Στις Βερσαλίες υπεγράφη η συμφωνία για προσωρινό τερματισμό του πολέμου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Η συμφωνία-πλαίσιο ΗΠΑ-Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την επιστροφή των δύο αντιπάλων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης υπεγράφη την Τετάρτη, εν μέσω αντικρουόμενων αναφορών και αυξανόμενης σύγχυσης σχετικά με το περιεχόμενό της.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε ένα έντυπο αντίγραφο της συμφωνίας κατά τη διάρκεια δείπνου με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παλάτι των Βερσαλλιών.
Στην Τεχεράνη, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν υπέγραψε επίσης το έγγραφο την Τετάρτη, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, το οποίο ανήρτησε φωτογραφία όπου τον δείχνει να υψώνει τη συμφωνία με την υπογραφή του δίπλα σε εκείνη του Τραμπ.
Πέρα από τα νέα έσοδα από το πετρέλαιο για το Ιράν, οι δύο πλευρές φαίνεται να επιστρέφουν στο σημείο όπου βρίσκονταν στις αρχές του έτους, πριν από την επέμβαση του Ισραήλ και των ΗΠΑ που προκάλεσε ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικές χώρες, με χιλιάδες νεκρούς σε όλη την περιοχή, μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση και σοβαρούς τριγμούς στην παγκόσμια οικονομία.
Διαβάστε επίσης:
- Βανς: «Win win» η συμφωνία με το Ιράν
- Ακυρώνεται η τελετή «διά ζώσης» υπογραφής της συμφωνίας ΗΠΑ και Ιράν
Το Ιράν και οι ΗΠΑ μπαίνουν τώρα σε μια περίοδο 60 ημερών διαπραγματεύσεων, με το ερώτημα αν ο Τραμπ μπορεί να εξασφαλίσει για τις ΗΠΑ καλύτερη συμφωνία από την πυρηνική συμφωνία του 2015, την οποία είχε τινάξει στον αέρα πριν από οκτώ χρόνια.
Στο μεταξύ, η Τεχεράνη έχει ήδη εξασφαλίσει σημαντικές παραχωρήσεις υπέρ της, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, η Ισλαμική Δημοκρατία πέτυχε ένα ακόμη πλήγμα υπέρ των οικονομικών της με τη μορφή ενός Ταμείου Ανασυγκρότησης ύψους 300 δισ. δολαρίων.
Ακολουθούν τα βασικά σημεία, με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά από Αμερικανούς αξιωματούχους, τα ιρανικά κρατικά μέσα και ανεξάρτητες αναλύσεις που συγκρίνουν τα διαθέσιμα έγγραφα και τις δηλώσεις των δύο πλευρών.
Ποιος ωφελείται περισσότερο;
Το διαρρεύσαν κείμενο της συμφωνίας, αν είναι ακριβές, δείχνει ότι η Τεχεράνη βγαίνει από τη σύγκρουση σε ισχυρότερη στρατηγική θέση από ό,τι αφήνει να εννοηθεί ο τρόπος που παρουσιάζεται η συμφωνία, σύμφωνα με την τελευταία ανάλυση του ινστιτούτου μελετών Institute for the Study of War (ISW).
Το ISW αναφέρει ότι οι φερόμενοι όροι προσφέρουν στο Ιράν σημαντική οικονομική ανάσα, την οποία πιθανότατα θα αξιοποιήσει για να ανασυντάξει τα προγράμματα πυραύλων, drones και πυρηνικής ενέργειας, καθώς και το περιφερειακό δίκτυο πληρεξουσίων του.
Το ινστιτούτο σημειώνει ότι δεν έχει διαπιστώσει καμία ένδειξη πως οι Ιρανοί λήπτες αποφάσεων είναι διατεθειμένοι να κάνουν παραχωρήσεις στα πυρηνικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν σε μια τελική συμφωνία, παρά την προοπτική περαιτέρω οικονομικής ελάφρυνσης που συνδέεται με την επίτευξή της.
Ιρανοί αξιωματούχοι και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό τη συμφωνία ως νίκη που κατοχυρώνει τις στρατιωτικές επιτυχίες του Ιράν.
Το αγγλόφωνο ιρανικό δίκτυο Press TV υποστήριξε την Τρίτη ότι το υπογεγραμμένο μνημόνιο αποτελεί «πολιτική κωδικοποίηση μιας πραγματικότητας του πεδίου της μάχης», σύμφωνα με το ISW.
Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε η Τεχεράνη έχουν δημοσιοποιήσει επίσημα το κείμενο της συμφωνίας. Πολλά μέσα ενημέρωσης έχουν δημοσιεύσει αυτό που φαίνεται ότι είναι διαρροές, και το ISW προειδοποίησε ότι η αξιολόγησή του βασίζεται σε αυτά τα ανεπίσημα αντίγραφα.
Το πετρέλαιο ξαναρχίζει να ρέει
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, τα Στενά του Ορμούζ θα επαναλειτουργήσουν και οι ΗΠΑ θα άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, κάτι που αναμένεται να πιέσει προς τα κάτω τις τιμές των καυσίμων.
Η διέλευση από τον θαλάσσιο δίαυλο θα είναι χωρίς διόδια για 60 ημέρες, και η συμφωνία δεν αποκλείει την επιβολή τελών στη συνέχεια, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας για να παραθέσουν λεπτομέρειες του σχεδίου, το οποίο δεν έχει ακόμη δοθεί επισήμως στη δημοσιότητα από την Ουάσινγκτον.
Το κλείσιμο των Στενών από το Ιράν, μέσω των οποίων πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, αποδείχθηκε ίσως το ισχυρότερο όπλο του.
Οδήγησε σε άνοδο των διεθνών τιμών βενζίνης, αύξησε το κόστος τροφίμων και άλλων προϊόντων όπως τα λιπάσματα και τροφοδότησε ανησυχίες για πιθανή κρίση στις αερομεταφορές ενόψει της θερινής περιόδου διακοπών.
Το ISW εκτιμά ότι το Ιράν θα προσπαθήσει πιθανότατα να εκμεταλλευθεί ασαφή διατύπωση της συμφωνίας, ώστε να διατηρήσει ουσιαστικό έλεγχο στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών.
Το think tank αναφέρει ότι το κείμενο, όπως φέρεται, δεν απαγορεύει ρητά στο Ιράν να «διαχειρίζεται» τον θαλάσσιο δίαυλο, πράγμα που σημαίνει ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να συνεχίσει να απαιτεί από τα πλοία να ακολουθούν το δικό της σύστημα διαχωρισμού κυκλοφορίας στα ιρανικά χωρικά ύδατα και να καταβάλλουν τέλη στο Ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης, το ίδιο καθεστώς που η Ουάσινγκτον έχει στο παρελθόν χαρακτηρίσει παράνομο και έχει επιβάλει κυρώσεις.
Με τη συμφωνία σε ισχύ, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επιβιώσει της σοβαρότερης μέχρι σήμερα προσπάθειας Ισραήλ και ΗΠΑ να ανατρέψουν το καθεστώς της, παρά τα εκκωφαντικά πρώτα χτυπήματα του πολέμου που στοίχισαν τη ζωή στον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άλλα κορυφαία στελέχη.
Ελεύθερες πωλήσεις πετρελαίου, «υποβάθμιση» του ουρανίου
Η συμφωνία αίρει άμεσα, χωρίς όμως να καταργεί, τις κυρώσεις που επέβαλε ο Τραμπ στις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, επιτρέποντάς του να πουλά και πάλι αργό στην παγκόσμια αγορά και αποκαθιστώντας μια ροή εσόδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Πέρσι, η Τεχεράνη εκτιμάται ότι εισέπραξε περίπου 45 δισ. δολάρια από πωλήσεις πετρελαίου. Ωστόσο είχε μόνον έναν μεγάλο αγοραστή, την Κίνα, και αναγκαζόταν να μεταφέρει το αργό της μέσω ενός «σκιώδους» στόλου δεξαμενοπλοίων για να παρακάμπτει τις κυρώσεις, κάτι που έτρωγε τα κέρδη της. Από τον Απρίλιο και τον αποκλεισμό, οι εξαγωγές της σχεδόν έχουν μηδενιστεί.
Με την άρση των κυρώσεων, το Ιράν θα μπορεί πιθανότατα να βρει περισσότερους πελάτες και να πουλά το πετρέλαιό του σε υψηλότερες τιμές.
Το προσχέδιο της συμφωνίας προβλέπει ότι το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν θα «υποβαθμιστεί», δηλαδή θα αραιωθεί, υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Οι διαπραγματεύσεις για τυχόν επιπλέον περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης θα ακολουθήσουν.
Ο Τραμπ αποσύρθηκε από την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία με τις μεγάλες δυνάμεις, καταγγέλλοντάς την ότι προσέφερε τεράστιο οικονομικό όφελος στο Ιράν. Η προσωρινή συμφωνία προβλέπει ακόμη πιο προσοδοφόρα κίνητρα, αν το Ιράν καταλήξει σε νέα πυρηνική συμφωνία.
Μεταξύ αυτών είναι η σταδιακή άρση όλων των διεθνών κυρώσεων, κάτι που φαίνεται να πηγαίνει πέρα από τη συμφωνία του 2015. Εκείνη είχε άρει τα εμπάργκο που σχετίζονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά διατηρούσε άλλα σε ισχύ λόγω αυτού που οι ΗΠΑ κατήγγελλαν ως στήριξη της Τεχεράνης στην τρομοκρατία και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ενδιάμεση συμφωνία προβλέπει επίσης ένα Ταμείο Ανασυγκρότησης ύψους 300 δισ. δολαρίων για τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Δεν είναι σαφές από πού θα προέλθουν τα χρήματα αυτά, αλλά ο Τραμπ δήλωσε ότι μέχρι στιγμής οι ΗΠΑ δεν θα συνεισφέρουν.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του Ταμείου, η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι η Συρία, έπειτα από 13 χρόνια εμφυλίου πολέμου, χρειάζεται 215 δισ. δολάρια για ανοικοδόμηση. Η Λωρίδα της Γάζας, που έχει σε μεγάλο βαθμό ισοπεδωθεί από τα δύο χρόνια πολέμου Ισραήλ-Χαμάς, χρειάζεται 53 δισ. δολάρια.
Η συμφωνία δεσμεύεται επίσης να αποδεσμεύσει δισ. δολάρια ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό, μέσω διαδικασίας που θα καθορίσουν από κοινού οι δύο πλευρές, σύμφωνα με το κείμενο που παρείχαν Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Το ISW εκτίμησε ακόμη ότι το Ιράν έχει δομήσει τη συμφωνία έτσι ώστε να περιορίσει τη δυνατότητα της Ουάσινγκτον να ασκήσει εκ νέου πίεση κατά τη 60ήμερη περίοδο διαπραγματεύσεων, δυσχεραίνοντας την προσπάθεια των ΗΠΑ να αποσπάσουν πρόσθετες παραχωρήσεις πριν από την τελική συμφωνία.
Οι πύραυλοι του Ιράν και η στήριξη προς συμμάχους δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι στόχος της στον πόλεμο ήταν να «εξαλείψει» το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν, να «διακόψει» τη στήριξή του σε ένοπλους συμμάχους στην περιοχή, να «εξοντώσει» το ναυτικό του και να διασφαλίσει ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Οι επτά εβδομάδες αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών εκτιμάται ότι προκάλεσαν βαρύ πλήγμα στο πυραυλικό οπλοστάσιο και στις εγκαταστάσεις παραγωγής του Ιράν, καθώς και σε άλλα τμήματα των ενόπλων δυνάμεών του.
Ο βαθμός της καταστροφής δεν είναι γνωστός και το Ιράν συνέχισε να εκτοξεύει πυραύλους προς το Ισραήλ ακόμη και την περασμένη εβδομάδα. Παράλληλα, οι δεσμοί του με ένοπλους συμμάχους, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούτι στην Υεμένη, η Χαμάς στη Γάζα και οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, φαίνεται να παραμένουν εξίσου ισχυροί.
Ούτε το πυραυλικό οπλοστάσιο ούτε η στήριξη του Ιράν προς τους συμμάχους του φαίνεται να αποτελούν αντικείμενο των επερχόμενων διαπραγματεύσεων.
Τεταμένες σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ
Η συμφωνία προβλέπει τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ μάχεται τη Χεζμπολάχ.
Ωστόσο, το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία. Το Ιράν επιμένει ότι το Ισραήλ πρέπει να αποσυρθεί από τη μεγάλη λωρίδα του νότιου Λιβάνου που κατέχει, αλλά η ενδιάμεση συμφωνία δεν το απαιτεί ρητά και απλώς διασφαλίζει την «εδαφική ακεραιότητα» του Λιβάνου.
Το ISW αναφέρει ότι η Τεχεράνη ερμηνεύει τη διάταξη για κατάπαυση του πυρός «σε όλα τα μέτωπα» ως υποχρέωση του Ισραήλ να σταματήσει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ και να αποσυρθεί πλήρως από τον Λίβανο, μέρος μιας ευρύτερης ιρανικής προσπάθειας να διασώσει τη Χεζμπολάχ εξασφαλίζοντας αυτό που το ινστιτούτο περιγράφει ως ισραηλινή «παράδοση» στον Λίβανο.
Το Ισραήλ έχει δεσμευτεί να διατηρήσει στρατεύματα στον Λίβανο, ενώ η Χεζμπολάχ δηλώνει ότι θα συνεχίσει την αντίσταση στο Ισραήλ «έως ότου επιτευχθεί πλήρης αποχώρηση». Οι συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών θα μπορούσαν να τινάξουν στον αέρα τη συμφωνία, αν η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δεν καταφέρουν να συγκρατήσουν τους συμμάχους τους.
Το Ισραήλ έμεινε εκτός των διαπραγματεύσεων με το Ιράν, και Ισραηλινοί από όλο το πολιτικό φάσμα χαρακτηρίζουν τη συμφωνία καταστροφική, στρέφοντας την οργή τους κατά του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Οι εντάσεις μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου κατά καιρούς έχουν βγει στη φόρα, όπως όταν ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τον Ισραηλινό ηγέτη «τρελό».
Στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Νετανιάχου «πρέπει να είναι πιο υπεύθυνος όσον αφορά τον Λίβανο».
Ο Νετανιάχου βρίσκεται σε επισφαλή θέση ενόψει των εθνικών εκλογών αργότερα φέτος. Η σχέση του με τον Τραμπ μπορεί να απαιτήσει περιορισμό της στρατιωτικής εκστρατείας στον Λίβανο, η οποία απολαμβάνει ευρείας λαϊκής στήριξης στο Ισραήλ.
Όλα θα κριθούν στην τελική συμφωνία
Η συμφωνία του 2015, που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση Ομπάμα, επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν για 15 χρόνια.
Σε αυτήν την περίοδο, το Ιράν μπορούσε να εμπλουτίζει ουράνιο μόνο σε χαμηλό επίπεδο, πολύ κάτω από εκείνο που απαιτείται για την κατασκευή όπλου.
Μπορούσε να διαθέτει απόθεμα μόλις 300 κιλών υλικού και έπρεπε να μειώσει δραστικά τον αριθμό των φυγοκεντρητών που χρησιμοποιούσε για εμπλουτισμό. Υπόκειτο επίσης σε αυστηρότερους ελέγχους από τον ΔΟΑΕ.
Μία από τις βασικές επικρίσεις ήταν το όριο των 15 ετών, μετά το οποίο, σύμφωνα με τους επικριτές, το Ιράν θα μπορούσε γρήγορα να αυξήσει την ικανότητά του να παράγει βόμβα. Το Ιράν επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα.
Κομβικό ερώτημα πλέον είναι αν οι ΗΠΑ θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν αυστηρότερους περιορισμούς με μεγαλύτερη χρονική διάρκεια.
Πηγή: protothema.gr
