Στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, η Εκκλησία της Ρώμης διαμόρφωνε τη θεολογική και διοικητική της ταυτότητα υπό το βάρος διωγμών, αιρέσεων και δογματικών συγκρούσεων. Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, δεσπόζει η μορφή του Πάπα Ελευθέριου, του 13ου κατά σειρά Ποντίφικα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ο οποίος υπηρέτησε από το 174 έως το 189 μ.Χ.
Κατά την παράδοση, ο Ελευθέριος γεννήθηκε στη Νικόπολη της Ηπείρου, αποδεικνύοντας την ελληνική του καταγωγή. Την αναφορά αυτή εντοπίζουμε στο Liber Pontificalis, το ιστορικό έργο που καταγράφει τις ζωές των Παπών. Η παρουσία του σε υψηλά κλιμάκια της Εκκλησίας πριν ακόμη γίνει Πάπας μαρτυρεί τη σοβαρότητα και την εκτίμηση που απολάμβανε. Υπήρξε Διάκονος επί Πάπα Ανικήτου, θέση στην οποία διατηρήθηκε και από τον διάδοχό του, Πάπα Σωτήρα, για να ανέλθει τελικά ο ίδιος στον επισκοπικό θρόνο της Ρώμης.
Τι ακολουθεί μετά τον θάνατο του πάπα Φραγκίσκου;
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κυβερνιόταν από τον Μάρκο Αυρήλιο και στα τέλη της από τον Κόμμοδο. Αν και οι διωγμοί των χριστιανών συνεχιζόταν, υπήρχε μια σχετική ανεκτικότητα. Ο χριστιανισμός δεν ήταν ακόμα νόμιμος, αλλά η Εκκλησία είχε αρχίσει να οργανώνεται, και ο Πάπας Ελευθέριος έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτό.
Η εποχή του Ελευθέριου ήταν φορτισμένη από τη δράση αιρετικών κινημάτων, όπως ο Γνωστικισμός και ο Μοντανισμός, που προσπαθούσαν να αποσπάσουν πιστούς και να αλλοιώσουν τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Ο Ελευθέριος προέβαλε σταθερή αντίσταση υπέρ της αποστολικής πίστης, διατηρώντας τη θεολογική καθαρότητα και την ενότητα της Εκκλησίας.
Οι επικρατέστεροι διάδοχοι του Πάπα Φραγκίσκου
Ιδιαίτερα σημαντικό υπήρξε το διάταγμά του που αφορά την κατάργηση των διατροφικών απαγορεύσεων. Όπως αναφέρει ο Ευσέβιος Καισαρείας, ο Πάπας Ελευθέριος δίδασκε πως «ουδεμία βρώσις αποβάλλεται από τους χριστιανούς, αρκεί να λαμβάνεται με ευχαριστία». Αυτό έθετε τέλος στις ιουδαϊκές επιρροές και στους γαστρονομικούς περιορισμούς που επέβαλαν αιρέσεις όπως οι Γνωστικοί και οι Μοντανιστές. Η θέση του Πάπα Ελευθέριου προσέφερε ένα πιο καθολικό (universal) πρόσωπο στον χριστιανισμό, απελευθερώνοντάς τον από παλαιότερους εθνοθρησκευτικούς περιορισμούς.
Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος: Ανιδιοτελής η διακονία του Πάπα στην Εκκλησία
Ορισμένες όψιμες παραδόσεις, αμφίβολης ιστορικότητας, συνδέουν τον Πάπα Ελευθέριο με τον εκχριστιανισμό της Βρετανίας. Σύμφωνα με αυτές, ο βασιλιάς Λούκιος της Βρετανίας ζήτησε να σταλούν ιεραπόστολοι από τη Ρώμη. Αν και δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένα στοιχεία, η παράδοση αυτή δείχνει την εξάπλωση της φήμης και της επιρροής του σε όλη τη δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Ο Πάπας Ελευθέριος πέθανε το 189 μ.Χ. και αρχικά ετάφη κοντά στον τάφο του Αποστόλου Πέτρου. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν τον 16ο αιώνα στον ναό της Αγίας Σουζάνας στη Ρώμη, όπου και παραμένουν μέχρι σήμερα. Η Εκκλησία τον τιμά ως Άγιο στις 26 Μαΐου, και σε ορισμένους καταλόγους αναγνωρίζεται ως μάρτυρας, αν και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι πέθανε σε διωγμό.
