Εφαρμογές που δημιουργούν ή αλλοιώνουν εικόνες με AI γίνονται ολοένα πιο προσβάσιμες στους ανηλίκους, εντείνοντας τους φόβους για παραβίαση της συναίνεσης, εκβιασμό και έκθεση προσωπικών δεδομένων.
Η ραγδαία εξάπλωση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες προκλήσεις για τους εφήβους, καθώς εφαρμογές που μπορούν να παράγουν ή να τροποποιούν σεξουαλικό περιεχόμενο είναι πλέον εύκολα προσβάσιμες μέσω κινητών τηλεφώνων και διαδικτυακών πλατφορμών.
Παρότι τα ηλεκτρονικά καταστήματα εφαρμογών εφαρμόζουν περιορισμούς, ορισμένα εργαλεία δεν αποκαλύπτουν εξαρχής όλες τις λειτουργίες τους ή παρακάμπτουν τους ελέγχους. Έτσι, ανήλικοι μπορούν να έρθουν σε επαφή με περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με AI, αλλά και με εφαρμογές που μετατρέπουν συνηθισμένες φωτογραφίες σε ψεύτικες γυμνές ή σεξουαλικές εικόνες.
Σύμφωνα με έρευνα της Common Sense Media, περίπου τρεις στους τέσσερις εφήβους έχουν δει πορνογραφικό υλικό στο Διαδίκτυο, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν ότι εκτέθηκαν σε αυτό έως την ηλικία των 12 ετών. Από όσους είχαν σχετική εμπειρία, το 15% δήλωσε ότι συνάντησε τέτοιο περιεχόμενο μέσω εφαρμογών δημιουργίας ή επεξεργασίας φωτογραφιών και βίντεο με τεχνητή νοημοσύνη.
Ο φόβος των ψεύτικων εικόνων
Η δυνατότητα δημιουργίας ρεαλιστικών σεξουαλικών deepfakes χωρίς τη συναίνεση του εικονιζόμενου προκαλεί έντονη ανησυχία στους νέους. Σχεδόν επτά στους δέκα εφήβους φοβούνται ότι μια δική τους φωτογραφία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία τέτοιου υλικού.
Ο φόβος αυτός επηρεάζει ήδη τη συμπεριφορά τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολλοί περιορίζουν όσα δημοσιεύουν, μετατρέπουν τους λογαριασμούς τους σε ιδιωτικούς ή διαγράφουν φωτογραφίες και προφίλ.
Η προστασία της ιδιωτικότητας είναι σημαντική, οι ειδικοί όμως επισημαίνουν ότι η ευθύνη δεν πρέπει να μεταφέρεται στα πιθανά θύματα. Ένας έφηβος δεν ευθύνεται επειδή δημοσίευσε μια συνηθισμένη φωτογραφία του. Υπεύθυνος είναι εκείνος που τη χρησιμοποίησε, την αλλοίωσε ή τη διέδωσε χωρίς συναίνεση.
Επιπτώσεις στην εικόνα του σώματος και στις σχέσεις
Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τεχνητά κατασκευασμένες εικόνες μπορεί να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες για το σώμα, τη σεξουαλικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Σχεδόν το 70% των εφήβων που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρεί ότι αυτού του είδους το περιεχόμενο επηρεάζει την αντίληψή του για το πώς «πρέπει» να μοιάζει ένα σώμα. Το στοιχείο αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς η εφηβεία είναι περίοδος κατά την οποία διαμορφώνονται η αυτοεικόνα, η αυτοεκτίμηση και η κατανόηση της συναίνεσης.
Τα deepfakes μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως μέσο εκφοβισμού, διαπόμπευσης ή εκβιασμού. Ακόμη και όταν μια εικόνα είναι ολοφάνερα ψεύτικη, η διάδοσή της μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ψυχολογική πίεση και κοινωνικό στιγματισμό.
Γιατί οι έφηβοι δυσκολεύονται να μιλήσουν
Περισσότεροι από ένας στους τρεις εφήβους δηλώνουν ότι θα ήθελαν να συζητήσουν το θέμα με κάποιον ενήλικα, αλλά δεν γνωρίζουν πώς να ξεκινήσουν.
Ανάλογη αμηχανία αισθάνονται και πολλοί γονείς, είτε επειδή δεν γνωρίζουν πώς λειτουργούν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης είτε επειδή φοβούνται ότι μια συζήτηση για το σεξουαλικό περιεχόμενο θα φέρει το παιδί τους σε δύσκολη θέση.
Οι ειδικοί προτείνουν ο διάλογος να ξεκινά από βασικές έννοιες: τη συναίνεση, τον σεβασμό, την ιδιωτικότητα, τα προσωπικά όρια και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ελέγχει την εικόνα του.
Οι γονείς μπορούν να ρωτήσουν τα παιδιά τους ποιες εφαρμογές χρησιμοποιούν, τι γνωρίζουν για τα deepfakes και τι θα έκαναν αν έβλεπαν μια ψεύτικη εικόνα δική τους ή κάποιου συμμαθητή τους.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Η πρώτη αντίδραση χρειάζεται να είναι υποστηρικτική και όχι τιμωρητική. Ένας έφηβος που φοβάται ότι θα του αφαιρεθεί το κινητό ή ότι θα κατηγορηθεί είναι πιθανότερο να κρύψει ένα περιστατικό.
Εάν δημιουργηθεί ή διαδοθεί σεξουαλική εικόνα ανηλίκου, οι γονείς δεν πρέπει να την προωθούν, ακόμη και για να ενημερώσουν άλλους. Χρειάζεται να διατηρήσουν μόνο τα απαραίτητα στοιχεία, όπως το όνομα του λογαριασμού, τον σύνδεσμο, την ημερομηνία και στιγμιότυπα της συνομιλίας, και να προχωρήσουν άμεσα σε αναφορά στην πλατφόρμα, στο σχολείο και, όταν απαιτείται, στις αρμόδιες αρχές.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη λεγόμενη διαδικτυακή αποπλάνηση, όταν κάποιος προσποιείται τον συνομήλικο, ζητά προσωπικές φωτογραφίες και στη συνέχεια απειλεί ότι θα τις δημοσιοποιήσει.
Το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να πληρώσει, να στείλει επιπλέον υλικό ή να αντιμετωπίσει μόνο του τον εκβιαστή.
Ευθύνη της οικογένειας, του σχολείου και των πλατφορμών
Περιστατικά δημιουργίας ψεύτικων γυμνών εικόνων έχουν καταγραφεί και σε σχολεία, με μαθητές να χρησιμοποιούν φωτογραφίες συμμαθητών τους χωρίς συγκατάθεση. Για τον λόγο αυτό, η ενημέρωση δεν μπορεί να περιορίζεται στο σπίτι.
Τα σχολεία χρειάζονται σαφείς κανόνες, διαδικασίες καταγγελίας και εκπαίδευση γύρω από την ψηφιακή συναίνεση. Παράλληλα, οι τεχνολογικές πλατφόρμες οφείλουν να ενισχύσουν τους ηλικιακούς ελέγχους, να απομακρύνουν γρήγορα το παράνομο υλικό και να περιορίζουν εργαλεία που διευκολύνουν την κακοποίηση.
Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη δεν δημιούργησε την παρενόχληση ή τον εκβιασμό. Έκανε, όμως, πολύ ευκολότερη τη δημιουργία πειστικού ψεύτικου υλικού.
Η καλύτερη προστασία δεν βρίσκεται μόνο στους περιορισμούς και στα φίλτρα. Βρίσκεται στην έγκαιρη ενημέρωση, στη σχέση εμπιστοσύνης με τους ενήλικες και στη σαφή κατανόηση ότι η δημιουργία ή η κοινοποίηση μιας σεξουαλικής εικόνας χωρίς συναίνεση αποτελεί σοβαρή παραβίαση — ακόμη κι όταν η εικόνα δεν είναι πραγματική.
