Τηλεόραση Ραδιόφωνο Podcasts
δδδ
ΕΙΚΟΝΑ ΑΡΧΕΙΟΥ

Μια ασυνήθιστη αίσθηση αισιοδοξίας επικρατεί σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μετά την πρόταση της διαπραγματευτικής ομάδας του Ντόναλντ Τραμπ, για την παροχή εγγυήσεων συλλογικής άμυνας στην Ουκρανία, αντίστοιχων με εκείνες που προβλέπει το ΝΑΤΟ.

Όπως αναφέρει το Politico, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που βρίσκονται κοντά στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις εκφράζουν συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η πρόταση θα μπορούσε να σηματοδοτεί μετατόπιση της αμερικανικής στάσης προς όφελος του Κιέβου. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, παραμένουν επιφυλακτικοί, φοβούμενοι ότι το τίμημα που ενδέχεται να απαιτήσει ο Τραμπ για μια τόσο σημαντική δέσμευση μπορεί να αποδειχθεί υπερβολικά υψηλό.

Έπειτα από δύο εβδομάδες εντατικής διπλωματίας, ο ειδικός απεσταλμένος και γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, παρουσίασε την πρόταση για εγγυήσεις ασφαλείας κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Βερολίνο την περασμένη εβδομάδα. Όπως υποστήριξε, ο Αμερικανός Πρόεδρος είναι «ανοιχτός» σε μια τόσο σημαντική συμφωνία, ενώ και οι Ρώσοι εμφανίζονται πλέον διατεθειμένοι να την αποδεχθούν.

Τίποτα από τα δύο, πάντως, δεν θεωρείται ακόμη βέβαιο, με έναν Ρώσο αξιωματούχο να απορρίπτει ήδη την ιδέα.

Ωστόσο, ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, δεν έχει απορρίψει δημοσίως την πρόταση Κούσνερ, γεγονός που οδηγεί τους Ευρωπαίους διαπραγματευτές να την αντιμετωπίζουν σοβαρά, παρότι ζητούν περισσότερες διευκρινίσεις για τον τρόπο εφαρμογής της.

Μια εγγύηση ασφαλείας για την Ουκρανία, βασισμένη στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει ότι μια επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα ως προς την αποτροπή μιας νέας ρωσικής εισβολής μετά το τέλος του πολέμου.

Αυτό θα ίσχυε ακόμη περισσότερο εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες, με την τεράστια στρατιωτική ισχύ τους, αναλάμβαναν δεσμευτικό ρόλο σε ένα τέτοιο σύστημα εγγυήσεων.


Παρότι οι λεπτομέρειες της πρότασης παραμένουν περιορισμένες, εάν συνοδευόταν από ισχυρές νομικές, στρατιωτικές και πολιτικές δεσμεύσεις, μια νέα ρωσική επίθεση στην Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση σύγκρουση με τις ΗΠΑ.

Συνεργάτης του Γάλλου Προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον κινείται προς τη «σωστή κατεύθυνση», κάλεσε όμως τον Λευκό Οίκο να προχωρήσει ακόμη περισσότερο, προσφέροντας στην Ουκρανία πλήρη ένταξη στο ΝΑΤΟ.

«Το Άρθρο 5 αποτελεί προφανώς την ισχυρότερη εγγύηση αλληλεγγύης μεταξύ των συμμάχων», δήλωσε ο συνεργάτης του Μακρόν, ο οποίος, όπως και άλλοι αξιωματούχοι, μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.

«Επομένως, εάν λέμε ότι προσφέρουμε στην Ουκρανία εγγυήσεις αντίστοιχες με εκείνες του Άρθρου 5, δεν χρειάζεται να περιπλέκουμε τα πράγματα: αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία εντάσσεται στο ΝΑΤΟ. Η αξιοπιστία της Συμμαχίας στηρίζεται πάνω απ’ όλα στο Άρθρο 5. Είναι ζήτημα απόλυτης πίστης».

Η αλλαγή κλίματος στην Ευρώπη

Ένας από τους λόγους για τους οποίους ορισμένοι Ευρωπαίοι θεωρούν αξιόπιστη την πρόταση Κούσνερ είναι ότι δεν επρόκειτο για μια αυθόρμητη τοποθέτηση.

Στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες, Αμερικανοί αξιωματούχοι συζητούν εδώ και μήνες το ενδεχόμενο παροχής τέτοιων εγγυήσεων. Στο παρασκήνιο έχουν μάλιστα πραγματοποιηθεί συζητήσεις ακόμη και για τη γαλλική πρόταση περί πλήρους ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.

Παρότι η ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία θεωρείται κόκκινη γραμμή για τη Ρωσία, την οποία η Μόσχα δεν θα αποδεχόταν ποτέ, ο Κούσνερ και οι συνεργάτες του φαίνεται πως πιστεύουν ότι οι επαφές τους με τη ρωσική πλευρά για μια εναλλακτική λύση, αντίστοιχη με το Άρθρο 5, έχουν βρει θετική ανταπόκριση.

Αυτό έχει συμβάλει στη μεταβολή του κλίματος σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Διπλωμάτες και αξιωματούχοι, οι οποίοι πέρασαν μεγάλο μέρος των τελευταίων δύο ετών της δεύτερης προεδρικής θητείας Τραμπ ανησυχώντας για τις επανειλημμένες εντάσεις στις διατλαντικές σχέσεις και το ενδεχόμενο η Ουάσιγκτον να εγκαταλείψει το Κίεβο, εμφανίζονται πλέον περισσότερο καθησυχασμένοι απέναντι στις ΗΠΑ.

«Έχει σημειωθεί σαφής πρόοδος στο ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας», δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος που βρίσκεται κοντά στις διαπραγματεύσεις.

«Στις ειρηνευτικές συνομιλίες υπάρχει σύγκλιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν διατυπώνονται μαξιμαλιστικές απαιτήσεις και δεν διεξάγονται συζητήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων».

Στόχος πλέον είναι να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος προς στοχευμένες εκεχειρίες στον ενεργειακό τομέα και στη Μαύρη Θάλασσα, κατά τον επόμενο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών που θα συγκαλέσουν οι ΗΠΑ μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Καθοριστικό στοιχείο θεωρείται ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετέχουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Η συνάντηση δεν έχει ακόμη προγραμματιστεί, αλλά αξιωματούχοι εκτιμούν ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στο Άμπου Ντάμπι μετά την αμερικανική γιορτή των Ευχαριστιών, στις 26 Νοεμβρίου.

Οι λεπτομέρειες που κρύβουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες

Δεν έχουν πειστεί, ωστόσο, όλοι για την ουσιαστική αξία της αμερικανικής πρότασης.

Μετά τις ανακοινώσεις Κούσνερ, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε ότι δεν είναι «σίγουρος» πως όλες οι πλευρές αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο τι θα σήμαινε μια εγγύηση ανάλογη με το Άρθρο 5.

«Τι σημαίνει Άρθρο 5; Ότι υπάρχουν δυνάμεις των εταίρων σας στο έδαφός σας. Επομένως, το ερώτημά μου είναι: Τι γίνεται με τους Αμερικανούς στρατιώτες;», ανέφερε.

Ο Ζελένσκι πρόσθεσε ότι η Ουκρανία «θα χαιρόταν» εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαθιστούσαν στρατιωτικές βάσεις στη χώρα, αντίστοιχες με εκείνες που διαθέτουν στη Μέση Ανατολή.

Και άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συμφωνούν ότι εξακολουθούν να απουσιάζουν κρίσιμες λεπτομέρειες για το πραγματικό περιεχόμενο της πρότασης Κούσνερ.

Οι πιο δύσπιστες φωνές προέρχονται κυρίως από χώρες που μοιράζονται σύνορα και ιστορικές εμπειρίες με τη Ρωσία, όπως η Πολωνία και τα σκανδιναβικά και βαλτικά κράτη, τα οποία παραδοσιακά υιοθετούν σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα.

Η Πολωνία θα συμμετάσχει στην επίσημη ευρωπαϊκή διαπραγματευτική ομάδα, η οποία αναμένεται να λάβει μέρος στον επόμενο γύρο απευθείας συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας.

Ένας από τους βασικούς κινδύνους που αναγνωρίζουν οι Ευρωπαίοι είναι ότι το τίμημα μιας τόσο ισχυρής εγγύησης ασφαλείας μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα βαρύ.

Πρόσφατα, οι Αμερικανοί ρώτησαν την ουκρανική πλευρά εάν θα ήταν διατεθειμένη να παραχωρήσει στη Ρωσία ολόκληρο το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την πλήρη ένταξη στο ΝΑΤΟ.

Μια τέτοια συμφωνία θα σήμαινε ότι το Κίεβο θα παρέδιδε στον Πούτιν εδάφη τα οποία ο ίδιος δεν έχει καταφέρει να καταλάβει στρατιωτικά.

Το Ντονμπάς και η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας

Το εδαφικό ζήτημα της Ουκρανίας δεν είναι το μοναδικό θέμα που βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ο Κούσνερ επιμένει εξίσου έντονα ότι είναι απαραίτητη μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου ασφαλείας που ίσχυε στην Ευρώπη πριν από τον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας.

Το βασικό του επιχείρημα είναι ότι, εάν το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας λειτουργούσε αποτελεσματικά, ο πόλεμος δεν θα είχε ξεσπάσει ποτέ.

Ορισμένοι από τους εκπροσώπους των περισσότερων από 35 συμμάχων της Ουκρανίας, που συγκεντρώθηκαν στο Βερολίνο την περασμένη εβδομάδα για τη συνάντηση της «Συμμαχίας των Προθύμων», αναγνωρίζουν κάποια βάση στη συλλογιστική του.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζονται διατεθειμένοι να προσφέρουν στον Πούτιν τη δυνατότητα να συζητήσει ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας σε μια παράλληλη διαπραγματευτική διαδικασία, η οποία θα εξελίσσεται ταυτόχρονα με τις συνομιλίες για την ειρήνη στην Ουκρανία.

Για άλλους, όμως, που υιοθετούν σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα, το επιχείρημα Κούσνερ περί αναμόρφωσης ολόκληρου του ευρωπαϊκού αμυντικού πλαισίου εξακολουθεί να θυμίζει επικίνδυνα τη ρητορική του Πούτιν.

Οι αξιωματούχοι αυτοί καθησυχάζονται από τη διαβεβαίωση ότι καμία απόφαση δεν θα ληφθεί χωρίς την παρουσία της Ευρώπης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ωστόσο, η συμμετοχή στις συνομιλίες δεν συνεπάγεται απαραίτητα και έλεγχο των αποφάσεων.

Ο Γκρεγκουάρ Ρος, του βρετανικού ινστιτούτου διεθνών σχέσεων Chatham House, προειδοποίησε για τον κίνδυνο οι εγγυήσεις ασφαλείας να χρησιμοποιηθούν ως μέσο επιβολής μιας πολύ ευρύτερης συμφωνίας με τη Ρωσία.

«Ο κίνδυνος είναι μια εγγύηση τύπου Άρθρου 5 να μετατραπεί με κάποιον τρόπο σε Δούρειο Ίππο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας με τη Μόσχα, στην οποία η Ουκρανία θα παραχωρούσε το Ντονμπάς και το ΝΑΤΟ θα αποδεχόταν περιορισμούς στη στρατιωτική του παρουσία στην Ανατολική Ευρώπη», ανέφερε.

«Ας είμαστε ρεαλιστές: αυτό ουσιαστικά θα έδινε στη Ρωσία ένα ντε φάκτο δικαίωμα βέτο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Επομένως, ναι, θα μπορούσαμε δυνητικά να καταλήξουμε να προσφέρουμε στην Ουκρανία μια αόριστη υπόσχεση συλλογικής άμυνας, υπονομεύοντας ταυτόχρονα τις βασικές προϋποθέσεις που θα την καθιστούσαν πραγματικά αξιόπιστη».

Ο Ρος εκτίμησε, πάντως, ότι οι Ευρωπαίοι δεν πρόκειται να πέσουν σε μια τέτοια παγίδα.

Στην Πολωνία, για παράδειγμα, οι αξιωματούχοι παραμένουν ιδιαίτερα προσεκτικοί απέναντι σε πιθανούς διπλωματικούς ελιγμούς και εξακολουθούν να στηρίζουν σταθερά την Ουκρανία.

Η πίεση του χρόνου και η επιδίωξη Τραμπ για συμφωνία πριν από τα Χριστούγεννα

Ο χρόνος αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστικός για την έκβαση των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, ο Τραμπ επιθυμεί την επίτευξη συμφωνίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες, ακόμη και μέχρι τη φιλοξενία των ηγετών της G20 στη Φλόριντα, στα μέσα Δεκεμβρίου, αν και κάτι τέτοιο θεωρείται ανέφικτο.

Ο Ζελένσκι δήλωσε το Σάββατο στους δημοσιογράφους ότι οι Αμερικανοί «ήθελαν πραγματικά να έχουν ολοκληρώσει όλη αυτή τη διαδικασία πριν από τα Χριστούγεννα».

Μια ακόμη κρίσιμη ημερομηνία θα μπορούσε να είναι η 3η Ιανουαρίου, όταν αναλαμβάνει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο, στο οποίο την πλειοψηφία έχουν οι Δημοκρατικοί.

Ορισμένοι ηγέτες που συναντήθηκαν με τον Κούσνερ και τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, στο Βερολίνο την περασμένη εβδομάδα ανησυχούσαν ότι η Ουάσιγκτον θα ασκούσε πολύ μεγαλύτερη πίεση για την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, σύμφωνα με πρόσωπο που συμμετείχε στις συζητήσεις.

Τελικά, όμως, οι ηγέτες ένιωσαν ανακούφιση, καθώς οι Αμερικανοί δεν επιχείρησαν να εξαναγκάσουν την Ουκρανία και τους συμμάχους της να αποδεχθούν εσπευσμένα μια συμφωνία.

Οι «φίλοι» του Τραμπ και ο παράγοντας Πούτιν

Υπάρχει, ωστόσο, και ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη: οι προσωπικές σχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ με άλλους ηγέτες και ιδιαίτερα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Παρότι Ευρωπαίοι διπλωμάτες εξέφρασαν ανακούφιση επειδή η σύνοδος κορυφής στη Σεντζέν της Κίνας, μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και του Κινέζου Προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, δεν είχε ακόμη δυσμενέστερα αποτελέσματα για την Ουκρανία και την Ευρώπη, η συνάντηση κατέληξε σε μια κοινή διακήρυξη για την «ειρήνη».

Στο κείμενο αυτό, οι τρεις ηγέτες δεσμεύτηκαν να προχωρήσουν σε μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών, επέκριναν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις μεταξύ τους συνομιλίες για τα πυρηνικά όπλα.

Ο Τραμπ επανέλαβε τη σημασία που αποδίδει στη διατήρηση στενών σχέσεων με τον «φίλο» του, όπως αποκάλεσε τον Πούτιν, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου μετά την επιστροφή του στην Ουάσιγκτον την Παρασκευή.

«Θα ήθελε πολύ να τελειώσει ο πόλεμος», δήλωσε ο Αμερικανός Πρόεδρος αναφερόμενος στον Ρώσο ομόλογό του.

Η τοποθέτηση αυτή έγινε την ίδια ημέρα κατά την οποία δύο ρωσικοί πύραυλοι και ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξαν την Πολωνία, ενώ η αστυνομία της Δανίας ανακοίνωσε ότι είχε αποτρέψει ρωσικό σχέδιο δολοφονίας Ουκρανού ράπερ.

Η σύνοδος κορυφής στην Κίνα αποτελεί μια υπενθύμιση για τους Ευρωπαίους που εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι, ανεξάρτητα από όσα συζητούν με τον Κούσνερ και τον Γουίτκοφ στο Βερολίνο ή στο Άμπου Ντάμπι, οι καθοριστικές αποφάσεις για την αμερικανική πολιτική θα ληφθούν τελικά από ένα και μόνο πρόσωπο: τον Ντόναλντ Τραμπ.

Και η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας του Πούτιν μαζί του έχει πλέον ενισχυθεί.

«Δημιουργήθηκε ένα προηγούμενο», δήλωσε ακόμη ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος που συμμετείχε στις πρόσφατες διπλωματικές επαφές.

«Και δεν ήταν καλό».

Πληροφορίες από Politico.com και newmoney.gr