Ο κύριος λόγος που οι πολίτες της ΕΕ κάνουν χρήση της ελεύθερης κυκλοφορίας είναι η εργασία και ακολουθούν οι οικογενειακοί λόγοι. Από όλους τους πολίτες της ΕΕ που διέμεναν σε άλλη χώρα της ΕΕ («διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ») το 2012, πάνω από τα 3/4 (78%) ήταν σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών), σε σύγκριση με 66% που είναι το αντίστοιχο ποσοστό στους ημεδαπούς.
Κατά μέσο όρο, το ποσοστό απασχόλησης των διακινούμενων εργαζομένων στην ΕΕ (67,7%) ήταν υψηλότερο από το αντίστοιχο των ημεδαπών (64,4%).
Οι διακινούμενοι πολίτες της ΕΕ που δεν εργάζονται (κυρίως σπουδαστές, συνταξιούχοι, αναζητούντες εργασία και άεργα μέλη της οικογένειας) αντιπροσωπεύουν μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό του συνολικού αριθμού των διακινούμενων πολιτών της ΕΕ.
Επιπλέον, το 64% από αυτούς είχαν εργαστεί πριν στη σημερινή χώρα διαμονής τους. Το 79% ζουν σε νοικοκυριό όπου τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας εργάζεται. Το συνολικό ποσοστό αεργίας μεταξύ των διακινούμενων πολιτών εντός της ΕΕ μειώθηκε μεταξύ 2005 και 2012 από 34,1% σε 30,7%.
Παρά την οικονομική κρίση, σήμερα περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις εργασίας μένουν κενές στην ΕΕ.
Η ανακοίνωση για την ελεύθερη κυκλοφορία, που δημοσιεύτηκε στις 25 Νοεμβρίου 2013 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπογραμμίζει την κοινή ευθύνη των κρατών μελών και των οργάνων της ΕΕ για τη διαφύλαξη του δικαιώματος των πολιτών της ΕΕ για ζωή και εργασία σε άλλη χώρα της ΕΕ και περιγράφει συγκεκριμένες ενέργειες που υποστηρίζουν τις προσπάθειες των κρατών μελών προς αυτήν την κατεύθυνση αλλά και τα βοηθούν να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της κινητικότητας αυτής.
Το έγγραφο πολιτικής αποσαφηνίζει τα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ για ελεύθερη κυκλοφορία και πρόσβαση στις κοινωνικές παροχές και απαντά στις ανησυχίες που εγείρουν ορισμένα κράτη μέλη σε σχέση με τις προκλήσεις που μπορεί να συνεπάγεται η κινητικότητα για την τοπική αυτοδιοίκηση.
