Οι 78 χιλιάδες άνεργοι συμπολίτες μας είναι μια από τις τραγικότερες συνέπειες της κρίσης. Η ανεργία είναι βασικό κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα οι Κύπριοι, με βάση και τις τελευταίες δημοσκοπήσεις.
Η διάγνωση έχει γίνει κατ’ επανάληψη το τελευταίο διάστημα για τα αίτια, τα φαινόμενα αλλά και τα αποτελέσματα της ανεργίας. Τώρα πιστεύω είναι καιρός να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα. Στο βήμα της υποβολής προτάσεων και της λήψης των αποφάσεων για αντιμετώπιση της. Αυτό το στόχο καλείται να εξυπηρετήσει η σημερινή ημερίδα.
Επιδιώκουμε ως ΑΚΕΛ, έχοντας αυτήν την ημερίδα ως αφετηρία, να καταθέσουμε στο προσεχές διάστημα προτάσεις που στόχος τους θα είναι να περιορίσουν την έκταση που λαμβάνει η ανεργία σήμερα, ιδιαίτερα στους νέους. Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις των νέων που βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με την ανεργία και βλέπουν ως μοναδική διέξοδο στα προβλήματα τους τη μαζική μετανάστευση. Θέλουμε να συζητήσουμε με ανέργους που βρίσκονται τον τελευταίο χρόνο εκτός της παραγωγικής διαδικασίας και αδυνατούν να έχουν πραγματικές προοπτικές για εργασία. Να ακούσουμε ακόμα και τις έγνοιες και τα προβλήματα όσων σήμερα εργάζονται αλλά αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο έντονα τον κίνδυνο απώλειας της εργασίας τους, γεγονός που τους καθιστά πιο ευάλωτους στις πιέσεις που δέχονται από την εργοδοσία.
Γνωρίζουμε ωστόσο ότι η συνολική αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική για όσο διάστημα επικρατεί και επιβάλλεται η δογματική φιλοσοφία του μνημονίου. Η πολιτική λιτότητας δεν μπορεί να είναι η απάντηση στην ανεργία∙ πόσο μάλλον όταν τα αυξανόμενα ποσοστά ανεργίας χρησιμοποιούνται ως μοχλός πίεσης για να επιβληθούν περαιτέρω περικοπές σε μισθούς και ωφελήματα. Είναι αναντίλεκτο ότι μνημόνιο και ανεργία είναι ταυτόσημοι όροι.
Εντούτοις ακόμα και σε αυτές τις συνθήκες είναι αναγκαίο να εντοπίσουμε εκείνα τα μέτρα και τις πολιτικές που αμβλύνουν το πρόβλημα της ανεργίας, βελτιώνουν τους όρους εργασίας και ενισχύουν τη στήριξη των ανέργων.
Σε αυτές τις συνθήκες το κράτος έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει. Η ιδιαίτερα χαμηλή ρευστότητα και η διαδικασία αναδιάρθρωσης ολόκληρης της οικονομίας, οδηγούν στο κλείσιμο αρκετών επιχειρήσεων. Ως αποτέλεσμα ο ιδιωτικός τομέας έχει ιδιαίτερη δυσκολία να παραγάγει νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Στην καλύτερη περίπτωση έχει αντικαταστάσει παλιές με νέες θέσεις εργασίας, ή ακόμα χειρότερα έχει απορυθμίσει τους όρους εργασίας σε τέτοιο βαθμό που ίσως να απασχολεί περισσότερο προσωπικό σήμερα, παρέχοντας όμως χαμηλότερο συνολικό εισόδημα και χειρότερους όρους απασχόλησης.
Το κράτος καλείται να δημιουργήσει τις υποδομές άντλησης και διοχέτευσης επενδύσεων στην οικονομία ώστε να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας. Οι τομείς προτεραιότητας είναι η δημόσια υγεία, η εκπαίδευση και η έρευνα. Σε συνδυασμό με τη στρατηγική για την ανάπτυξη της εργασίας στον τομέα της Ενέργειας, θα πρέπει να αποτελέσουν την προμετωπίδα των δημοσιών δαπανών μέχρι το 2020.
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αντιμετώπισης είναι η χρηματοδότηση των προγραμμάτων για την ανεργία. Τα μέτρα που εξήγγειλε η Κυβέρνηση για το 2014, εξαιρουμένων των συγχρηματοδοτούμενων από τα ευρωπαϊκά ταμεία προγραμμάτων, ανέρχονται σε €40 εκ. Πιστεύουμε ότι η δαπάνη θα πρέπει να επεκταθεί και να αποχτήσει μόνιμο χαρακτήρα, με τον καθορισμό ετήσιου στόχου δημόσιων δαπανών για προγράμματα εργασίας – κατάρτισης στο 10% του ετήσιου αναπτυξιακού προϋπολογισμού. Για το 2014 αυτό θα σήμαινε επένδυση που θα ξεπερνά τα €70 εκ. ενώ μέχρι το 2016 η δαπάνη αυτή θα ανέλθει στα €200 εκ.
Στα σημερινά πλαίσια το κράτος οφείλει να προχωρήσει σε αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας προς όφελος της εργασίας. Θα μπορούσε για παράδειγμα να υπάρξει αξιοποίησης κρατικής γης ώστε να προωθηθεί η δημιουργία συνεταιριστικών οργανισμών για μεγαλύτερη απόδοση των επενδύσεων. Είτε ακόμα και να υπάρξει αξιοποίηση δημοσίων κτιρίων, κτιρίων που αποτελούν κρατική και εκκλησιαστική περιουσία και τα οποία δεν αξιοποιούνται επαρκώς, ώστε να παρέχουν στέγαση για ορισμένη χρονική διάρκεια σε νέους επιχειρηματίες, στη βάση κοινωνικοοικονομικών κριτήριων αλλά και κριτηρίων δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.
Η στρατηγική θα πρέπει να επικεντρωθεί στους τομείς προτεραιότητας που έχω αναφέρει προηγουμένως, θα μπορούσε ωστόσο να επεκταθεί και σε νέους τομείς. Η ψηφιακή τεχνολογία αλλά και η προστασία του περιβάλλοντος είναι τομείς στους οποίους μπορούν να αναπτυχθούν εξειδικευμένα προγράμματα για απορρόφηση εργατικού δυναμικού υψηλών προσόντων. Τέτοια προσόντα κατέχονται από πληθώρα ανέργων νέων.
Για να μπορέσει όμως να γίνει στοχευμένη δράση με τα εκάστοτε προγράμματα που εξαγγέλλει το Υπουργείο Εργασίας, θα πρέπει να προηγηθεί αναγνώριση των δυνατοτήτων και των αναγκών της αγοράς εργασίας στην Κύπρο. Αυτό θα επιτευχθεί με τη διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας για το σύνολο της αγοράς εργασίας ώστε να καταγραφούν αδυναμίες, ελλείψεις και πλεονασμοί στους διάφορους κλάδους της οικονομίας.
Τέτοιο παράδειγμα αξιολόγησης είναι και τα νομοσχέδια που έρχονται στη Βουλή προς ψήφιση. Από τώρα και στο εξής αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από αξιολόγηση αντίκτυπου για τις επιπτώσεις στην ανεργία. Δεν μπορεί, ενόσω τα ποσοστά ανεργίας αυξάνονται δραματικά, η Βουλή, να ψηφίζει νόμους που επιδεινώνουν την ανεργία, ακόμα και αν αυτοί αποτελούν μνημονιακή υποχρέωση. Η κοινωνία έχει υποστεί τεράστιες συνέπειες και δεν μπορεί συνεχώς να επωμίζεται νέα βάρη.
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα η έλευση του φυσικού αερίου είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για την Κυπριακή Δημοκρατία για αυτό και οφείλουμε από σήμερα να προετοιμάσουμε το εργατικό δυναμικό. Πέραν της καταγραφής των αναγκών, ουσιώδης σε αυτό το χρονικό σημείο είναι η ανάπτυξη πλάνου για απόκτηση των απαιτούμενων γνώσεων και προσόντων από το εγχώριο εργατικό δυναμικό. Η ταυτόχρονη μεταφορά τεχνογνωσίας από το εξωτερικό θα καταστήσει σταδιακά την Κύπρο σε ερευνητική και επιστημονική Κοινότητα στον τομέα του Φυσικού Αερίου.
Προτού κλείσω θέλω να σημειώσω την έντονη συσχέτιση της ανεργίας και ιδιαίτερα της μακροχρόνιας ανεργίας με την φτώχεια. Είναι για αυτό που η παροχή από το κράτος ενός ελάχιστου επιπέδου κοινωνικής προστασίας προς τους άνεργους είναι σήμερα πρωταρχικό καθήκον. Η κοινωνική προστασία δεν περιορίζεται στο επίδομα ανεργίας, το οποίο χρίζει μελέτης για τις δυνατότητες επέκτασης του, αλλά θα πρέπει να εκτείνεται και στην οικονομική στήριξη των ανέργων πέραν της επιδοματικής πολιτικής. Μέτρα όπως η δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και η δωρεάν χρήση των δημοσίων συγκοινωνιών, η απαγόρευση διακοπής ρεύματος και νερού σε οικογένειες με δύο γονείς άνεργους αλλά και η επέκταση της φοιτητικής μέριμνας σε φοιτητές με άνεργους γονείς, μπορούν να συμβάλλουν στη στήριξη των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες εξασφάλισης ενός ελαχίστου εισοδήματος. Μια ομάδα συγκροτημένη ειδικά για αυτό το σκοπό από το Υπουργείο θα μπορούσε να μελετήσει σε βάθος το θέμα και να καταθέσει προτάσεις για ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας της μεγαλύτερης ίσως κοινωνικής ομάδας σήμερα.
Τα όσα έχω σταχυολογήσει αποτελούν μέρος δράσεων που μπορούν να περιορίσουν και όχι βεβαίως να επιλύσουν το πρόβλημα της ανεργίας στην εποχή της κρίσης. Συνολική αντιμετώπιση συνεπάγεται έξοδο της χώρας από το στενό εναγκαλισμό της Τρόικας και των πολιτικών που αυτή επιβάλλει στον Κυπριακό Λαό. Χρειάζονται πολιτικές που θα δώσουν ώθηση στην ανάπτυξη της οικονομίας και σε ενεργητικές πολιτικές για την εργασία.
