Αρκετά άτομα έχουν πέσει θύματα, σε μια ψευδή δήλωση ή πληροφόρηση. Με τον όρο ψευδή είδηση ή αλλιώς “fake news”, εκφράζεται η αποτύπωση είτε προφορικώς είτε γραπτώς μιας πληροφόρησης, η οποία δεν είναι αληθής ή έχει αλλοιωθεί. Σκοπός της είδησης αυτής είναι να προκαλέσει προπαγάνδα, αναστάτωση ή και ακόμα απόσπαση προσοχής του κοινού από την αληθή και ουσιαστική ερμηνεία των τεκταινόμενων.
Επηρεασμένοι από τις ψευδείς ειδήσεις και με αφορμή την Πρωταπριλιά 2020, υλοποιήθηκε διαδικτυακή έρευνα από την Δημοσιογράφο, Ιωάννα Μ. Κωστοπούλου, και την Πολιτική Επιστήμονα, Σοφία Μαυροπούλου, για την αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα.
Το ερωτηματολόγιο που είχαν ετοιμάσει αποσκοπούσε στο να διαπιστώσουν πώς τα άτομα αντιλαμβάνονται μια ψευδή είδηση και πώς αντιδρούν σε μια πληροφορία που τυγχάνει να ψάξουν, να ακούσουν ή να διαβάσουν από τις διάφορες πηγές πληροφόρησης.
Μάλιστα η συγκεκριμένη έρευνα έλαβε τον τίτλο «Προσοχή Πρωταπριλιά». Η μορφή της έρευνας ανήκει στην κατηγορία της ποσοτικής μεθόδου που διεξήχθει με την βοήθεια της χρήσης του EUSurvey το οποίο, αποτελεί εργαλείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το ερωτηματολόγιο πραγματοποιήθηκε, στην πλατφόρμα του Facebook αλλά και του Facebook Messenger, ενώ είχε διάρκεια 6 ημέρες, από την 1η Απριλίου 2020 έως τις 6 Απριλίου 2020. Έπειτα αφού έγινε η συλλογή των αποτελεσμάτων, η κωδικοποίηση αλλά και η ανάλυση δεδομένων μέσω του στατιστικού πακέτου SPSS (Statistical Package for Social Sciences), τα αποτελέσματα ήταν τα εξής:
Η έρευνα καταμετρήθηκε στα 1118 ερωτηματολόγια, ανάμεσα σε ηλικίες από 18 έως 49 ετών, με το ανδρικό κοινό να κυριαρχεί στο 57%. Το υπόλοιπο δείγμα ανήκει στο γυναικείο κοινό στα 41%, ενώ 2% επέλεξε να μην δηλώσει το φύλο του. Το αρχικό αποτέλεσμα κρίνεται αληθές και αποδεκτό αφού η έρευνα ήταν στοχευμένη σε χρήστες διαδικτύου. Οι πλείστοι από τους ερωτηθέντες είχαν πτυχίο ανώτερης εκπαίδευσης (46%), ενώ οι υπόλοιποι χρήστες είναι κάτοχοι μεταπτυχιακού (27%) ή κάτοχοι διδακτορικού (5%). Τέλος, υπάρχουν και άτομα που είχαν τελειώσει το Λύκειο (21%) και μόλις το 1% αποτελείται από αποφοίτους του δημοτικού.
Στόχος του ερωτηματολογίου ήταν η εξακρίβωση κατά την παραγωγή και κατανάλωση ειδησεογραφικού περιεχομένου, και πώς τα άτομα αντιλαμβάνονται την ύπαρξη ψευδών ειδήσεων και την επιρροή που ασκούν, αλλά και αν ελλοχεύουν κίνδυνο για την κοινωνία.
Στις απαντήσεις επικράτησε πως το κύριο μέσο ενημέρωσης είναι το διαδίκτυο (62%), τα κοινωνικά δίκτυα (21%) , η επιλογή τηλεόρασης (10,4%) και τέλος τα υπόλοιπα μέσα όπως ραδιόφωνο, εφημερίδες, περιοδικά βρίσκονται στο 3%.
Μια ερώτηση που απασχολούσε αρκετό κόσμο ήταν αν είχαν επηρεαστεί από κάποια είδηση όπου εν τέλει ήταν ψευδής. Οι απαντήσεις ήταν οι εξής: 67.7% δεν επηρεάστηκε προσωπικά, το 23,7% επηρεάστηκε αρκετά ενώ το 18,6% επηρεάστηκε πολύ.
Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι το 89,7% απάντησαν πως οι ψευδείς ειδήσεις επηρεάζουν “πάρα πολύ” ή και “πολύ” ένα μέσο πολίτη. Με λίγο χαμηλότερα ποσοστά στο 65% και 28% τα ερωτηθέντα άτομα απάντησαν πως οι ψευδείς ειδήσεις αποτελούν “πάρα πολύ μεγάλο” και “πολύ μεγάλο κίνδυνο”.
Οι τομείς που έχουν αποκαλυφθεί οι ψευδείς ειδήσεις, είναι ο τομέας του μεταναστευτικού και του προσφυγικού (71,1%), στην δεύτερη κατηγορία θέματα δημόσιας και ατομικής υγείας (π.χ εμβολιασμοί κλπ) και στη τρίτη θέση, θέματα Πολιτικής/ Εκλογές με 67,9%.
Έκπληξη προκάλεσε το ποσοστό 85% που επικρατεί στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) όπως Facebook, Instagram, Twitter, όπου οι ερωτηθέντες εξυψώνουν ως το πρώτο μέσο όπου μπορούν να εντοπιστούν ψευδείς ειδήσεις τα γνωστά σε όλους μας social media.
Οι ερωτηθέντες, απάντησαν πως όταν έρθει στην αντίληψη τους μια ψευδής είδηση, το 81,7% το πρώτο πράγμα που κάνει αφού διαβάσει μια πληροφορία, έπειτα είναι να διασταύρωση αυτή την είδηση μέσα από ένα άλλο μέσο.
Το θετικό είναι πως όταν αντιληφθούν μια ψευδής είδηση αρκετοί από τους ερωτηθέντες ελέγχουν τόσο το περιεχόμενο και την πηγή της είδησης όσο και τον συντάκτη αλλά και τον δημοσιογράφο. Έπειτα αν κρίνουν πως η είδηση είναι αξιόλογη μετά από τον έλεγχο, όπως έχουμε αναφέρει πιο πάνω, τότε το 92.9% θα κοινοποιήσει αυτή την είδηση στα κοινωνικά δίκτυα τους.
Εν τέλει, το 94,7% πιστεύει πως η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να λαμβάνει μέτρα και πρωτοβουλίες για ψευδείς ειδήσεις. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να αντικρούσει αυτές τις κρίσεις πληροφόρησης, ανακοίνωσε και προώθησε ένα νέο πακέτο μέτρων κατά της πληροφόρησης κυρίως για το νέο κορονοϊό. Η ΕΕ αναβαθμίστηκε και προσαρμόστηκε στις νέες προκλήσεις του 2020 αντικαθιστώντας τον ρόλο των “fact-checkers” σε «Σχεδίου Δράσης για την Ευρωπαϊκή Δημοκρατία» και της “Digital Services Act”, με στόχο την καλύτερη πλοήγηση αλλά και ασφάλεια ενός θεατή στο διαδίκτυο.
*Η έρευνα υλοποιήθηκε στην Ελλάδα, τα αποτελέσματα αλλά και οι πληροφορίες αντιπροσωπεύουν το κοινό που είχε απαντήσει στο διαδικτυακό σχετικό ερωτηματολόγιο.
