Η Ρωσία έχει καταλάβει το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας και ένας μεγάλος χάρτης με τις εδαφικές ρωσικές κατακτήσεις έκανε την εμφάνισή του στο Οβάλ Γραφείο τη Δευτέρα κατά τη διάσκεψη Τραμπ-Ζελένσκι και Ευρωπαίων ηγετών. Οι περιοχές του Ντονμπάς και της Κριμαίας βρίσκονται στο επίκεντρο των εδαφικών διεκδικήσεων της Ρωσίας στην Ουκρανία, με τον Αμερικανό πρόεδρο μάλιστα, να τονίζει πως η Ουκρανία δεν πρόκειται να πάρει πίσω την Κριμαία. Η σημασία των δύο περιοχών τους δεν είναι απλώς συμβολική, αλλά είναι γεωπολιτική, στρατηγική αλλά και οικονομική.
Ο Ουκρανός πρόεδρος τόνισε ότι διαφώνησε για τα ποσοστά που εμφανίζονταν στον χάρτη του Λευκού Οίκου, ο οποίος έδειχνε τη ρωσική κυριαρχία σε αρκετές ουκρανικές περιοχές: 99% στο Λουχάνσκ και 76% στο Ντονέτσκ του Ντονμπάς, 73% στη Ζαπορίζια και στη Χερσώνα στα νοτιοανατολικά, 4% στο Χάρκοβο στα βορειοανατολικά, 1% στις περιοχές Σούμι και Μικολάιβ και πλήρης ρωσική κυριαρχία στην Κριμαία.
Η σημασία του Ντονμπάς
Το Ντονμπάς, που αποτελείται από τις περιοχές Ντονέτσκ και Λουχάνσκ, βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Ουκρανίας και έχει αποτελέσει το κυριότερο πεδίο μαχών στον πόλεμο. Μέχρι σήμερα, περίπου 88% της περιοχής αυτής βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο, με 99% του Λουχάνσκ και 76% του Ντονέτσκ να ελέγχονται από τον ρωσικό στρατό.
Η Ρωσία βλέπει το Ντονμπάς ως μέρος της ιστορικής και πολιτισμικής της κληρονομιάς. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει χαρακτηρίσει την περιοχή «ιστορικά ρωσική» και επιδιώκει την πλήρη ενσωμάτωσή της στη Ρωσική Ομοσπονδία. Παράλληλα, έχει χρησιμοποιήσει τη ρητορική περί «γενοκτονίας» των ρωσόφωνων από τις ουκρανικές αρχές για να δικαιολογήσει τη ρωσική στρατιωτική επέμβαση.
Από οικονομικής πλευράς, το Ντονμπάς υπήρξε η βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας, συμβάλλοντας στο 16% του ΑΕΠ της χώρας πριν από το 2014. Είναι πλούσιο σε άνθρακα, σίδηρο, λίθιο, κοβάλτιο, τιτάνιο και άλλες σπάνιες γαίες, κρίσιμες για την τεχνολογική βιομηχανία.
Επιπλέον, η περιοχή έχει και γεωστρατηγική σημασία, καθώς ο έλεγχός της επιτρέπει στη Ρωσία να διατηρεί χερσαία σύνδεση με την Κριμαία, μέσω των περιοχών Ζαπορίζια και Χερσώνας. Αν αυτή η γραμμή παγιωθεί, η Ουκρανία θα χάσει την πρόσβαση στη Θάλασσα του Αζόφ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο.
Ουκρανικό: Ποια τα μεγάλα αγκάθια για την επίτευξη ειρήνης; (ΒΙΝΤΕΟ)
Από στρατιωτικής άποψης, η Ουκρανία έχει κατασκευάσει στο Ντονμπάς μια «ζώνη-φρούριο» με οχυρωμένες πόλεις όπως η Κραματόρσκ και η Σλοβιάνσκ, που λειτουργούν ως γραμμή άμυνας για την προστασία των κεντρικών πεδινών περιοχών της χώρας από ρωσική προέλαση.
Παρά τις απώλειες, η ουκρανική πλευρά δηλώνει ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει την περιοχή, κάτι που επιβεβαίωσε και ο πρόεδρος Ζελένσκι που τονίζει πως «Δεν μπορούμε να αφήσουμε το Ντονμπάς». Το Σύνταγμα της Ουκρανίας άλλωστε απαγορεύει την παραχώρηση εδαφών, ενώ περίπου 75% των Ουκρανών είναι αντίθετοι σε τέτοιες παραχωρήσεις.
Η στρατηγική και ιστορική βαρύτητα της Κριμαίας
Η Κριμαία, την οποία η Ρωσία κατέλαβε παράνομα το 2014, αποτελεί για τη Μόσχα έναν στρατηγικό και ιστορικό στόχο. Η κατάληψή της έγινε ταχύτατα και χωρίς μάχες, αλλά προκάλεσε τη ραγδαία επιδείνωση των σχέσεων Ρωσίας-Δύσης. Η προσάρτηση θεωρείται παράνομη από την Ουκρανία και τη διεθνή κοινότητα (πλην ελαχίστων κρατών όπως η Βόρεια Κορέα και το Σουδάν).
Η επόμενη μέρα της διάσκεψης του Λευκού Οίκου – Η επόμενη μέρα του Ουκρανικού
Η Ρωσία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κριμαία εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης καθώς η χερσόνησος επιτρέπει τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας, μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού για το παγκόσμιο εμπόριο, ιδίως για τα σιτηρά. Από εκεί, η Ρωσία έχει άμεση πρόσβαση στα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο, μέσω των στενών του Βοσπόρου.
Το λιμάνι της Σεβαστούπολης είναι επίσης καθοριστικής σημασίας, καθώς αποτελεί τη μόνη πραγματικά βαθέως ύδατος, θερμή ναυτική βάση της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα. Άλλα ρωσικά λιμάνια στην περιοχή, όπως το Σότσι και το Νοβοροσίσκ, είναι ρηχά και ανεπαρκή για μεγάλες ναυτικές επιχειρήσεις.
Ιστορικά, η Κριμαία είχε δοθεί από τη Ρωσία στην Ουκρανία το 1954 από τον τότε ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ, και παρέμεινε ουκρανική έως το 2014. Ο πρόεδρος Πούτιν την έχει αποκαλέσει «ιερό τόπο» για τη Ρωσία.
Μητσοτάκης για Ουκρανικό: Πάγια θέση της Ελλάδας το απαραβίαστο των συνόρων
Ωστόσο, οι Κριμαίοι Τατάροι, τουρκικής καταγωγής και ιθαγενής πληθυσμός της περιοχής, αντιστάθηκαν έντονα στην προσάρτηση. Από το 2014 και μετά, πολλοί φυλακιστεί ως πολιτικοί κρατούμενοι, ενώ ένα μέρος τους εντάχθηκε στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, στον "Λόχο της Κριμαίας".
Στρατιωτικά, η Ρωσία χρησιμοποίησε την Κριμαία ως βάση εκκίνησης για την εισβολή του 2022, επιτρέποντάς της να καταλάβει γρήγορα τμήματα του νότου της Ουκρανίας. Ο Πούτιν απαιτεί πλέον η Ουκρανία να αναγνωρίσει την Κριμαία ως ρωσικό έδαφος με αντάλλαγμα την ειρήνη, κάτι που το Κίεβο απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι έχει δεσμευτεί να ανακτήσει την Κριμαία, δηλώνοντας ότι η Ρωσία «δεν μπορεί να την κλέψει».
Τραμπ: Ο Ζελένσκι πρέπει να είναι ευέλικτος στις διαπραγματεύσεις με τον Πούτιν
Το διακύβευμα για την Ουκρανία και ο κίνδυνος για την Κύπρο
Για τη Ρωσία, ο έλεγχος του Ντονμπάς και της Κριμαίας αποτελεί στρατηγικό μοχλό πίεσης προς τη Δύση και εξασφαλίζει στρατιωτική υπεροχή στη Μαύρη Θάλασσα. Για την Ουκρανία, πρόκειται για ζήτημα εθνικής επιβίωσης και κυριαρχίας. Η παραχώρηση των περιοχών θα ισοδυναμούσε με επιβράβευση της ρωσικής επιθετικότητας και θα συνιστούσε ιστορική ήττα της χώρας και του διεθνούς δικαίου.
Πέραν της μέγιστης σημασίας που έχει για την Ουκρανία να μη αποδεχτεί καμία προσάρτηση δικών της εδαφών στη Ρωσία, το μοντέλο αυτό εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την Κύπρο και την προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.
Τι συνέβη την τελευταία (και μοναδική) φορά που συναντήθηκαν Ζελένσκι και Πούτιν
Η αντίληψη αυτή, ειρήνη μέσω παγίωσης τετελεσμένων και αποδοχή προσάρτησης εδαφών μέσω εισβολής, αποτελεί ευθεία απειλή για την χώρα μας. Η Τουρκία θα μπορούσε, ενθαρρυμένη από τέτοια παραδείγματα, να προωθήσει, περεταίρω, τη λύση δύο κρατών ως τη μόνη ρεαλιστική εναλλακτική, επικαλούμενη την παγκόσμια τάση αποδοχής κατοχής για χάρη της σταθερότητας.
Οι διεκδικήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για επιστροφή των προσφύγων, αποχώρηση του κατοχικού στρατού και σεβασμό των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ουτοπικές μέσα σε αυτό το νέο ρεαλισμό. Εκτός αυτού, θα δημιουργηθεί ένα ακόμα παράδειγμα, που θέλει τον Ντόναλντ Τραμπ ως διαμεσολαβητή, να παραγκωνίζει το διεθνές δίκαιο για χάρη της ειρήνης μέσω εμπορικών συμφωνιών και προνομίων.
