Μπορεί η πανδημία του κορωνοϊού να εισέβαλε στις ζωές μας και να άλλαξε άρδην την καθημερινότητα μας, παρόλα αυτά μας βοήθησε να εξερευνήσουμε την Κύπρο και να ανακαλύψουμε άπειρα σημεία γεμάτα ιστορία ή φυσική ομορφιά.
Λίγα χιλιόμετρα έξω από την Λευκωσία, βόρεια από το Δάλι και μεταξύ των περιοχών Γέρι και Ποταμιά, βρίσκεται το χωριό Άγιος Σωζόμενος. Το χωρίο που άλλοτε έσφυζε από ζωή, τώρα δεν είναι τίποτε άλλο από ξεχασμένα ερείπια, χαλάσματα και απομεινάρια πλινθόκτιστων σπιτιών.
Κάποια κτήρια όμως, παραμένουν επιβλητικά και εντυπωσιακά όπως η εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου, καθώς και το ερημητήριο του, λαξευμένο σε ένα βράχο, στην άκρη ενός υψώματος, λίγο έξω από το χωριό.
Λίγα μέτρα πιο πέρα από την εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου, υπάρχουν τα απομεινάρια της γοτθικής εκκλησίας του Αγίου Μάμα, κτίσμα του 15ου αιώνα. Κτισμένη σε φραγκοβυζαντινό ρυθμό σήμερα στέκει ερειπωμένη και καταστρεμμένη. Από αυτήν διασώζονται μόνο ο δυτικός και ο νότιος τοίχος, όπως επίσης και η αψίδα του νότιου κλίτους. Είναι κτισμένη με τετραγωνισμένους πωρόλιθους και χωρίζεται σε τρία κλίτη.
Η ερήμωση του χωριού
Ο οικισμός αποτελούσε μικτό χωριό, καθώς συμβίωναν αρμονικά Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι. Αυτή η συνύπαρξη διαφαίνεται από τα σωζόμενα οικοδομήματα του, όπου συνυπάρχει το ελληνοκυπριακό με το τουρκοκυπριακό στοιχείο: τα σχολεία των δυο κοινοτήτων, η ορθόδοξη εκκλησία με το τζαμί.
Ωστόσο, οι διακοινοτικές ταραχές του 1964 που κορυφώθηκαν με την τουρκική εισβολή του 1974 οδήγησαν στην εγκατάλειψη του χωριού και στην ερήμωσή του. Οι σκληρές μάχες που διεξήχθησαν στον Άγιο Σωζόμενο οδήγησαν στην ισοπέδωση του.
Ιδιαίτερα, το 1974 στην περιοχή έγιναν σκληρές μάχες μεταξύ των αμυνομένων Ελληνοκυπρίων και των επιτιθεμένων Τούρκων, με αποτέλεσμα το χωριό να ισοπεδωθεί.
