Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, οι διεθνείς διπλωματικές διεργασίες εντείνονται, με επίκεντρο μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία, υπό την έντονη πίεση και μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η προοπτική αυτή, αν και συνοδεύεται από επιφυλακτική αισιοδοξία, φέρνει μαζί της μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα, τα οποία καθιστούν το ενδεχόμενο συμφωνίας πολιτικά, νομικά και στρατηγικά περίπλοκο και δύσκολο.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, σε συνέντευξή του στο CBS News που θα μεταδοθεί πλήρως την Κυριακή, δήλωσε πως η Μόσχα είναι πρόθυμη να προχωρήσει σε μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, διευκρινίζοντας ωστόσο πως υπάρχουν συγκεκριμένα σημεία που χρειάζονται αποσαφήνιση. Όπως ανέφερε, οι επαφές με την Ουάσινγκτον συνεχίζονται και υπάρχουν αρκετές ενδείξεις πως οι συνομιλίες κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αν και παραμένουν σοβαρές διαφωνίες, κυρίως σε ό,τι αφορά το ζήτημα της Κριμαίας.
Τραμπ για Ουκρανία: «Έχω το δικό μου χρονοδιάγραμμα»
Παράλληλα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο ουκρανικό έδαφος συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. Τη νύχτα της Τετάρτης προς Πέμπτη, ρωσικές δυνάμεις εξαπέλυσαν πυραυλικές και αεροπορικές επιθέσεις κατά του Κιέβου, οι οποίες προκάλεσαν τον θάνατο τουλάχιστον 12 ανθρώπων και τον τραυματισμό δεκάδων. Ο Σεργκέι Λαβρόφ, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, υποστήριξε πως οι επιθέσεις στοχεύουν αποκλειστικά στρατιωτικούς στόχους ή εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται από τον ουκρανικό στρατό, δηλώνοντας πως εάν μια εγκατάσταση χρησιμοποιείται επιχειρησιακά, τότε το ρωσικό υπουργείο Άμυνας έχει το δικαίωμα να την πλήξει. Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επικαλούμενος ενημέρωση από τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι, δήλωσε ότι οι ρωσικές επιδρομές επιχειρήθηκαν να χρησιμοποιηθούν ως κάλυψη για χερσαίες προελάσεις, οι οποίες ωστόσο απωθήθηκαν από τις ουκρανικές δυνάμεις.
Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στις τελευταίες επιθέσεις ήταν άμεση και οργισμένη. Μέσω του Truth Social, απηύθυνε δραματική έκκληση προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν να σταματήσει τους βομβαρδισμούς, γράφοντας με κεφαλαία γράμματα το μήνυμα «Vladimir, STOP!», τονίζοντας παράλληλα πως οι απώλειες είναι τραγικές και η χρονική στιγμή των επιθέσεων ακατάλληλη. Παρότι καταδίκασε τη Ρωσία για την ένταση στο πεδίο, ο Τραμπ επανέλαβε πως η Ουάσινγκτον ασκεί έντονη πίεση προς όλες τις κατευθύνσεις για την επίτευξη ειρήνης και πως η Μόσχα δείχνει διατεθειμένη να προβεί σε παραχωρήσεις, όπως η απόφαση να μην επιδιώξει την πλήρη κατάληψη της Ουκρανίας.
Έντονος ο Τραμπ: «Βλαδίμηρε, σταμάτα!»
Το σημείο αιχμής παραμένει το καθεστώς της Κριμαίας, καθώς αποτελεί τη βασική πολιτική και νομική διαφωνία ανάμεσα στα μέρη. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η Κριμαία έχει «χαθεί εδώ και χρόνια» και ότι δεν μπορεί να αποτελεί εμπόδιο για την επίτευξη μιας ευρύτερης συμφωνίας, ενώ φαίνεται να εξετάζει την αναγνώρισή της ως ρωσικό έδαφος. Από την άλλη πλευρά, ο Ζελένσκι απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε πιθανότητα παραχώρησης, τονίζοντας ότι η εδαφική ακεραιότητα της χώρας του είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη και δεν υπόκειται σε διαπραγμάτευση. Η ουκρανική θέση στηρίζεται και από το 2018, όταν οι ΗΠΑ, επί της προηγούμενης κυβέρνησης Τραμπ, με τη λεγόμενη “Crimea Declaration” διακήρυξαν πως απορρίπτουν την απόπειρα προσάρτησης της χερσονήσου από τη Ρωσία και δεσμεύτηκαν να στηρίξουν την αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας.
Το προτεινόμενο σχέδιο των ΗΠΑ, το οποίο παρουσιάστηκε σε Ευρωπαίους αξιωματούχους στο Παρίσι, φέρεται να προβλέπει de facto αποδοχή της ρωσικής κατοχής σε περιοχές όπως το Ντονέτσκ, το Λουχάνσκ, η Χερσώνα και η Ζαπορίζια, καθώς και αναγνώριση της Κριμαίας ως ρωσικού εδάφους. Παράλληλα, η Ουκρανία θα αποκλειστεί από την ένταξη στο ΝΑΤΟ, αν και θα μπορούσε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις προς τη Ρωσία, ενώ σε αντάλλαγμα, η Μόσχα θα επέτρεπε τη διέλευση ουκρανικών πλοίων στον Δνείπερο και θα παρέδιδε ένα μικρό τμήμα της περιοχής του Χαρκόβου. Επίσης, συζητείται η ανάληψη της διαχείρισης του πυρηνικού εργοστασίου της Ζαπορίζια από διεθνή δύναμη υπό αμερικανική επίβλεψη και η σύναψη συμφωνίας συνεκμετάλλευσης ορυκτών πόρων ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ουκρανία.
Το «κόβει» ο Ζελένσκι για Κριμαία
Παρότι οι διαπραγματεύσεις χαρακτηρίζονται από πρόοδο, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που συμμετείχαν στις επαφές του Λονδίνου, εκφράζονται έντονοι φόβοι ότι η συμφωνία που επιδιώκει η Ουάσινγκτον αποδυναμώνει το διεθνές δίκαιο και ενισχύει την ιδέα πως η χρήση βίας μπορεί να ανταμειφθεί. Διπλωμάτες από την Ευρώπη και την Ασία έχουν προειδοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ πως μια τέτοια συμφωνία θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, ενδεχομένως εμπνέοντας αυταρχικά καθεστώτα όπως εκείνο της Κίνας να αμφισβητήσουν σύνορα σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Την Παρασκευή αναμένεται να πραγματοποιηθεί κρίσιμη συνάντηση του Αμερικανού ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν, με φόντο τις ανησυχίες Ευρωπαίων και Ασιατών διπλωματών, ενώ στις επαφές της εβδομάδας στο Λονδίνο συμμετείχαν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από την Ουκρανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ. Ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος σχολίασε πως οι Ουκρανοί εμφανίζονται πλέον διατεθειμένοι να μπουν στη συζήτηση για το εδαφικό ζήτημα, κάτι που πριν λίγους μήνες ήταν αδιανόητο.
Τραμπ για Ουκρανικό: «Νομίζω έχουμε συμφωνία με τη Ρωσία»
Ωστόσο, ακόμη και αν ο Ζελένσκι συμφωνούσε σε μια επώδυνη παραχώρηση, αυτή δεν θα μπορούσε να επικυρωθεί από την ουκρανική Βουλή, ούτε να υπερβεί τους περιορισμούς του Συντάγματος εν μέσω στρατιωτικού νόμου. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ένας Ουκρανός βουλευτής, μια τέτοια πράξη θα ισοδυναμούσε με «πολιτική αυτοκτονία». Παρά τις επιμέρους συγκλίσεις, το χάσμα μεταξύ των επιδιώξεων των μερών παραμένει βαθύ, με τις διαπραγματεύσεις να συνεχίζονται υπό το βάρος της επιθυμίας για άμεση κατάπαυση του πυρός αλλά και της ανάγκης για διατήρηση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου.
