 συμπεριφορές που μπερδεύουμε με αντιδραστικές συμπεριφορές
Το άγχος κάποιες φορές εκφράζεται με συμπεριφορές που εύκολα παρερμηνεύονται ως γκρίνια ή πείσμα. Δώστε προσοχή στα παρακάτω «κρυφά» συμπτώματα:
Η επιστροφή στα θρανία φέρνει συχνά στην επιφάνεια αντιδράσεις που εύκολα παρερμηνεύονται ως γκρίνια, πείσμα ή κακός χαρακτήρας. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά δεν θα εκφράσουν εύκολα τις λέξεις «πιέζομαι» ή «φοβάμαι». Αν και αυτά τα σημάδια συχνά μαρτυρούν το άγχος της προσαρμογής, μπορεί επίσης να αποτελούν «καμπανάκι» για σχολικό εκφοβισμό, μαθησιακές δυσκολίες ή ίσως και κάποια οργανική εξάντληση.
Ξαφνικά ξεσπάσματα και θυμός: Αν το παιδί γίνεται αντιδραστικό, φωνάζει για ασήμαντες αφορμές ή παρουσιάζει έντονη νευρικότητα, σπάνια φταίει ο χαρακτήρας του. Είναι η άμυνα του οργανισμού του απέναντι στην πίεση που νιώθει και δεν μπορεί να εκφράσει.
Σιωπή και κοινωνική απόσυρση: Ένα παιδί που ξαφνικά κλείνεται στο δωμάτιό του, μιλάει λιγότερο ή αποφεύγει τις συζητήσεις για το σχολείο και τους φίλους του, μπορεί να βιώνει έντονο φόβο για την κοινωνική του ένταξη ή για πιθανό bullying.
Σωματικά ενοχλήματα χωρίς ιατρικό λόγο: «Πονάει η κοιλιά μου», «έχω τάση για εμετό», «πονάει το κεφάλι μου». Όταν αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται συστηματικά το πρωί ή κατά την προετοιμασία, το σώμα απλώς σωμαματοποιεί το άγχος.
Διαταραχές στον ύπνο και την όρεξη: Δυσκολία στον ύπνο, συχνοί εφιάλτες, άρνηση να φάει το φαγητό του ή, αντίθετα, ξαφνική ανάγκη για συνεχές τσιμπολόγημα. Οι αλλαγές στις βασικές βιολογικές λειτουργίες όταν δεν συντρέχει κάτι παθολογικό, είναι είναι από τα πρώτα καμπανάκια.
Μην τιμωρήσετε τη συμπεριφορά. Αγκαλιάστε το συναίσθημα πίσω από αυτήν. Αντί για «γιατί φωνάζεις πάλι;», δοκιμάστε το: «Βλέπω ότι είσαι αναστατωμένος/η. Μήπως σε αγχώνει κάτι με το σχολείο που ξεκινάει;».
Νήπια & Προνήπια: Ο πόνος του πρώτου αποχωρισμού
Για τα μικρά παιδιά, το σχολείο δεν είναι μάθημα· είναι η πρώτη μεγάλη ρωγμή στην ασφάλεια του σπιτιού.
Ηρεμία, όχι ενοχές: Τα παιδιά λειτουργούν σαν συναισθηματικοί καθρέφτες. Αν εσείς νιώθετε ενοχές ή άγχος που τα αφήνετε, εισπράττουν ότι το σχολείο είναι ένας επικίνδυνος τόπος.
Το «αντίο» θέλει γενναιότητα: Ο αποχωρισμός το πρωί πρέπει να είναι σταθερός, γεμάτος τρυφερότητα, αλλά σύντομος. Οι μεγάλες καθυστερήσεις και οι δραματικοί αποχαιρετισμοί απλώς παρατείνουν και γιγαντώνουν την αγωνία τους.
Χαρτογραφήστε τη μέρα: Φτιάξτε μαζί ένα οπτικό πρόγραμμα με ζωγραφιές. Δείξτε τους με εικόνες ότι μετά το σχολείο ακολουθεί πάντα το φαγητό, το παιχνίδι και η ασφάλεια της δικής σας αγκαλιάς.
Παιδιά: Η παγίδα της επίδοσης και η μάχη της οθόνης
Στο Δημοτικό, οι απαιτήσεις αλλάζουν απότομα. Εδώ γεννιέται ο φόβος της αποτυχίας («θα τα καταφέρω;»), ενώ ταυτόχρονα ξεκινά ο μεγάλος πόλεμος της αποτοξίνωσης από τον ψηφιακό κόσμο.
Ακούστε την άρνηση πίσω από τις λέξεις: Αν το παιδί σού πει «βαριέμαι» ή «δεν θέλω να πάω», μην απαντήσεις με το κλασικό και στεγνό «μα πρέπει». Ρώτησέ το: «Τι σε ανησυχεί περισσότερο για αύριο;». Δώσε χώρο και δικαίωμα στο συναίσθημα.
Μαζί στην προετοιμασία: Αφήστε το παιδί να οργανώσει το γραφείο του ή να διαλέξει τα τετράδιά του. Αυτό του δίνει μια πολύτιμη αίσθηση ελέγχου και αυτονομίας πάνω στη νέα του ζωή.
Ψηφιακό restart: Ώρα να μαζέψουμε τα όρια που χάθηκαν το καλοκαίρι. Επαναφέρετε σταδιακά τους κανόνες για τα gadget και καθιερώστε «ζώνες χωρίς οθόνες». Ο χρυσός κανόνας; Επιδιώξτε όσο το δυνατόν λιγότερο χρόνο ενασχόλησης, καμία συσκευή για 1 ώρα μετά το ξύπνημα (για να ξεκινήσει η μέρα με καθαρό μυαλό) και σίγουρα καμία συσκευή για 1 ώρα πριν τον ύπνο (για βαθιά χαλάρωση και ποιοτική ξεκούραση).
Έφηβοι: Σχέσεις, Bullying και η ανάγκη για αποδοχή
Για έναν έφηβο, το σχολείο δεν είναι οι βαθμοί. Είναι η κοινωνική του επιβίωση. Το άγχος τους περιστρέφεται γύρω από τη θέση τους στην ομάδα, τον τρόμο της απόρριψης, τις ανασφάλειες για το σώμα τους και τον εφιάλτη του σχολικού ή διαδικτυακού εκφοβισμού (bullying).
Να είστε το ασφαλές λιμάνι, όχι ο δικαστικός ανακριτής: Οι έφηβοι κλείνουν τις πόρτες όταν νιώθουν ότι τους ανακρίνουν. Μην πιέζετε για λεπτομέρειες. Δημιουργήστε ένα κλίμα απόλυτης εμπιστοσύνης, ώστε να ξέρουν πως ό,τι κι αν τους συμβεί, εσείς θα είστε εκεί για να τους ακούσετε, χωρίς να τους κρίνετε ή να τους τιμωρήσετε.
Σεβαστείτε την αυτονομία τους: Δώστε τους τον χώρο και την ευθύνη του προγράμματός τους. Χρειάζονται έναν υποστηρικτή, όχι έναν ελεγκτή.
Προστατέψτε τον ελεύθερο χρόνο τους: Η εφηβεία σήμερα έχει εξουθενωτικούς ρυθμούς. Μην επιτρέψετε στη ζωή τους να γίνει μονοδιάστατη και γεμάτη υποχρεώσεις με το που θα ανοίξουν τα σχολεία. Χρειάζεται επίσης χαλάρωση, ψυχαγωγία και ευχαρίστηση στην ζωή τους.
Μην φοβάστε την αλλαγή, αποδεχτείτε την
Μην φοβάστε την αλλαγή· αποδεχτείτε και αγκαλιάστε την.
Κάθε νέα σχολική χρονιά είναι μια λευκή, καθαρή σελίδα.
Είναι απόλυτα φυσιολογικό οι πρώτες εβδομάδες να φέρουν ένταση, γκρίνια, κούραση ή ακόμα και δάκρυα — είναι η φυσική αντίδραση του οργανισμού στην προσαρμογή.
Το ζητούμενο, άλλωστε, δεν είναι να είμαστε οι τέλειοι γονείς, ούτε τα παιδιά μας οι τέλειοι μαθητές. Το ζητούμενο είναι να είμαστε εκεί. Στο τέλος της ημέρας, αυτό που μετράει δεν είναι η απόλυτη επιτυχία, αλλά η αγάπη και η σχέση που χτίζετε μεταξύ σας.
Το πρώτο απόγευμα, καθίστε δίπλα τους, κοιτάξτε τα στα μάτια και ρωτήστε τα πώς ένιωσαν. Δείξτε τους ότι, όποια δυσκολία κι αν φέρει η νέα σχολική χρονιά, είστε μια δυνατή ομάδα. Και οι δεμένες ομάδες τα καταφέρνουν πάντα μαζί.
Να θυμάστε πως κάθε παιδί χρειάζεται αγάπη, εμπιστοσύνη και υπομονή για να διαμορφώσει μία υγιή, δυνατή και υπέυθυνη προσωπικότητα, έτοιμη να αντιμετωπίσει ουσιαστικά τις μελλοντικές προκλήσεις στην ζωή τους.
Καλή, δημιουργική και ήρεμη σχολική χρονιά σε όλους!
* B.A (USA, Hons), M.A (USA, Hons), Ph.D (UK) www.drnikosilia.com
