"Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω κι ίσα ένα αντρίκιο ανάστημα σηκώσαν το σωρό", γράφει σε ένα στίχο του ο Νίκος Καββαδίας. Ίσα ένα αντρίκιο ανάστημα σηκώσαν τον σωρό με αν άψυχα σώματα των Ελλήνων αντιστασιακών που εκτέλεσαν εκείνο το ξημέρωμα της Πρωτομαγιάς του 1944 οι Γερμανοί, στον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής.
Το χρονικό της εκτέλεσης.
Στις 27 Απριλίου 1944, αντάρτες του ΕΛΑΣ στήνουν ενέδρα στους Μολάους Λακωνίας, και σκοτώνουν τον Γερμανό στρατηγό Φραντς Κρεχ μαζί με τρεις αξιωματικούς του. Οι ναζιστικές αρχές αποφασίζουν αντίποινα: για κάθε Γερμανό αξιωματικό που σκοτώθηκε, 50 Έλληνες θα εκτελούνταν. Έτσι, επιλέγονται 200 κρατούμενοι από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου, κυρίως κομμουνιστές και μέλη της αντίστασης.
Την Πρωτομαγιά, οι κρατούμενοι μεταφέρονται στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Εκεί, σε ομάδες των 20, οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Πολλοί από αυτούς τραγουδούν τον εθνικό ύμνο και φωνάζουν συνθήματα υπέρ της ελευθερίας και της πατρίδας, μέχρι την την ύστατη στιγμή.
Οι άνθρωποι πίσω από τους αριθμούς
Οι 200 δεν ήταν απλώς αριθμοί. Ήταν νέοι άνθρωποι, εργάτες, δάσκαλοι, αγρότες, πατέρες και γιοι. Πολλοί από αυτούς είχαν φυλακιστεί, όχι γιατί ήταν εγκληματίες αλλά λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων, από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, του Ιωάννη Μεταξά και παραδόθηκαν στους Γερμανούς όταν πια ανέλαβε η κυβέρνηση της κατοχής. Ανάμεσά τους, ο Νίκος Μαρίνης, διευθυντής της εφημερίδας Ριζοσπάστης, και ο Νίκος Μανιάτης, συνδικαλιστής.
Πριν την εκτέλεση, αρκετοί έγραψαν γράμματα στους αγαπημένους τους. Λόγια γεμάτα αγάπη, θάρρος και πίστη σε έναν καλύτερο κόσμο. Αυτά τα γράμματα διασώθηκαν και αποτελούν σήμερα πολύτιμα τεκμήρια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του αγώνα για ελευθερία.
Η Πρωτομαγιά της Καισαριανής και οι 100 της Πελοποννήσου
Η επιλογή της ημερομηνίας δεν ήταν τυχαία. Οι ναζί θέλησαν να πλήξουν το ηθικό του ελληνικού λαού χτυπώντας τη μέρα-σύμβολο του εργατικού κινήματος: την Πρωτομαγιά. Αντί όμως να το καταφέρουν, δημιούργησαν ένα αιώνιο σύμβολο αντίστασης.
Την ίδια μέρα, 1η Μαΐου 1944, στην Πελοπόννησο εκτελέστηκαν ακόμη 100 άτομα, με εντολή του Γερμανού στρατηγού Καρλ φον Λε Σουίρ, διοικητή της περιοχής. Σύμφωνα με τον ιστορικό Χάγκεν Φλάισερ, ο Έλληνας συνεργάτης του, Διονύσιος Παπαδόγγονας, αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας, απαίτησε επιπλέον εκτελέσεις, ως "εκδίκηση" για τον χαμό του στρατηγού Κρεχ, με τον οποίο είχε προσωπική φιλία. Οι εκτελέσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες περιοχές της Λακωνίας και της Σπάρτης.
Η μνήμη ζωντανή
Μετά την Απελευθέρωση, το Σκοπευτήριο της Καισαριανής αναγνωρίστηκε ως ιστορικός τόπος μνήμης. Ένα λιτό αλλά επιβλητικό μνημείο ανεγέρθηκε και κάθε Πρωτομαγιά τελείται εκεί τελετή τιμής. Η θυσία των 200 ενέπνευσε καλλιτέχνες όπως ο Ρίτσος, ο Καββαδίας, ο Θεοδωράκης κι ο Ξαρχάκος, οι οποίοι λιτά και με αξιοπρέπεια τίμησαν τη θυσία των παλληκαριών.
Μνημείο αγώνα και αξιοπρέπειας
Η εκτέλεση των 200 της Καισαριανής δεν είναι ένα απλό ιστορικό γεγονός. Κάθε Πρωτομαγιά, η παγερή σιωπή του Σκοπευτηρίου, βαθιά χαράματα, αντηχεί την ανδρεία και την αξιοπρέπεια με την οποία στάθηκαν τα παλληκάρια εκείνα, μπροστά στα γερμανικά πολυβόλα. Η παγερή σιωπή του Σκοπευτηρίου φωνάζει ότι η ιστορία δεν πρέπει να ξεχνιέται, το τι έγινε εκείνα τα χρόνια πρέπει να παραμείνει ζωντανό στην ιστορική μνήμη ως ένα διαρκές κάλεσμα: να θυμόμαστε, να τιμάμε, να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία και την ανθρωπιά απέναντι σε κάθε έκφραση του φασισμού.
Σχετικά τραγούδια:
