Η ανακοίνωση της είδησης πάγωσε τον κόσμο και σημάδεψε με τον πιο καθοριστικό τρόπο την κυπριακή κοινωνία. Δεκαέξι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη μαύρη εκείνη Κυριακή, που χαράχτηκε για πάντα στις μνήμες ως η τραγωδία της «Ήλιος», όπου 115 επιβάτες και 6 μέλη του πληρώματος βρήκαν τραγικό θάνατο στo Boeing 737 της πτήσης HCY 522 των Helios Airways.
«Το αεροσκάφος είναι στα 2.500 πόδια… πετάει πολύ χαμηλά πάνω από ξηρά…αυτή τη στιγμή το αεροσκάφος δείχνει ότι πάει για το έδαφος! MAYDAY, MAYDAY έχουμε πρόσκρουση πολιτικού αεροσκάφους! Σας αναφέρω συντεταγμένες mambo. Έχει προσκρούσει σε κορφή βουνού. MAYDAY, MAYDAY!», ήταν το ανατριχιαστικό μήνυμα του Επισμήναγου Παναγιώτη Αθανασοπούλου, επικεφαλής του σχηματισμού των δύο F16 που είχαν προσεγγίσει το αεροσκάφος.
Οι τελευταίες στιγμές του Boeing 737 όπως καταγράφονται με εικόνα και ήχο, μέσα από το πιλοτήριο των μαχητικών της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, που... απογειώθηκαν από τη βάση της Τανάγρας για να αναχαιτίσουν το μοιραίο αεροσκάφος, το οποίο έκανε γύρους πάνω από την Κέα και δεν απαντούσε στις κλήσεις του Κέντρου Ελέγχου Πτήσεων Αθηνών (ΚΕΠΑΘ).
Το χρονικό της μοιραίας πτήσης
Στις 09:07 η μοιραία πτήση HCY 522 των κυπριακών αερογραμμών αναχώρησε από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα στη Τσεχία και λίγο αργότερο στις 09:37 εισήλθε στο FIR Αθηνών, όπου έγινε αυτομάτως η ταυτοποίηση του αεροσκάφους στο ραντάρ της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας της Ελλάδας.
Στις 10:07 το πρωί ο Πύργος Ελέγχου του αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος» επιχείρησε να επικοινωνήσει με το αεροσκάφος για να αρχίσει η διαδικασία καθόδου, χωρίς να υπάρξει ανταπόκριση. Ο Πύργος Ελέγχου συνέχισε τις επανειλημμένες κλήσεις για πάνω από δύο ώρα και στη συχνότητα κινδύνου, χωρίς να καταστεί δυνατή η επικοινωνία.
Στη συνέχεια ,στις 10:20 το πρωί ο ελεγκτής της εναερίου κυκλοφορίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας τηλεφώνησε στο αεροδρόμιο Λάρνακας, απ’ όπου ενημερώθηκε ότι είχε αναφερθεί πρόβλημα στο σύστημα κλιματισμού του αεροσκάφους. Λίγα λεπτά αργότερα, το αεροσκάφος χωρίς να επικοινωνεί, άρχισε να κάνει δεξιόστροφους κύκλους γύρω από την περιοχή Κέας, Κύθνου.
Λίγο αργότερα, τα αεροσκάφη της πολεμικής αεροπορίας τέθηκαν σε ετοιμότητα και γύρω στις 11:05 το πρωί απογειώθηκαν από την Νέα Αγχίαλο δύο μαχητικά F-16 τα οποία ήρθαν σε οπτική επαφή με το αεροπλάνο.
Γύρω στις 11:25 οι πιλότοι των F-16 πλησιάζουν σε κοντινή απόσταση. Ο χειριστής του πρώτου F-16 διαπίστωσε ότι ο συγκυβερνήτης ήταν πεσμένος στο πιλοτήριο, ίσως λιπόθυμος, ενώ ο κυβερνήτης δε βρισκόταν στη θέση του. Στην οπτική επαφή τους, οι χειριστές των πολεμικών αεροσκαφών διαπίστωσαν ότι οι μάσκες οξυγόνου στην καμπίνα του αεροσκάφους ήταν ενεργοποιημένες.
Ακολούθως, οι πιλότοι των μαχητικών είδαν τον φροντιστή Ανδρέα Προδρόμου να προσπαθεί να πάρει τον έλεγχο του αεροπλάνου, ωστόσο οι ηρωικές του προσπάθειες να προσγειώσει το αεροπλάνο αποβαίνουν μάταιες.
Μετά από λίγο τα καύσιμα του αεροπλάνου τελείωσαν και αρχικά σταμάτησε ο αριστερός κινητήρας και στη συνέχεια ο δεξιός κινητήρας.
Στις 12:05 Το αεροσκάφος έγινε συντρίμμια στην ορεινή περιοχή του Γραμματικού στην βόρεια Αττικ, οδηγώντας στο θάνατο 121 ανθρώπους. Τα θύματα απανθρακώθηκαν έπειτα από τη συντριβή του αεροσκάφους.
Οι επιβαίνοντες
Το αεροπλάνο μετέφερε 115 επιβάτες και 6μελές πλήρωμα. Από τους επιβάτες 67 θα αποβιβάζονταν στην Αθήνα και οι υπόλοιποι θα συνέχιζαν για την Πράγα. Οι επιβάτες ήταν 93 ενήλικες και 22 ανήλικοι. Οι 103 ήταν Κύπριοι και 12 Έλληνες υπήκοοι.
Από το σημείο συντριβής ανασύρθηκαν 118 πτώματα στο μεγαλύτερο μέρος τους απανθρακωμένα από την πυρκαγιά που ξέσπασε μετά τη συντριβή. Η αναγνώριση των πτωμάτων έγινε κυρίως μέσω σύγκρισης του DNA τους με δείγματα από συγγενείς πρώτου βαθμού.
Πόρισμα
Τον Οκτώβριο του 2006, δεκατέσσερις μήνες μετά τη συντριβή του αεροπλάνου, δόθηκε στη δημοσιότητα το πόρισμα της Ελληνικής Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων υπό του Ακριβού Τσολάκη για τα αίτια της πτώσης.
Αίτια που συνετέλεσαν στην πτώση
Συνυπευθυνότητα στους μηχανικούς που έλεγξαν το αεροσκάφος για την τελευταία πτήση και τους χειριστές του αεροπλάνου της πτήσης HCY522, για διόρθωση των ρυθμίσεων – κυρίως της ρύθμισης manual στο ρυθμιστή συμπίεσης – που τροχοδρόμησαν τα επόμενα γεγονότα.
Σημειώνεται ότι για το ίδιο θέμα, η Boeing έχει ήδη αποδεχθεί, ότι στα καθοδηγητικά δεσμευτικά εγχειρίδια των μηχανικών και του συγκεκριμένου τύπου αεροσκάφους δεν υπήρχε σαφής υπόδειξη για τοποθέτηση του διακόπτη στο «manual». Επίσης στο Πόρισμα εξετάζεται το τι υπήρχε στις υποδείξεις του ανάλογου εγχειριδίου των χειριστών στο συγκεκριμένο αεροπλάνο.
Ευθύνη στους χειριστές, επειδή δεν πραγματοποίησαν έγκαιρα τις διορθωτικές επεμβάσεις με βάση τις προειδοποιήσεις που ελάμβαναν, έχοντας όμως υπόψη τα όσα έγιναν γνωστά για τις «διπλές» ηχητικές προειδοποιήσεις και ενδείξεις, τις οποίες επίσης μετά την αεροπορική τραγωδία άλλαξε η Boeing. Αποτέλεσμα ήταν οι χειριστές σε ελάχιστο χρόνο να καταβληθούν από τα συμπτώματα υποξαιμίας και να μην έχουν τον έλεγχο.
Το σύστημα ενεργειών του πληρώματος και η συνεννόηση μεταξύ χειριστών στο πιλοτήριο και αεροσυνοδών στην καμπίνα επιβατών (CRM), που δεν προέβλεπε καμία εκπαίδευση για ενέργειες, σε περίπτωση σοβαρού συμβάντος όπως το πέσιμο των μασκών οξυγόνου, παρά το γεγονός ότι για ώρα μετά το αεροσκάφος δεν προχωρούσε στην προβλεπόμενη άμεση κάθοδο και συνέχιζε πορεία στο ίδιο ύψος. Τελικό αίτιο της πτώσης, ως απόρροια των προηγουμένων, ήταν η διακοπή της λειτουργίας των κινητήρων λόγω έλλειψης καυσίμων.
Η δίκη
Η δίκη πέντε στελεχών της εταιρείας με κατηγορίες ανθρωποκτονίας και πρόκλησης θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης, ξεκίνησε στη Λευκωσία στις 17 Σεπτεμβρίου 2009.
Το Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε ένοχους τους Δημήτρη Πανταζή, Γιώργο Κικκίδη, Ιάνκο Στοιμένοβ και Άλαν Ίργουιν, όλοι στελέχη της εταιρίας «Ήλιος», χωρίς ελαφρυντικά για τη συντριβή του αεροσκάφους. Το Πλημμελειοδικείο επέβαλε καταδίκη ενός χρόνου για κάθε απώλεια ζωής, συν τρία χρόνια ποινή βάσης, που αφορά την ενοχή τους με την ανθρωποκτονία εξ αμελείας. Η συνολική ποινή των στελεχών της εταιρίας είναι 124 χρόνια.
Το Πλημμελειοδικείο αποσύρθηκε για να αποφασίσει κατά πόσο η ποινή θα είναι εξαγοράσιμη, όπως ζήτησαν οι συνήγοροι των καταδικασθέντων και ταυτόχρονα κατά πόσο η ποινή θα έχει ανασταλτικό χαρακτήρα μέχρι την εκδίκαση της έφεσης. Η πρόταση για έκτιση φυλάκισης είναι τα δέκα έτη. Το Φεβρουάριο του 2013 το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων επέβαλε δεκαετείς ποινές φυλάκισης, εξαγοράσιμες έναντι 80.000 ευρώ εκάστη, σε τρεις από τους τέσσερις κατηγορουμένους.
Τo 2011, κατά πλειοψηφία, το Κακουργιοδικείο Λευκωσίας έκρινε αθώους τους πέντε κατηγορούμενους για τη συντριβή του αεροσκάφους, καθώς το κατηγορητήριο ήταν «ατεκμηρίωτο, αφού δεν υπάρχει μαρτυρία, η οποία να τους συνδέει με την τραγωδία».
Πρόκειται για τον εκτελεστικό πρόεδρο της Helios Ανδρέα Δράκου, την εταιρεία Helios ως νομικό πρόσωπο, τον διευθύνοντα σύμβουλό της Δημήτρη Πανταζή, τον διευθυντή Πτητικών Προτύπων Γιώργο Κικκίδη και τον Βούλγαρο αρχιπιλότο της εταιρείας Γιάνκο Στοϊμένοφ. Ακολούθησε η επανεκδίκαση της υπόθεσης, με το Κακουργιοδικείο, τον Φεβρουάριο του 2013, να απαλλάσσει οριστικά τους εμπλεκόμενους, ζητώντας την αναστολή της δίωξης επειδή υπήρχαν «ανυπέρβλητες δυσκολίες στην προώθηση της υπόθεσης».
