Ως μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος θεωρούνται όσοι εκθέτουν στο κοινό πληροφορίες που κρίνονται παράνομες, παράτυπες, ανήθικες, και που παραβιάζουν κανονισμούς ενός οργανισμού δημοσίου ή και ιδιωτικού συμφέροντος.
Το ζήτημα πήρε διαστάσεις στην Ευρώπη και με δεδομένο ότι τέτοιου είδους πληροφορίες συνδέονται και με απειλές για το δημόσιο συμφέρον ή την ασφάλεια των κρατών-μελών και ευρύτερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νέα Οδηγία στοχεύει στην προστασία ατόμων που προβαίνουν σε καταγγελίες για συμβάσεις του δημοσίου, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ξέπλυμα χρήματος, ασφάλεια προϊόντων και μεταφορών, πυρηνική ασφάλεια, δημόσια υγεία, προστασία καταναλωτών και προσωπικά δεδομένα.
Μιλώντας στη Διευθύντρια Ειδήσεων του ΑΝΤ1, Ελλη Κοτζαμάνη, η Εκπρόσωπος Τύπου του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο, Αλεξάνδρα Ατταλίδου, εξήγησε ότι τα διάφορα σκάνδαλα που ξέσπασαν παγκοσμίως μετά από τέτοιες καταγγελίες αποτέλεσαν την αφορμή για να προχωρήσει η θέσπιση της εν λόγω Οδηγίας. «Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εδώ και δύο χρόνια έχει ζητήσει από την Επιτροπή να υποβάλει αυτή την οδηγία γιατί έχει διαπιστωθεί από κάποια σκάνδαλα, όπως είναι τα Panama Papers, τα Lux Leaks και τα Cambridge Analytics ότι αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι είχαν την τόλμη να τα αποκαλύψουν αυτά τα τεράστια σκάνδαλα, τα οποία στοιχίζουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στα κράτη-μέλη, είχαν δεχτεί πιέσεις, είχαν δεχτεί απειλές, είχαν δεχτεί δηλαδή αυτό που ονομάζουμε bullying, και πολλές φορές απειλές κατά της ζωής τους.» είπε η κ. Ατταλίδου.
Επί του παρόντος μόνο δέκα κράτη προσφέρουν προστασία σε μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος.
Τα νέα πανευρωπαϊκά πρότυπα που προτρέπεται, με βάση την Οδηγία, να θεσπιστούν από τα κράτη-μέλη, αποτρέπουν εργοδότες από τιμωρητικά μέτρα σε βάρος υπαλλήλων που αποκαλύπτουν παρατυπίες και παρανομίες σε συμβάσεις δημοσίου συμφέροντος, ενώ περιλαμβάνουν και πλέγμα πολλαπλής προστασίας τους.
Σύμφωνα με την κ. Ατταλίδου «Ένα απλό παράδειγμα. Ένα προϊόν το οποίο παρουσιάζει μία τράπεζα. Αν ένας υπάλληλος της τράπεζας γνωρίζει ότι αυτό το προϊόν ίσως είναι πολύ επικίνδυνο και δεν είναι εκείνο που παρουσιάζεται προς τους πολίτες θα μπορεί να το αποκαλύψει χωρίς να μπορεί η τράπεζα είτε να τον απολύσει, είτε να του στερήσει προαγωγή, είτε να τον βάλει υπό διαθεσιμότητα, αναστολή κλπ. Όχι μόνο αυτό. Το κράτος-μέλος θα πρέπει να τον στηρίξει με νομική, ψυχολογική και οικονομική αρωγή και άλλα μέτρα.»
Πέραν της υποχρέωσης των κρατών-μελών να στήσουν διά νόμου σύστημα για ελεύθερη διατύπωση τέτοιων καταγγελιών στο δημόσιο, παρόμοια συστήματα θα πρέπει να ενταχθούν και στις εσωτερικές δομές εταιρειών με πέραν των πενήντα υπαλλήλων ή άνω των δέκα εκατομμυρίων ευρώ κύκλο εργασιών ετησίως, καθώς και σε δήμους και κοινότητες των οποίων ο πληθυσμός υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες.
«Προσφέρουμε μια εκτεταμένη προστασία στους ανθρώπους αυτούς όπως είχαμε ζητήσει στο ψήφισμα που είχαμε υποστηρίξει το 2014. Καλύπτονται και οι μισθωτοί, και οι ασκούμενοι, και οι συμβασιούχοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες» ανέφερε η εισηγήτρια, ευρωβουλευτής της S&D, Virginie Roziere.
Αξίζει να αναφερθεί ότι, με βάση έρευνα της Κομισιόν, κάθε χρόνο χάνονται στην Ευρώπη έξι έως εννέα δισεκατομμύρια ευρώ από φοροαποφυγή, φοροδιαφυγή ή ξέπλυμα χρήματος, καθώς και από πρακτικές που θα μπορούσαν να παταχθούν εάν αποκαλύπτονταν οι παρατυπίες στις σχετικές συμβάσεις.
Να σημειωθεί ότι η νέα Οδηγία προστατεύει και όσους βοηθούν τους whistleblowers στην προσπάθειά τους να αποκαλύψουν παρατυπίες και λάθη, περιλαμβανομένων και των μέσων ενημέρωσης εάν προβάλουν τις αποκαλύψεις.
