Μια αναφορά στον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη έκανε ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, κατά την ιστορική τριμερή συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, στη Σεντζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).
Σύμφωνα με το κινεζικό κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο CCTV και το Associated Press, ο Σι Τζινπίνγκ υπογράμμισε ότι η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία οφείλουν να σέβονται αμοιβαία τις «κόκκινες γραμμές» τους, να αντιμετωπίζουν η μία την άλλη ως εταίρους και φίλους και να επιδιώξουν να ξεπεράσουν την «Παγίδα του Θουκυδίδη».
Η συγκεκριμένη αναφορά δεν ήταν τυχαία, καθώς ο όρος χρησιμοποιείται στη σύγχρονη γεωπολιτική ανάλυση για να περιγράψει έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους στις σχέσεις μεταξύ ισχυρών κρατών: το ενδεχόμενο μια ανερχόμενη δύναμη να συγκρουστεί με μια ήδη κυρίαρχη δύναμη.
Τι σημαίνει, με απλά λόγια, η «Παγίδα του Θουκυδίδη»
Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» περιγράφει μια επικίνδυνη δυναμική στις διεθνείς σχέσεις. Όταν μια χώρα ενισχύεται οικονομικά, στρατιωτικά και πολιτικά και αρχίζει να αμφισβητεί την πρωτοκαθεδρία μιας άλλης, η ήδη κυρίαρχη δύναμη ενδέχεται να αισθανθεί ότι απειλείται. Ο φόβος απώλειας της ισχύος της, σε συνδυασμό με την καχυποψία και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό, μπορεί να οδηγήσει σε κλιμάκωση της έντασης, ακόμη και σε πολεμική σύγκρουση. Στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα, η ανερχόμενη δύναμη είναι η Κίνα, ενώ η κυρίαρχη δύναμη που βλέπει τη θέση της να αμφισβητείται είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ανταγωνισμός των δύο χωρών εκδηλώνεται σε πολλαπλά επίπεδα, από την οικονομία και το παγκόσμιο εμπόριο μέχρι τη στρατιωτική ισχύ, την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη.
Πώς συνδέεται ο Θουκυδίδης με την αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας
Η ιστορική βάση της θεωρίας βρίσκεται στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που διεξήχθη από το 431 έως το 404 π.Χ. μεταξύ της Αθήνας και της Σπάρτης, μαζί με τους συμμάχους τους. Ο Θουκυδίδης, αναζητώντας τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης, υποστήριξε ότι καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν η αυξανόμενη δύναμη της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στους Σπαρτιάτες. Στο έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου», και συγκεκριμένα στο πρώτο βιβλίο, κεφάλαιο 23, ο αρχαίος ιστορικός αναδεικνύει αυτή τη μεταβολή στην ισορροπία ισχύος ως τη βαθύτερη αιτία του πολέμου. Με άλλα λόγια, η Σπάρτη φοβήθηκε ότι η Αθήνα γινόταν τόσο ισχυρή ώστε θα μπορούσε να απειλήσει την κυριαρχία και τα συμφέροντά της.
Διάβασε εδώ >> Ολοκληρώθηκε η τριμερής Τραμπ, Σι και Πούτιν: Στο κοινό ανακοινωθέν τα πυρηνικά, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ο ΟΗΕ
Ποιος καθιέρωσε τον όρο
Παρότι η θεωρία στηρίζεται στην ιστορική ανάλυση του Θουκυδίδη, ο ίδιος ο αρχαίος ιστορικός δεν χρησιμοποίησε ποτέ την έκφραση «Παγίδα του Θουκυδίδη». Ο όρος διατυπώθηκε στη σύγχρονη εποχή από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Άλισον, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Ο Άλισον ανέπτυξε τη θεωρία στο βιβλίο του, που κυκλοφόρησε το 2017, με τίτλο Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap? («Προορισμένοι για πόλεμο: Μπορούν η Αμερική και η Κίνα να ξεφύγουν από την Παγίδα του Θουκυδίδη;»).
Στο πλαίσιο της έρευνάς του, εξέτασε 16 ιστορικές περιπτώσεις κατά τις οποίες μια ανερχόμενη δύναμη απείλησε να εκτοπίσει μια κυρίαρχη. Σε 12 από αυτές σημειώθηκε πόλεμος, ενώ σε τέσσερις η σύγκρουση αποφεύχθηκε.
Η ανάλυση αυτή, ωστόσο, δεν αποτελεί πρόβλεψη ότι ΗΠΑ και Κίνα θα οδηγηθούν αναπόφευκτα σε πόλεμο. Αντίθετα, αναδεικνύει τους κινδύνους που δημιουργεί ο ανταγωνισμός και τη σημασία της διπλωματίας για την αποτροπή μιας σύγκρουσης.
Διάβασε ακόμα >> «Η Ευρώπη σε ρόλο κομπάρσου» – Ανάλυση διεθνολόγου για την ιστορική τριμερή Τραμπ, Πούτιν και Σι (Βίντεο)
Το μήνυμα του Σι Τζινπίνγκ προς Τραμπ και Πούτιν
Με την αναφορά του στην «Παγίδα του Θουκυδίδη», ο Κινέζος πρόεδρος επιχείρησε να στείλει ένα ευρύτερο μήνυμα για τις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων. Ουσιαστικά, κάλεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία να αποφύγουν μια πορεία ανεξέλεγκτης αντιπαράθεσης, η οποία θα μπορούσε να απειλήσει τη διεθνή σταθερότητα. Η επισήμανσή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ο ανταγωνισμός Ουάσινγκτον και Πεκίνου εντείνεται, ενώ η Ρωσία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τη Δύση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Η αναφορά του Σι μπορεί επομένως να ερμηνευθεί ως προειδοποίηση ότι η αντιπαλότητα των μεγάλων δυνάμεων δεν πρέπει να μετατραπεί σε ανοιχτή σύγκρουση.
Το βασικό μήνυμα της «Παγίδας του Θουκυδίδη» είναι ότι η Ιστορία μπορεί να επαναληφθεί όταν ο φόβος και ο ανταγωνισμός υπερισχύουν της διπλωματίας. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος.