Ο Χάρης Ρώμας δεν χρειάζεται συστάσεις. Με πολυετή πορεία στην τηλεόραση, το θέατρο και τη δημόσια ζωή, μιλά για τη δύναμη της Τέχνης, τη σχέση του με την πολιτική, την αγάπη του κόσμου, αλλά και όσα θεωρεί σήμερα πραγματικά σημαντικά στη ζωή.
Αναρωτιέμαι, μετά από τέσσερις δεκαετίες ως δημόσιο πρόσωπο, αν συναντούσατε σήμερα τον νεαρό Χαράλαμπο Ρασσιά, που τότε σπούδαζε Ιατρική, τι θα του λέγατε;
Θα του έλεγα «καλά κάνεις» που θέλεις να κυνηγήσεις το όνειρό σου και, παρόλο που στεναχωριέσαι κι έρχεσαι σε αντίθεση με τον πατέρα σου, στο τέλος θα δικαιωθείς. Αυτό λέω και σήμερα στους μαθητές μου, ως επίτιμος καθηγητής υποκριτικής, μια ιδιαίτερα τιμητική θέση για μένα. Μέσα από τη δική μου εμπειρία αλλά και την εμπειρία μου στον χώρο, βλέποντας την ανεργία που υπάρχει στους καλλιτεχνικούς κλάδους, καταλάβαινα πολλές φορές ότι για κάποια παιδιά ήταν σχεδόν αδύνατο να κάνουν καριέρα. Παρ’ όλα αυτά, ποτέ δεν είπα σε κανέναν «μην το κάνεις», γιατί πιστεύω ότι αυτό αφήνει ένα κενό, ένα απωθημένο, ότι δεν προσπάθησαν για ένα όνειρο που ίσως τελικά να μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Μπορεί κάποιος να απογοητευτεί, μπορεί να στεναχωρηθεί, όμως το να αφήσει ένα ερωτηματικό να αιωρείται είναι κάτι που θα τον ακολουθεί σε όλη του τη ζωή.
Ο πατέρας μου μού είπε «αγόρι μου, συγγνώμη που θα στο πω, είσαι ψώνιο. Και δεν μπορώ να συναινέσω σ’ αυτό»
Εσείς πάντως δεν αφήσατε ερωτηματικά.
Όχι. Κυνήγησα το όνειρό μου και κατάφερα να πετύχω κιόλας, θα έλεγε κανείς. Στη δική μου περίπτωση, η βούληση του πατέρα μου ήταν πολύ μεγάλη. Αν και ήταν έμπορος και πολύ πετυχημένος, ήθελε να με δει γιατρό. Μου άρεσε κι εμένα σαν ιδέα, γιατί είναι ένα ανθρωπιστικό επάγγελμα, αλλά πάντα μέσα μου υπήρχε αυτός ο καλλιτέχνης. Προσπαθούσα να το αρθρώσω, να το πω στους γονείς μου, ότι μου αρέσει αυτό, αλλά δεν τολμούσα. Όταν τους το είπα, αντέδρασαν. Ο πατέρας μου μού είπε «αγόρι μου, συγγνώμη που θα στο πω, είσαι ψώνιο. Και δεν μπορώ να συναινέσω σ’ αυτό. Έχεις περάσει ήδη Ιατρική, που είναι δύσκολο, πού πας τώρα; Θα χτυπήσεις το κεφάλι σου στον τοίχο».
Ποια ήταν η αντίδρασή σας;
Κοίτα, αναγκαστικά έφυγα από το σπίτι μου και δούλευα σε μπαρ το βράδυ. Αυτό, ώστε να πηγαίνω το πρωί στο πανεπιστήμιο, πολλές φορές και σε απογευματινά εργαστήρια, μετά στη δραματική σχολή και το βράδυ, για να μπορώ να έχω χρήματα, γιατί έφυγα χωρίς λεφτά από το σπίτι, να δουλεύω ως μπάρμαν. Δουλειά που με έμαθαν να κάνω, γιατί ιδέα δεν είχα, αλλά ήμουν νοστιμούλης κι αυτό περνούσε. Δούλευα δηλαδή μέχρι πολύ αργά, κοιμόμουν λίγο και μετά το πρωί πάλι στη σχολή. Όταν είσαι νέος κι έχεις όνειρα, στο πρόγραμμά σου χωράνε όλα. Και είχα και προσωπική ζωή, είχα τις σχέσεις μου, δεν ήμουν μόνος μου, αλλά χωρούσαν όλα στο πρόγραμμά μου. Και όχι μόνο έμεινα μόνος μου χωρίς χρήματα, αλλά κατάφερα να επιβιώσω για μια πενταετία, γιατί για τόσα χρόνια δεν μιλούσα καθόλου με τον πατέρα μου.
Πώς έγινε η επανασύνδεση;
Όταν κατάλαβα ότι ήταν άρρωστος. Από τη φωνή του το κατάλαβα, μια φορά που με πήρε τηλέφωνο. Και αυτό ήταν αρκετό για να επανέλθω, να συνδράμω και να αισθανθεί ότι είμαι δίπλα του. Και έτσι έγινε. Ξαναβρήκαμε τη σχέση μας από εκεί που την είχαμε αφήσει. Μου είχε ζητήσει, όμως, να μην χρησιμοποιήσω το όνομά του. Για μένα, για το καλό μου. Γιατί σκέφτηκε πως όταν θα γινόμουν γιατρός, ως Χαράλαμπος Ρασσιάς, θα ήταν καλό να μη θυμούνται ότι ήμουν το ίδιο πρόσωπο με τον Χάρη Ρώμα. Το Ρώμας είναι το επίθετο της μητέρας μου. Τελικά, δεν δικαιώθηκε ο πατέρας μου.
Σας ζήτησε ποτέ συγγνώμη;
Λίγο πριν πεθάνει είχαμε κάνει μεγάλη επιτυχία με τη σειρά «Οι Μεν και οι Δεν» στον ANT1 και ο κόσμος μάς σταματούσε στον δρόμο. Τον στήριζα, περπατούσαμε μαζί, δεν μπορούσε πια να περπατήσει καλά, είχε ήδη αρρωστήσει. Του έλεγαν «Κύριε Ρώμα, συγχαρητήρια για τον γιο σας». Έτσι, λίγο πριν πεθάνει, είχε «χάσει» κι εκείνος το δικό του όνομα. Δεν χρειάστηκε να πει συγγνώμη. Έφτανε ο τρόπος που με κοίταζε όταν άκουγε αυτό το «συγχαρητήρια». Ο τρόπος που με κοίταζαν τα μάτια του, με σχεδόν παιδική απορία, νομίζω πως εμπεριείχε και ένα «συγγνώμη» μέσα.
Λίγο πριν πεθάνει, είχε «χάσει» κι ο πατέρας μου το όνομα του. Ο τρόπος που με κοίταζαν τα μάτια του, νομίζω πως εμπεριείχε και ένα «συγγνώμη» μέσα
Ο κόσμος σάς έχει ταυτίσει κυρίως με την κωμωδία. Ωστόσο, οι σειρές σας είχαν πάντοτε έντονα κοινωνικά στοιχεία πίσω από το χιούμορ. Η κωμωδία λέει πιο εύκολα αλήθειες που η κοινωνία δυσκολεύεται να ακούσει;
Η κωμωδία λέει αλήθειες που μπορεί να λέει και το δράμα, αλλά με διαφορετικούς τρόπους. Πολλές φορές, μάλιστα, ο τρόπος με τον οποίο η κωμωδία θίγει κοινωνικά ζητήματα, ενώ δεν δίνει την εντύπωση ότι λειτουργεί άμεσα στον θεατή, τελικά λειτουργεί πιο καταλυτικά, γιατί διαβρώνει από μέσα την ανθρώπινη παθογένεια. Η κωμωδία οφείλει να στηλιτεύει ανθρώπινες παθογένειες.
Θυμάμαι όταν έκανα το «Καφέ της Χαράς», το μεγαλύτερο κομπλιμέντο μού το είχε κάνει η φίλη και συμμαθήτριά μου, η δημοσιογράφος Ρίκα Βαγιάνη, που δυστυχώς έχει φύγει από τη ζωή. Ήταν μια εξαιρετική δημοσιογράφος, έξυπνος και ευαίσθητος άνθρωπος, με πολύ χιούμορ. Είχε τότε μια εκπομπή στην ΕΡΤ και είχε καλέσει εμένα και τη Ρένια Λουϊζίδου να μιλήσουμε. Ξεκίνησε λέγοντας, με μια ειλικρίνεια που χαρακτήριζε και το βλέμμα και τη στάση ζωής της, ότι το «Καφέ της Χαράς» δεν ήταν μόνο μια κωμωδία που ο κόσμος απολάμβανε και γελούσε, αλλά μια σειρά που άγγιζε θέματα ταμπού. Ήταν μια ιστορία για μια ανύπαντρη γυναίκα με παιδί, η οποία αντιμετωπιζόταν σχεδόν σαν πόρνη από την κοινωνία. Κι όμως, αυτή η κωμωδία ήρθε και παρουσίασε αυτή τη γυναίκα ως ηρωίδα, ενώ ανέδειξε και τις μονογονεϊκές οικογένειες.
Η ανθρώπινη φύση δεν είναι μονήρης. Θέλει συντροφικότητα, θέλει φίλους. Άρα, το σημαντικό είναι να βρίσκεις έναν τρόπο να μοιράζεσαι με τους άλλους αυτά που αγαπάς
Αν δεν λανθάνομαι, η τηλεόραση σήμερα παράγει λιγότερες “λαϊκές” σειρές που ενώνουν οικογένειες και παρέες μπροστά από μία οθόνη. Έχει χαθεί κάτι συλλογικό από την εποχή μας;
Έχει χαθεί και έχει μεταφερθεί σε άλλα μέσα, που δεν είναι τόσο συλλογικά. Ο καθένας έχει τη δική του οθόνη και τη δική του πλατφόρμα και βλέπει αυτό που θέλει. Αυτό το φαινόμενο οδηγεί και σε άλλες παρενέργειες. Παρ’ όλα αυτά, όταν συναντώ κόσμο και μου λένε ότι μαζεύονται γύρω από ένα τραπέζι για να φάνε και βάζουν τηλεόραση να δουν μία από τις σειρές μου, περνώντας καλά και γελώντας μαζί, αυτό δείχνει ότι ο φάρος είναι ακόμη αναμμένος.
Η τεχνολογία είναι πολύ δυνατή και θα συνεχίσει να εξελίσσεται με αλματώδεις ρυθμούς. Πιστεύω όμως ότι ο άνθρωπος θα καταφέρει να διατηρήσει την κοινωνική συνοχή, γιατί αλλιώς δεν θα μπορεί να υπάρξει. Ο άνθρωπος θα βρει τον τρόπο. Είναι θέμα αυτορρύθμισης. Θα βρεθεί τρόπος, ακόμη και μέσα από νέα μέσα, να συνεχίσει ο κόσμος να μοιράζεται το συναίσθημα. Το να κρατάς κάτι μόνο για τον εαυτό σου δεν είναι σύμφυτο με την ανθρώπινη φύση. Η ανθρώπινη φύση δεν είναι μονήρης. Θέλει συντροφικότητα, θέλει φίλους. Άρα, το σημαντικό είναι να βρίσκεις έναν τρόπο να μοιράζεσαι με τους άλλους αυτά που αγαπάς.
Το ταλέντο είναι ένας σπόρος. Πρέπει να το ποτίζεις για να ανθίσει. Να το φροντίζεις και να το κλαδεύεις για να ξανανθίζει, αλλιώς θα μαραθεί
Οι καλλιτέχνες γεννιούνται ή διαμορφώνονται;
Οπωσδήποτε γεννιούνται, αλλά οπωσδήποτε και στην πορεία διαμορφώνονται και εξελίσσονται. Μας έλεγε ο Κάρολος Κουν, ο πρώτος μεγάλος δάσκαλος που είχα στο Θέατρο Τέχνης, ότι υπήρχε η περίπτωση ενός πολύ μεγάλου ηθοποιού, τον οποίο ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει «φαινόμενο». Έπαιζαν στις «Όρνιθες» του Αριστοφάνη και εκείνος είχε βρει έναν τρόπο να πηδάει και να προσγειώνεται αργά. Ήταν τόσο ρυθμισμένο το σώμα του και τόσο ταυτισμένο με αυτό που έκαναν και ο Κουν τον αποκαλούσε «φαινόμενο». Όμως, στην πορεία, παρότι μάλλον ήταν γεννημένος με πολλά προσόντα, δεν τα εξέλιξε. Έγινε έρμαιο των παθών του και έτσι δεν είχε την εξέλιξη που περίμενε ο δάσκαλος. Τον είδα, δηλαδή, να μαραίνεται. Γι’ αυτό πιστεύω και λέω κι εγώ στους μαθητές μου ότι το ταλέντο είναι ένας σπόρος. Πρέπει να το ποτίζεις για να ανθίσει. Να το φροντίζεις και να το κλαδεύεις για να ξανανθίζει, αλλιώς θα μαραθεί.
Οι πολιτικοί, από την άλλη, γεννιούνται ή διαμορφώνονται;
Η αλήθεια είναι ότι και η πολιτική είναι ταλέντο. Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να χειρίζονται τους συνανθρώπους τους και να διαχειρίζονται δύσκολες καταστάσεις, γιατί η ψυχραιμία είναι σύμφυτη με τον χαρακτήρα τους, ενώ η ευστροφία τούς βοηθά να βρίσκουν την καλύτερη λύση. Είναι δύσκολο άθλημα η πολιτική. Είναι μια δύσκολη τέχνη. Όμως και εκεί δεν φτάνουν μόνο οι ικανότητες. Είναι απαραίτητο να υπάρχουν και καλές προθέσεις. Αν έχεις γεννηθεί με την ικανότητα να χειραγωγείς τον κόσμο και να βρίσκεις λύσεις, αλλά η πρόθεσή σου είναι να ωφεληθείς προσωπικά και οικονομικά, τότε όλα αυτά είναι δώρον άδωρον.
Διαβάστε επίσης >> Κυρία Μπάρμπα, υπάρχει κάτι που ακόμη ονειρεύεστε να κάνετε επαγγελματικά;
Το θέατρο που παίζουν οι πολιτικοί, κατά κανόνα, είναι κακό θέατρο. Το αναγνωρίζεις αμέσως ότι δεν είναι αληθινό. Ότι αυτή η εικόνα είναι κατασκευασμένη
Μετά από δύο θητείες στην πολιτική, στην αυτοδιοίκηση, τι ανακαλύψατε για την κοινωνία που ίσως δεν βλέπατε ως καλλιτέχνης;
Ανακάλυψα πόσοι άνθρωποι έχουν ανάγκη από ένα κομμάτι εξουσίας για να αισθανθούν σημαντικοί. Και δεν το αξίζουν όλοι. Κάποιοι το αξίζουν και κάποιοι καθόλου. Γνώρισα πολλούς κομπλεξικούς ανθρώπους που θέλουν να παραστήσουν ότι είναι κάποιοι και προσπαθούν να το πετύχουν μέσα από την αυτοδιοίκηση ή μέσα από την κεντρική πολιτική σκηνή. Προσπαθούν να σηκώσουν ανάστημα. Όμως, για να έχεις ανάστημα, δεν χρειάζεται να πατήσεις πάνω σε μια καρέκλα για να ανέβεις. Πρέπει να σηκώσεις το σώμα σου και το κεφάλι σου ψηλά. Τότε έχεις πραγματικό ανάστημα.
Τελικά, η πολιτική μοιάζει περισσότερο με θέατρο ή το θέατρο με πολιτική;
Θα έλεγα ότι δεν μοιάζουν τόσο πολύ. Είναι εύκολο να πει κανείς ότι οι πολιτικοί υποκρίνονται, και πράγματι πολλές φορές υποκρίνονται. Αλλά το θέατρο που παίζουν οι πολιτικοί, κατά κανόνα, είναι κακό θέατρο. Το αναγνωρίζεις αμέσως ότι δεν είναι αληθινό. Ότι αυτή η εικόνα είναι κατασκευασμένη.
Μήπως αυτό το αναγνωρίζετε περισσότερο εσείς λόγω δουλειάς;
Ίσως ναι, αλλά νομίζω πως δεν είναι δύσκολο και για τον κόσμο να το αναγνωρίσει. Το πρόβλημα είναι άλλο. Ο κόσμος πολλές φορές δεν ψάχνει αν είναι αληθινό το βλέμμα ή καλός ο λόγος. Θέλει να ακούσει αυτά που θέλει να ακούσει. Θέλει να του χαϊδεύουν τα αυτιά. Θέλει να του πουν το αιώνιο παραμύθι. Γι’ αυτό και η Αριστερά έχει συχνά μεγάλη απήχηση, γιατί λειτουργεί στο θυμικό του πολίτη. Περνά ένα αφήγημα. Δεν θέλω να βάλω ένα Χ στην αριστερή ιδεολογία, παρότι δεν την ενστερνίζομαι, αλλά πουλάει αυτό το αφήγημα, ότι «θα τα πάρουμε από τους πολλούς και θα τα δώσουμε στους λίγους», σαν τον Ρομπέν των Δασών. Έγινε ποτέ αυτό στην πραγματικότητα; Όχι. Και στα κομμουνιστικά καθεστώτα λίγοι είχαν τα πολλά και οι πολλοί είχαν τα λίγα, ενώ έψαχναν τρόπους να πηδήξουν τα τείχη που είχαν χτιστεί γύρω τους.
Διαβάστε εδώ >> Μία συνομιλία με τον Χαμπή, τον χαράκτη
Η φιλελεύθερη οικονομία θέλει τον καθένα να αξιοποιεί τις δυνατότητές του. Σίγουρα, λόγω ικανοτήτων, κάποιοι θα είναι σε καλύτερη μοίρα, αλλά όχι όλοι. Και για να μπορέσει να πετύχει μια τέτοια συνταγή, επειδή ούτε κι αυτή έχει πετύχει απόλυτα, απλώς είναι πιο πετυχημένη από την άλλη, πρέπει να συνδυάζεται με κοινωνική πολιτική. Να υπάρχει δηλαδή ένα όριο στο πόσο μπορεί να κερδίζει ο καθένας και ένα μεγάλο μέρος να επιστρέφει στους ανθρώπους που έχουν ανάγκη, ώστε να ζουν με αξιοπρέπεια και να μπορούν να επιβιώνουν. Αυτό δεν έχει γίνει ποτέ πραγματικά. Είναι περισσότερο μια σκέψη που κάνω εγώ, κάτι που ονειρεύομαι. Το να πουλά κανείς το αφήγημα ότι όλοι είμαστε ίσοι και μπορούμε να ζούμε ακριβώς το ίδιο, εγώ δεν το πιστεύω. Δεν θεωρώ ότι μπορεί να λειτουργήσει ως λύση. Μια κυβέρνηση, όμως, μπορεί να εξασφαλίσει στον κόσμο αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης.
Όταν καταλαβαίνεις ότι ο χρόνος που μένει μπροστά είναι λιγότερος από τον χρόνο που μένει πίσω, τότε θέλεις να τον εκμεταλλευτείς όσο καλύτερα γίνεται
Αναρωτιέμαι αν ένας άνθρωπος που έχει γνωρίσει επιτυχία και αναγνώριση συνεχίζει να έχει ανασφάλειες.
Τώρα, η αλήθεια είναι ότι νιώθω λιγότερες ανασφάλειες. Και ναι, μπορεί αυτό να έχει να κάνει και με τις επιτυχίες, την καταξίωση και την αγάπη που έχω εισπράξει από τον κόσμο. Θα ήταν ψέμα να πω ότι δεν βοηθά η αναγνώριση. Όχι η αναγνωρισιμότητα, προσέξτε, αλλά η αναγνώριση και η επιβράβευση. Όμως, στη δική μου περίπτωση τουλάχιστον, έχει να κάνει και με τον χρόνο που κυλά. Όταν καταλαβαίνεις ότι ο χρόνος που μένει μπροστά είναι λιγότερος από τον χρόνο που μένει πίσω, τότε θέλεις να τον εκμεταλλευτείς όσο καλύτερα γίνεται. Θέλεις να σε αγαπούν αυτοί που πρέπει να σε αγαπούν και να ζεις καλά με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Να υπάρχει μια ανταλλαγή αγάπης. Για μένα αυτό είναι πλέον το σημαντικότερο. Πάντα ήταν σημαντικό, αλλά τώρα είναι πολύ πιο επιτακτικό. Αυτό με αφορά αυτή τη στιγμή. Δεν με αφορά να καταξιωθώ περισσότερο. Με αφορά να παραμείνω αγκαλιασμένος, κυριολεκτικά και συναισθηματικά, με τους ανθρώπους που αγαπώ στην προσωπική μου ζωή.
Για ποια πράγματα είστε ευγνώμων τώρα που μιλάμε;
Για το ότι αγαπώ και αγαπιέμαι. Είμαι ευγνώμων γι’ αυτό. Τόσο απλό.
Δεν είναι η υστεροφημία μου που με κινητοποιεί. Θέλω να τελειώσω τον βίο μου όσο πιο σοφά μπορεί να συμβεί. Προσπαθώντας να κάνω καλό γύρω μου
Μετά από τόσα χρόνια δημιουργίας, τι θα θέλατε να μείνει πίσω από το όνομα Χάρης Ρώμας;
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει το «για πάντα». Όλοι μας, ωστόσο, αφήνουμε πίσω μας ένα αποτύπωμα. Εγώ μπορεί να επηρεάζω περισσότερους ανθρώπους, επειδή μέσω της δουλειάς που επέλεξα απευθύνομαι σε πολύ περισσότερο κόσμο. Αλλά κι εσύ, κι όλος ο κόσμος, μέσα από τον στενό κύκλο που έχει δημιουργήσει ο καθένας, επηρεάζει ένα παιδί, έναν φίλο, έναν έρωτα, κάποιον δικό του άνθρωπο. Και κάτι από αυτά που έχουν δει από σένα το θυμούνται και λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο, ώστε να δημιουργείται μια αλυσίδα και να είσαι κι εσύ συμμέτοχος σε αυτή. Είναι σημαντικό να έχεις βοηθήσει δηλαδή ώστε μια θετική ενέργεια να περάσει και στον επόμενο. Να υπάρχει αυτή η συνεχής ροή θετικής ενέργειας. Τώρα, αν μιλάμε για τον δημόσιο βίο, να πω ότι δεν είναι αυτός ο λόγος που δραστηριοποιούμαι. Δεν είναι δηλαδή η υστεροφημία μου που με κινητοποιεί. Είμαι σίγουρος, και θα προσπαθήσω, επειδή ξέρω τον εαυτό μου και τι είναι αυτό που θέλω, να τελειώσω τον βίο μου όσο πιο σοφά μπορεί να συμβεί. Προσπαθώντας να κάνω καλό γύρω μου.
Ο κ. Χάρης Ρώμας βρίσκεται στην Κύπρο για τη θεατρική παράσταση «Η Πριγκίπισσα των Αγίων Σαράντα», στο πλαίσιο του 10ου Φεστιβάλ Θεάτρου του Δήμου Στροβόλου. Περισσότερα για τις παραστάσεις εδώ.
Την εμφάνισή του στην εκπομπή «Μέρα Μεσημέρι» με τον Νικήτα Κυριάκου μπορείτε να τη δείτε εδώ.
