«ΑΞΙΟΥΜΕΝ, ΤΗΝ ΕΝΩΣΙΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» ή «ΕΝΙΣΤΑΜΕΘΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΝΩΣΙΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ», έγγραφε στα δελτία του Δημοψηφίσματος, που υπέγραφαν από κάτω οι Έλληνες της Κύπρου την 15η Ιανουαρίου 1950.
Ο πόθος και η λαχτάρα των Ελλήνων του νησιού για την ένωση με την Μάνα Ελλάδα σφραγίστηκε εκείνη την μέρα με 215.108 υπογραφές επί του συνόλου των 224.757, ή με το 95,7%. Ήταν η πρώτη φορά που οι Ελληνίδες της Κύπρου είχαν το δικαίωμα ψήφου.
Το ενωτικό δημοψήφισμα ήταν κάτω από την Εθνική καθοδήγηση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Β’, όπου στις 8 Δεκεμβρίου του 1949 το ανάγγειλε επίσημα με την εξής εγκύκλιο να καταλήγει..
«Κυπριακέ λαέ. Καλείσαι, όπως ηνωμένος και αδιάσπαστος υπέρ πάσαν άλλην περίπτωσιν επιτελέσης και τώρα προς την δούλην πατρίδα το καθήκον σου μετ' ενθουσιασμού. Δι Ένωσιν και μόνον Ένωσιν αγωνίσθης επί τόσα έτη. Ένωσιν και μόνον Ένωσιν καλείσαι να επισφραγίσης διά της ψήφου σου.
Εμπρός Κύπριοι! Όλοι εις τας επάλξεις διά την μάχην του Δημοψηφίσματος διά την εθνικήν αποκατάστασίν μας. Δια την Ένωσιν με την Αθάνατον Μητέρα Ελλάδα. Ο δίκαιος Θεός, οστίς εδημιουργησε τον άνθρωπον διά να ζη ελεύθερος, είναι βοηθός και παραστάτης του αγώνος μας.
Ζήτω η Ένωσις».
Το δημοψήφισμα δεν βρήκε ανταπόκριση και έτσι οι Έλληνες της Κύπρου ξεσηκώθηκαν το βράδυ της 1ης Απριλίου του 1955, παίρνοντας τα όπλα για να ζητήσουν το δίκιο τους!
Αργότερα ο Κώστας Μόντης θα έγραφε ..
Και τι θα γίνει τώρα,
θα σχίσουμε τα παλιά μας τετράδια
που ‘ταν γεμάτα χρωματιστή «Ένωση»,
θα σχίσουμε τα παλιά μας σχολικά τετράδια
που ‘ ταν γεμάτα «Ένωση» διακοσμημένη με γιασεμιά και
λεμονανθούς και μαργαρίτες,
θα σχίσουμε τα παλιά αναγνωστικά των παιδιών μας
με τις ελληνικές σημαίες,
θα πετάξουμε τ’ αγαπημένο αναμνηστικό σκουφί του Γυμνασίου
με την «Ένωση» στο γείσο,
θα πετάξουμε το χάρακά τους
και την τσάντα και τη μπάλα και το ποδήλατο
που ‘γραφαν «Ένωση»;
Αλήθεια, πέστε μου, τι θα γίνει τώρα;
(Κώστας Μόντης, ΚΥΠΡΟΣ 1974-1976, Β,605)
