Μια σημαντική έκθεση σύγχρονης αφρικανικής τέχνης με κορυφαίους καλλιτέχνες της παγκόσμιας εικαστικής σκηνής έρχεται στην Κύπρο, εξερευνώντας τη μνήμη, την ταυτότητα και την έννοια της «μεταμόρφωσης».
Κεντρική εικόνα: Όψεις της προσωρινής έκθεσης / The Afterlife of Things της Λεβεντείου Πινακοθήκης | Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία
Πόσες ζωές μπορεί να έχει ένα αντικείμενο;
Από απόσταση μοιάζει με ένα πολύτιμο υφαντό με μεταλλική λάμψη που αντανακλά το φως. Μόνο όταν πλησιάζει κανείς αντιλαμβάνεται ότι αποτελείται από χιλιάδες μεταλλικά καπάκια μπουκαλιών, περασμένα ένα προς ένα με σύρμα. Το γνώριμο μεταμορφώνεται σε κάτι απρόσμενο· το ευτελές αποκτά μια νέα, σχεδόν μνημειακή παρουσία.
Ο λόγος για το έργο του El Anatsui – και αυτή η στιγμή της ανακάλυψης υποδέχεται τους επισκέπτες στην έκθεση The Afterlife of Things, που παρουσιάζει η Λεβέντειος Πινακοθήκη από τις 9 Δεκεμβρίου 2026. Μια έκθεση που μας καλεί να κοιτάξουμε δύο φορές – όχι μόνο τα έργα τέχνης, αλλά και τα ίδια τα αντικείμενα που γεμίζουν την καθημερινότητά μας. Γιατί ένα σακί από γιούτα, ένα πλαστικό καπάκι, ένα παλιό δίχτυ ψαρέματος ή ένα φορεμένο ρούχο μπορεί να κρύβουν πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε.
Leilah Babirye (γ. 1985)
‘Kakweza from the Kuchu Western Region’ [Kakweza από τη Δυτική Περιοχή Kuchu], 2025
Καμένο ξύλο, λάστιχο ποδηλάτου, εσωτερικοί σωλήνες και ευρεθέντα αντικείμενα, 183 x 44 x 28 εκ.
Συλλογή Xάρη Γ. Δαυίδ
© Leilah Babirye. Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Galerie Max Hetzler, Βερολίνο | Παρίσι | Λονδίνο | MarfaΟι δεκατρείς καλλιτέχνες της έκθεσης –ανάμεσά τους, οι El Anatsui, Leilah Babirye, Ibrahim Mahama, Moffat Takadiwa, Tschabalala Self και Pascale Marthine Tayou– συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και της Διασποράς της. Με έργα σε μερικά από τα σημαντικότερα μουσεία και συλλογές του κόσμου, από το Tate και το Museum of Modern Art έως το Centre Pompidou, το Guggenheim και το Metropolitan Museum of Art, επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε όχι μόνο τα φθαρτά αντικείμενα –τα «πράγματα» που αποτελούν τη δική μας καθημερινότητα– αλλά και τη μνήμη και την ίδια την έννοια της δημιουργίας.
Κοινό σημείο των έργων και της εικαστικής πρακτικής των καλλιτεχνών τους είναι μια απλή, μα ριζοσπαστική ιδέα: ότι τα αντικείμενα έχουν πολλές ζωές. Ακόμα και όταν περάσει η πρώτη χρησιμότητά τους, συνεχίζουν να υπάρχουν γύρω μας, να κουβαλούν τα ίχνη των ανθρώπων που τα άγγιξαν, των τόπων από τους οποίους πέρασαν, και να αφηγούνται τις ξεχωριστές τους ιστορίες – όπως ένα σακί για καφέ ή κακάο που φέρει τα ίχνη του παγκόσμιου εμπορίου ή ένα φορεμένο ρούχο που διατηρεί μέσα του μνήμες από ξεριζωμούς, μετακινήσεις και προσωπικές διαδρομές.
Μνημειακές εγκαταστάσεις, γλυπτά και συνθέσεις καταλαμβάνουν τους χώρους της Πινακοθήκης με μια δύναμη που δύσκολα προδίδει την ταπεινή προέλευση των υλικών τους. Κοιτάζοντάς τα από μακριά, τα έργα μαγνητίζουν με την ένταση των χρωμάτων και τη δεξιοτεχνία της κατασκευής τους· από κοντά, αποκαλύπτουν ιστορίες και αφηγήματα. Και τότε η ουσία της έκθεσης μετατοπίζεται. Δεν αφορά πλέον μόνο τη μεταμόρφωση της ύλης, αλλά και τη μεταμόρφωση της δικής μας ματιάς. Τα έργα μάς καλούν να αναγνωρίσουμε ότι ακόμη και τα πιο συνηθισμένα αντικείμενα κρύβουν κάτι από τα μεγάλα ερωτήματα για τη σχέση μας με τον υλικό κόσμο, προβάλλοντας την επαναχρησιμοποίηση ως πράξη δημιουργίας, μνήμης και επαναπροσδιορισμού. Μας οδηγούν να σταθούμε σε σημαντικά ζητήματα όπως η αποικιοκρατία, το εμπόριο, η ανθρώπινη εργασία, η μετανάστευση και η πολιτισμική ταυτότητα, μέσα από τις διαδρομές των υλικών και των ανθρώπων στα παγκόσμια κοινωνικά και οικονομικά δίκτυα.
Leilah Babirye (γ. 1985)
‘Kakweza from the Kuchu Western Region’ [Kakweza από τη Δυτική Περιοχή Kuchu], 2025
Καμένο ξύλο, λάστιχο ποδηλάτου, εσωτερικοί σωλήνες και ευρεθέντα αντικείμενα, 183 x 44 x 28 εκ.
Συλλογή Xάρη Γ. Δαυίδ
© Leilah Babirye. Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Galerie Max Hetzler, Βερολίνο | Παρίσι | Λονδίνο | MarfaΟι δεκατρείς καλλιτέχνες της έκθεσης –ανάμεσά τους, οι El Anatsui, Leilah Babirye, Ibrahim Mahama, Moffat Takadiwa, Tschabalala Self και Pascale Marthine Tayou– συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και της Διασποράς της. Με έργα σε μερικά από τα σημαντικότερα μουσεία και συλλογές του κόσμου, από το Tate και το Museum of Modern Art έως το Centre Pompidou, το Guggenheim και το Metropolitan Museum of Art, επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε όχι μόνο τα φθαρτά αντικείμενα –τα «πράγματα» που αποτελούν τη δική μας καθημερινότητα– αλλά και τη μνήμη και την ίδια την έννοια της δημιουργίας.
Την έκθεση επιμελείται η Μαρία Βαρνάβα, Ιδρύτρια και Διευθύντρια της Tiwani Contemporary στο Λονδίνο και στο Λάγος (2011-2026). Η διοργάνωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με την επιμελητική ομάδα της Λεβεντείου Πινακοθήκης, στην οποία συμμετέχουν η Μυρτώ Χατζάκη, Επιμελήτρια της Συλλογής Παρισιού της Λεβεντείου Πινακοθήκης· η Κατερίνα Στεφανίδου, Διευθύντρια της Λεβεντείου Πινακοθήκης· και η Δέσποινα Χριστοφίδου, Επιμελήτρια της Λεβεντείου Πινακοθήκης. Την έκθεση συνοδεύει ειδική έκδοση, ένας πλούσια εικονογραφημένος τόμος, που εστιάζει σε ζητήματα υλικότητας, μνήμης, ταυτότητας και της σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και της Διασποράς της. Τα κείμενα υπογράφουν η Δρ Christine Checinska, Επικεφαλής Επιμελήτρια, Αφρική και η Διασπορά: Υφάσματα και Μόδα στο Victoria and Albert Museum του Λονδίνου· η Δρ Dorothy Price, Καθηγήτρια Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης και Κριτικής Φυλετικής Ιστορίας της Τέχνης στο Courtauld Institute of Art· και η Δρ Portia Malatjie, Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας και Θεωρίας της Τέχνης στο Michaelis School of Fine Art του University of Cape Town.
Masimba M. Hwati (γ. 1982)
‘Dungwiza – Cosmogram of Struggle’ [Dungwiza – Κοσμογράφημα του Αγώνα], 2025
Δερμάτινο ευρεθέν υλικό, 250 x 138,5 x 35 εκ.
Συλλογή Masimba M. Hwati
© Masimba M. Hwati. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία
Την έκθεση συνοδεύει επίσης ένας δίσκος βινυλίου με τίτλο Afterlives of Small Things, ο οποίος αποτελεί καρπό ενός δημιουργικού διαλόγου ανάμεσα στον καλλιτέχνη Masimba M. Hwati, που συμμετέχει στην έκθεση, και σε μουσικούς και καλλιτέχνες ήχου από τις πόλεις Harare, Λευκωσία, Cape Town και Leeds (Nicholarzw, Claudiu Dita [Astral Wanderer], Fernando Damon, Oscar [Ozzy] Moysey, Αλέξανδρος Πασχάλης [Deep Horizons / Sobamonk] και Σάββας Θωμά).
Samuel Nnorom (γ. 1990)
‘Becoming One’ [Γίνοντας Ένα], 2023
Αφρικανικά τυπωμένα υφάσματα, 230 x 290 x 22 εκ.
Ιδιωτική συλλογή, Κύπρος
© Samuel Nnorom. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία
Tschabalala Self (γ. 1990)
‘Skirt’ [Φούστα], 2019
Ύφασμα, ζωγραφισμένος καμβάς και ακρυλικό σε καμβά, 172,7 × 127 εκ.
Συλλογή Χάρη Γ. Δαυίδ
© Tschabalala Self. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία.
Σε μια εποχή που παράγονται και απορρίπτονται περισσότερα αντικείμενα από ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία μας, η έκθεση δεν προτείνει απλώς μια διαφορετική αισθητική της επαναχρησιμοποίησης. Προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτούμε την ίδια την έννοια της «αξίας». Και ίσως μας υπενθυμίζει ότι το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των αντικειμένων –όλων των «πραγμάτων» που μας περικλείουν– δεν είναι αυτό που κάποτε υπήρξαν, αλλά αυτό που μπορούν ακόμη να γίνουν.
Bronwyn Katz (γ. 1993)
‘Õaxais / Amiros’, 2021
Διασωθέντα ελατήρια κρεβατιού και συρμάτινα σφουγγάρια καθαρισμού, 200 x 130 x 30 εκ.
Συλλογή Xάρη Γ. Δαυίδ
© Bronwyn Katz. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία
Με το σκεπτικό αυτό και στο πλαίσιο της έκθεσης, η Λεβέντειος Πινακοθήκη παρουσιάζει ένα πλούσιο πρόγραμμα παράλληλων δράσεων, ξεναγήσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, διευρύνοντας τον διάλογο γύρω από τις θεματικές της έκθεσης, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχικότητα και προκαλώντας όλους μας να πάρουμε θέση.
El Anatsui (γ. 1944)
‘Three Continents’ [Τρεις Ήπειροι], 2009
Καπάκια αλουμινίου από μπουκάλια αλκοολούχων ποτών και σύρμα χαλκού, 250 x 530 εκ.
Ιδιωτική συλλογή
© El Anatsui. Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Σ. Κωνσταντίνου © Λεβέντειος Πινακοθήκη, Λευκωσία
Μεταξύ άλλων:
Τον Δεκέμβριο, το δρώμενο «AGLG x Cagdi: Drink & Draw» συνδυάζει δημιουργικά το σχέδιο, τη μουσική και την καλλιτεχνική αλληλεπίδραση. Εμπνευσμένοι από τα έργα και τις θεματικές της έκθεσης The Afterlife of Things, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να περιηγηθούν στην έκθεση, να παρατηρήσουν τα υλικά και τις ιστορίες που ενσωματώνουν τα έργα και να δημιουργήσουν τις δικές τους εικαστικές ερμηνείες μέσα σε ένα ανοιχτό και συμμετοχικό περιβάλλον.
Παράλληλα, σε συνεργασία με το STYX Film Encounters, θα παρουσιαστεί από τον Δεκέμβριο του 2026 έως τον Απρίλιο του 2027 σειρά πέντε κινηματογραφικών προβολών στο Αμφιθέατρο της Πινακοθήκης. Οι επιλεγμένες ταινίες συνομιλούν με τις θεματικές της έκθεσης The Afterlife of Things, εξερευνώντας κρίσιμα ζητήματα μνήμης, ταυτότητας, υλικότητας και των μεταμορφώσεων των αντικειμένων μέσα στον χρόνο.
Στο πλαίσιο της Διάλεξης της Τετάρτης, η Δρ Christine Checinska, Επικεφαλής Επιμελήτρια, Αφρική και η Διασπορά: Υφάσματα και Μόδα στο Victoria and Albert Museum του Λονδίνου, θα αναδείξει θέματα που συνδέονται με τη σύγχρονη αφρικανική τέχνη και την τέχνη της Διασποράς της, την υλικότητα, τη μνήμη και την πολιτισμική ταυτότητα.
Την άνοιξη του 2027 οι παράλληλες δράσεις θα κορυφωθούν με την «Performance – Sound Activation» του καλλιτέχνη Masimba M. Hwati. Η συμμετοχική αυτή performance, σε συνεργασία με Κύπριους μουσικούς, θα αναπτυχθεί σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους της Πινακοθήκης, γύρω από το έργο του καλλιτέχνη στην έκθεση.
Romuald Hazoumè (γ. 1962)
‘ZoCooter’, 2019
Μέταλλο και γυαλί, 200 x 120 x 118 εκ.
Συλλογή Έλιας Μουρτζανού
© 2026 ADAGP, Παρίσι και DACS, Λονδίνο. Φωτογραφία: Florian Kleinefenn. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και του Gagosian
Το αναλυτικό πρόγραμμα των παράλληλων εκδηλώσεων και δράσεων θα ανακοινώνεται σταδιακά. Το κοινό μπορεί να ενημερώνεται μέσω του ιστότοπου και των επίσημων λογαριασμών της Λεβεντείου Πινακοθήκης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πληροφορίες έκθεσης
Διάρκεια έκθεσης: 9 Δεκεμβρίου 2026 - 23 Μαΐου 2027
Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη: 10:00-20:00, Πέμπτη έως Κυριακή: 10:00-17:00 (κλειστά κάθε Δευτέρα και Τρίτη, καθώς και τις επίσημες αργίες)
Χώρος: Λεβέντειος Πινακοθήκη, Αίθουσα Προσωρινών Εκθέσεων
Τ.: +357 22668838
Ε.: [email protected]
W: leventisgallery.org.cy