Το 2024 αποτέλεσε χρονιά καταιγιστικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, με γεγονότα που αναδιαμόρφωσαν την περιοχή και τις ισορροπίες της. Από τη Γάζα μέχρι τη Συρία και το Ιράν, οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και οι συγκρούσεις προκάλεσαν δραματικές αλλαγές, με μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως επισημαίνει ο αναλυτής Εμίλ Κοκαγεμ, διευθυντής περιφερειακής ασφάλειας στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS).
Παλαιστίνιοι και Γάζα
Οι Παλαιστίνιοι βιώνουν μία άνευ προηγουμένου ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα. Η αποτυχία της Χαμάς και η αδυναμία των συμμάχων της να προσφέρουν βοήθεια, έδειξαν ότι η μόνη διέξοδος για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους περνά μέσα από τη διεθνοποίηση του ζητήματος και τις διαπραγματεύσεις.
Ένας διεθνής συνασπισμός με πρωτοβουλία της Σαουδικής Αραβίας και άλλων αραβικών και ευρωπαϊκών κρατών φαίνεται να είναι το βασικό όχημα για την επίτευξη της λύσης των δύο κρατών. Ωστόσο, για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται η δέσμευση των Παλαιστινίων μέσω της μεταρρύθμισης της Παλαιστινιακής Αρχής, κάτι που προσκρούει στην ισραηλινή αδιαλλαξία αλλά και στις φιλοδοξίες της νέας αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ισραήλ
Η ισραηλινή κοινωνία πέρασε από την κατάσταση ακραίου τραύματος στον στρατιωτικό θρίαμβο. Αυτό ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η στρατιωτική ισχύς είναι το κλειδί για την ασφάλεια της χώρας, υποστηρίζοντας τον επεκτατισμό στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη και τη Συρία.
Η άνευ όρων υποστήριξη από τις ΗΠΑ και ευρωπαϊκά κράτη επέτρεψε στο Ισραήλ να απορρίψει δίκαιες ειρηνευτικές διαδικασίες. Όμως, αυτή η πολιτική οδηγεί σε αυξημένες δαπάνες, εξάρτηση από τις ΗΠΑ και αποξένωση περιφερειακών εταίρων που φοβούνται επέκταση της σύγκρουσης προς το Ιράν.
Λίβανος
Στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει την κατάρρευση της στρατιωτικής της στρατηγικής και της ιδεολογικής της αξιοπιστίας. Παράλληλα, η χώρα βλέπει ευκαιρίες για μεταρρυθμίσεις, αν και η αστάθεια παραμένει κίνδυνος.
Συρία
Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ επέφερε ταχεία αλλαγή, με τη νέα ισλαμιστική διοίκηση να δείχνει αυτοσυγκράτηση. Για να επιτευχθεί σταθερότητα, απαιτούνται παραχωρήσεις και αφοσίωση στη διακυβέρνηση χωρίς αποκλεισμούς.
Η Συρία κατέδειξε τις αδυναμίες της διεθνούς realpolitik, καθώς οι ίδιοι οι Σύροι επέβαλαν αλλαγές, παρά την αρχική διχόνοια και τις αντιφατικές θέσεις διεθνών δυνάμεων. Η αραβοκουρδική συμφιλίωση και η διαχείριση των σχέσεων με την Τουρκία θα είναι κρίσιμα θέματα για το μέλλον της χώρας.
Ιράν
Το Ιράν είναι ο μεγάλος χαμένος της χρονιάς. Η στρατηγική του να ενισχύσει την επιρροή του μέσω ένοπλων οργανώσεων κατέληξε σε αποτυχία, ενώ η Τουρκία κέρδισε έδαφος στη Συρία.
Οι συνέπειες της αλλαγής
Παρά τους δραματικούς μετασχηματισμούς, οι επιπτώσεις παραμένουν περιορισμένες σε γεωγραφικό επίπεδο. Δεν υπήρξε μαζική μεταναστευτική κρίση, ούτε παρατεταμένος πόλεμος μεταξύ κρατών ή σοβαρές διαταραχές στις τιμές του πετρελαίου.
Όμως, αυτή η σχετική ηρεμία μπορεί να είναι απατηλή, προειδοποιεί ο Κοκαγεμ, ανοίγοντας τον δρόμο για μελλοντικές εκπλήξεις.
Με πληροφορίες από Financial Times
