Η μάνα με τα χέρια υψωμένα στον ουρανό αναδεύει τα κύματα του σπαραγμού και της απόγνωσης. Ο γιος της νεκρός στην άσφαλτο. Μια φωτογραφία που αποτυπώνει συγκλονιστικά το νόημα της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Η 1η Μαΐου δεν είναι αργία, είναι απεργία. Ό,τι πέτυχαν οι εργαζόμενοι στους αγώνες τους για καλύτερους όρους εργασίας και μια καλύτερη ποιότητα ζωής, το πλήρωσαν με αίμα.
Ο 25χρονος Τάσος Τούσης είπε στη μάνα του εκείνο το πρωί του Μάη ότι θα πήγαινε με τους κολλητούς του σε ένα εξοχικό στέκι, έξω από τη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, την τελευταία στιγμή αποφάσισε να πάει ξανά κι αυτός στις κινητοποιήσεις των καπνεργατών, που είχαν ξεκινήσει 10 μέρες πριν, στις 29 Απριλίου του 1936. Διεκδικούσαν καλύτερους όρους εργασίας. Ήταν πάνω από 12 χιλιάδες και σχεδόν οι περισσότερες ήταν γυναίκες.
Εκείνη τη μέρα, 9 Μαΐου, θα ενώνονταν με τους καπνεργάτες κι άλλοι εργαζόμενοι. Η αστυνομία τους περίμενε στη συμβολή της Εγνατίας με τη Βενιζέλου, με τα πολυβόλα απασφαλισμένα. Κάποιοι από την πορεία των εργατών πέταξαν τούβλα. Η αστυνομία απάντησε με σφαίρες. Δεκάδες τραυματίες και δώδεκα νεκροί σωριάστηκαν στο οδόστρωμα. Ανάμεσά τους κι ο Τάσος.
Πέρασε ώρα μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα. Τότε κάποιοι εργάτες άρχισαν να μαζεύουν τους νεκρούς από την άσφαλτο. Όταν σήκωσαν τον Τάσο είδαν τη μάνα του να πλησιάζει αλαφιασμένη. Δεν ήξερε, δεν κατάλαβε, δεν ήθελε να πιστέψει ότι ήταν ο γιος της. Τον απόθεσαν στην άκρη του δρόμου. Η μάνα γονάτισε από πάνω του. Ύψωσε τα χέρια της στον ουρανό σαν να ζητούσε να πιάσει την ψυχή του παιδιού της. Έπειτα τον έκλαψε, έσκαψε με τα νύχια της το πρόσωπό της, κοιτούσε το άψυχό του σώμα και δεν μπορούσε να δεχτεί το κακό που τη βρήκε. «Κανείς μην τον αγγίξει! Παιδί μου είναι! Δικό μου. Σιωπή! Σιωπή! Κουράστηκε,.. κοιμάται το μωρό μου!».
Ένας φωτογράφος αποτύπωσε τη σκηνή. Την επομένη η φωτογραφία ήταν στον Ριζοσπάστη και τις επόμενες ημέρες στις άλλες εφημερίδες. Το πανελλήνιο συγκλονίστηκε, ο κόσμος όλος συγκλονίστηκε. Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε στις επόμενες μέρες το μνημειώδες έργο του “Eπιτάφιος”, που αποτελείται από 14 έμμετρα ποιήματα.
«Γιέ μου, σπλάχνο τῶν σπλάχνων μου, καρδούλα τῆς καρδιᾶς μου, πουλάκι τῆς φτωχιᾶς αὐλῆς, ἀνθὲ τῆς ἐρημιᾶς μου. Πῶς κλείσαν τὰ ματάκια σου καὶ δὲ θωρεῖς ποὺ κλαίω καὶ δὲ σαλεύεις, δὲ γρικᾷς τὰ ποὺ πικρὰ σοῦ λέω;»...
Η αιματηρή απεργία του Σικάγο.
Την 1η Μαΐου 1884 τα αμερικανικά συνδικάτα προκήρυξαν γενική απεργία για το οκτάωρο, αφού τότε εργάζονταν από 12 μέχρι και 18 ώρες το 24ωρο. Πάνω από 350 χιλιάδες εργάτες σε 1200 εργοστάσια σε ολόκληρη τη χώρα και 90 χιλιάδες στο Σικάγο, βγήκαν στους δρόμους, σε μία από τις μεγαλύτερες πορείες εκείνης της ημέρας. Οι κινητοποιήσεις ωστόσο συνεχίστηκαν και τις επόμενες ημέρες. Στις 3 του Μάη έξω από το εργοστάσιο μηχανημάτων McCormick στο Σικάγο, απεργοσπάστες προσπάθησαν να σπάσουν τον απεργιακό κλοιό. Ξεκίνησαν επεισόδια. Η αστυνομία, μαζί με οπλισμένους της εργοδοσίας, άρχισε να πυροβολεί τους εργάτες. Σκοτώθηκαν επί τόπου 4 εργάτες και πολλοί τραυματίστηκαν.
Την επόμενη μέρα, 4 Μαΐου 1886, οργανώθηκε μεγάλη εκδήλωση διαμαρτυρίας στην πλατεία Haymarket του Σικάγο. Συγκεντρώθηκαν εργάτες αλλά και αναρχικοί. Η συγκέντρωση ήταν ειρηνική, αλλά η αστυνομία κινήθηκε για να την διαλύσει. Κάποιος άγνωστος πέταξε βόμβα προς την πλευρά των αστυνομικών, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας και να τραυματιστούν πολλοί. Τότε η αστυνομία άρχισε να πυροβολεί αδιακρίτως. Το αποτέλεσμα ήταν 4 νεκροί εργάτες και επτά αστυνομικοί καθώς και ένας πολύ μεγάλος αριθμός από τραυματίες.
Έπειτα από αυτό οι αρχές του Σικάγο συνέλαβαν τους συνδικαλιστές ηγέτες κι αφού πέρασαν από δίκη, κρίθηκαν όλοι ένοχοι συνομωσίας κι οι περισσότεροι απαγχονίστηκαν. Οι υπόλοιποι φυλακίστηκαν, αλλά 7 χρόνια αργότερα τους αμνήστευσε ο κυβερνήτης του Ιλινόις, αναγνωρίζοντας ότι ήταν αθώοι κι ότι είχε υπάρξει δικαστική πλάνη…
Οι «μάρτυρες του Σικάγου» κατέστησαν σύμβολα του εργατικού αγώνα, και η θυσία τους οδήγησε στην καθιέρωση της 1ης Μαΐου ως Παγκόσμιας Ημέρας των Εργαζομένων.
Η Πρωτομαγιά στην Κύπρο
Στην Κύπρο, η Εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 1925, με πρωτοβουλία του Εργατικού Κέντρου Λεμεσού. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι εργάτες συμμετείχαν σε πανηγυρική εκδήλωση, διεκδικώντας ελεύθερο συνδικαλισμό, οκτάωρη εργασία, ιατρική περίθαλψη και αποζημίωση για αδικαιολόγητες απολύσεις. Την ίδια χρονιά, αντίστοιχη εκδήλωση πραγματοποιήθηκε και στη Λευκωσία. Με την πάροδο των χρόνων, η Πρωτομαγιά καθιερώθηκε ως ημέρα διεκδίκησης και μνήμης στην Κύπρο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1940, όταν ιδρύθηκε η Παγκύπρια Συνδικαλιστική Επιτροπή (ΠΣΕ), που αργότερα μετονομάστηκε σε Παγκύπρια Εργατική Ομοσπονδία (ΠΕΟ), το 1941 και η Συνομοσπονδία Εργατών Κύπρου το 1944, το συνδικαλιστικό κίνημα πέτυχε σημαντικές κατακτήσεις, όπως το οκτάωρο, οι Κοινωνικές Ασφαλίσεις, η Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή και γενικά η βελτίωση των όρων εργασίας.
Σύγχρονες προκλήσεις και αγώνες
Στη σημερινή εποχή, η Εργατική Πρωτομαγιά φαίνεται να αποκτά ξανά τη μαχητική της σημασία, πέρα από μέρα μνήμης και τιμής. Οι εργαζόμενοι σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά και στην Κύπρο αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις, όπως η επισφαλής εργασία, οι ανισότητες και κυρίως η σταδιακή και αθόρυβη «αποψίλωση» των κεκτημένων που με αίμα κέρδισαν από τον Μάη του Σικάγο, το1886, μέχρι σήμερα. Σ’ αυτή την ύποπτη εποχή, προκύπτει ξανά η ανάγκη οι εργαζόμενοι να εμπνευστούν από ένα υγιές συνδικαλιστικό κίνημα, που θα περιφρουρήσει με τρόπο ανυποχώρητο και εν ανάγκη μαχητικό τα κεκτημένα που κερδήθηκαν με αίμα και τη θυσία ανθρώπινων ζωών και θα διεκδικήσει την αποκατάσταση του σεβασμού και της εκτίμησης που οφείλουν να απολαμβάνουν οι εργαζόμενοι στην εργασία τους από τους εργοδότες και το κράτος.
