«Μια δομή εταιρικής σχέσης βασισμένη στην ιδιότητα του πολίτη (της ομοσπονδίας), στο σεβασμό του άλλου, στο σεβασμό της ταυτότητας, του πολιτισμού και της γλώσσας του άλλου. Αυτό επιθυμώ για την Κύπρο», επισημαίνει στην 48η επέτειο της βάρβαρης τουρκικής εισβολής στην Κύπρο ο Τουρκοκύπριος διεθνολόγος Αχμέτ Σοζέν.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων (KΥΠΕ), ο κ. Σοζέν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους δεν είναι εφικτή η λύση των δύο κρατών την οποία προωθεί η ηγεσία του Ερσίν Τατάρ. Παράλληλα, αναφέρεται στο αδιέξοδο που αντιμετωπίζει η σύγχρονη τουρκοκυπριακή κοινότητα, στη σημασία της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και εστιάζει στις σχέσεις της κοινότητάς του με την Τουρκία.
"Η παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει καταδικαστεί. Επομένως, δεν θεωρώ ρεαλιστική την διχοτόμηση της Κύπρου", τονίζει.
Η τουρκοκυπριακή κοινότητα από το 1974 στο σήμερα
Πώς αξιολογεί ο Τ/κ διεθνολόγος τις προσπάθειες της τουρκοκυπριακής πλευράς για την οικοδόμηση μιας εναλλακτικής «κρατικής δομής» στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού μετά το 1974; «Θέσατε ένα πολύ δύσκολο ερώτημα. Το 1974, δεν ήταν σαφές το τι ακριβώς ήθελε η τουρκική πλευρά. Εκείνη την εποχή, το τουρκικό βαθύ κράτος ονειρευόταν δύο κράτη στην Κύπρο. Η άποψη αυτή ήταν επίσης διαδεδομένη μεταξύ ορισμένων μελών της πολιτικής ελίτ. Οι Δρ Φαζίλ Κιουτσούκ και Ραούφ Ντενκτάς ξεκίνησαν την πολιτική τους δράση με τη θέση ότι η Κύπρος είναι τουρκική και με το Ταξίμ. Ωστόσο, η θέση αυτή δεν ήταν κυρίαρχη στην πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων», αναφέρει ο καθηγητής Σοζέν απαντώντας στο συγκεκριμένο ερώτημα του ΚΥΠΕ.
Στη συνέχεια, ο κ. Σοζέν προσθέτει τα εξής: «Στόχος των Τ/κ ήταν η απαλλαγή από την πολιτική πίεση των ελληνοκυπριακών ελίτ, όπως λέει. Για την επίτευξη αυτού του στόχου τέθηκαν επί τάπητος πολλές θέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, έπεσαν στο τραπέζι φόρμουλες όπως η ομοσπονδία, η επιστροφή στη δημοκρατία του 1960 με συμφωνία ή η προσάρτηση στην Τουρκία. Από την άλλη, πριν από το 1974, το όνειρο της δημιουργίας μιας χωριστής διοίκησης είχε αρχίσει να υλοποιείται στην πράξη ήδη από το 1963. Το 1974, η θέση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω με τη γεωγραφική διχοτόμηση. Σήμερα, παρά την αναζήτηση για ομοσπονδία η οποία είχε ξεκινήσει τρία χρόνια μετά το 1974, η ιδέα ενός ξεχωριστού κράτους έχει κερδίσει έδαφος στην πράξη».
Επιστρέφοντας στο σήμερα και απαντώντας στο ερώτημα «σε ποιο βαθμό έχει εμπεδωθεί η αντίληψη μιας «ξεχωριστής διοίκησης» στην τουρκοκυπριακή κοινότητα;», ο κ. Σοζέν μας υπενθυμίζει ότι η πλειοψηφία της κοινωνίας γεννήθηκε μετά το 1974 και αναφέρει τα εξής: «Οι άνθρωποι γεννήθηκαν εν μέσω της de facto διχοτόμηση. Επομένως, ανεξάρτητα από το τι τους αρέσει ή όχι, η ιδέα μιας ξεχωριστής διοίκησης είναι πολύ πιο ανεπτυγμένη από ό,τι ήταν στη δεκαετία του 1970. Ως ειδικός στις διεθνείς σχέσεις, θα ήθελα να τονίσω ότι η έννοια της ‘εδαφικής ακεραιότητας’ είναι μια πολύ σημαντική και σχεδόν ιερή έννοια στις διεθνείς σχέσεις και το διεθνές δίκαιο. Στην περίπτωση της Κύπρου, οι συμφωνίες του 1960 και οι συμφωνίες εγγυήσεων απαγορεύουν την παραβίαση αυτής της αρχής. Αυτό αντικατοπτρίζεται επίσης σε όλα τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο. Η παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει καταδικαστεί. Επομένως, δεν θεωρώ ρεαλιστική την διχοτόμηση της Κύπρου. Ίσως κάποιοι να το επιθυμούν, αλλά είναι αδύνατο να συμβεί στην πραγματικότητα».
Προβληματικές οι σχέσεις Τ/κ-Τουρκίας όσο ποτέ
Απαντώντας σε ερώτημα του ΚΥΠΕ σχετικά με την μετεξέλιξη των σχέσεων της τ/κ κοινότητας με την Τουρκία από το 1974 μέχρι σήμερα, ο Τ/κ διεθνολόγος μοιράζεται την απαισιοδοξία του για την τροπή των εξελίξεων σε αυτό το πεδίο και τονίζει ότι «Οι σχέσεις εξαρτώνται από τις εξελίξεις στην Τουρκία. Η Άγκυρα εισηγείται το εξής: ‘Δεν χρειάζεται να παράγετε τίποτα. Είστε μια μικρή κοινότητα, θα σας ταΐσουμε εμείς’. Επίσης, επιστρατεύει λανθασμένες προσεγγίσεις όπως «οι Τουρκοκύπριοι δεν είναι αρκετά Τούρκοι ή Μουσουλμάνοι». Εξαιτίας αυτών των πολιτικών, δημιουργούνται προβλήματα στις σχέσεις».
Στην συνέχεια ο κ. Σοζέν επισημαίνει τα εξής: «Η άποψή μου είναι ότι σήμερα βιώνουμε μια από τις πιο προβληματικές περιόδους. Διότι η Τουρκία επιβάλλει όλο και περισσότερο τις πολιτικές της στους Τ/κ και αυτό αναπόφευκτα προκαλεί τις αντιδράσεις της πλειοψηφίας των Τουρκοκυπρίων. Ακόμη και εκείνοι που δεν αντιδρούν, προβληματίζονται (σιωπηλά). Στην πραγματικότητα, οι Τουρκοκύπριοι δεν έχουν κανένα πρόβλημα με την Τουρκία και τον τουρκικό λαό. Αντιθέτως, υπήρχε πάντα ένας δεσμός αγάπης και εγγύτητας. Σπούδασα στην Τουρκία, έζησα τα καλύτερα χρόνια της ζωής μου στην Τουρκία. Αλλά παρ' όλα αυτά (αναγνωρίζω το γεγονός ότι), υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής κοινότητας λόγω των πολιτικών αφομοίωσης. Για παράδειγμα, η παρέμβαση του Προέδρου (Ρετζέπ Ταγίπ) Ερντογάν στις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ο προηγούμενος χαρακτηρισμός των Τουρκοκυπρίων ως ‘τρόφιμοι (της Τουρκίας)’, δηλώσεις όπως ‘θα σας χτίσω ένα παλάτι’ υποδηλώνουν μια στάση χειραγώγησης και αυτές οι προσεγγίσεις δημιουργούν αντιδράσεις».
Το μέλλον των Τουρκοκυπρίων και του Κυπριακού
Σε ό,τι αφορά το μέλλον της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ο καθηγητής Σοζέν εστιάζει στα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Τ/κ και στο μέλλον του Κυπριακού. Στο ερώτημα του ΚΥΠΕ σχετικά με τα μεγαλύτερα διλήμματα των Τουρκοκυπρίων 48 χρόνια μετά το 1974, ο κ. Σοζέν απαντά υπογραμμίζοντας ότι «το μεγαλύτερο πρόβλημά της τ/κ σύγχρονης κοινότητας έγκειται στο γεγονός ότι δεν κατάφερε να μετατραπούν σε έναν από τους πρωταγωνιστές (του Κυπριακού)».
«Η κατάσταση αυτή έχει δημιουργήσει ένα αίσθημα αγανάκτησης στην κοινωνία. Από τη μία πλευρά, οι Ελληνοκύπριοι δεν βλέπουν τους Τουρκοκύπριους ως ισότιμη κοινότητα. Με άλλα λόγια, τους βλέπουν ως μειονότητα. Από την άλλη πλευρά, η εγγυήτρια χώρα, σύμφωνα με ορισμένους η μητέρα πατρίδα, τους προσεγγίζει ως ένας μεγάλος αδελφός που προσπαθεί να τους κάνει να του μοιάσουν όλο και περισσότερο», αναφέρει ο κ. Σοζέν, ο οποίος προσθέτει τα εξής: «Οι Τουρκοκύπριοι είναι εγκλωβισμένοι μεταξύ αυτών των δύο πλευρών. Μοιάζουν με λιωμένο τυρί σε ψωμί του τοστ. Στις συγκεντρώσεις στις αρχές της δεκαετίας του 2000, επικράτησε το σύνθημα ‘Δεν θέλουμε να είμαστε ένα συνονθύλευμα του νότου και μια επαρχία της Τουρκίας. Θέλουμε να είμαστε οι ιδιοκτήτες του σπιτιού μας’. Αυτή η ρητορική δεν σημαίνει ότι θέλω ένα ξεχωριστό κράτος. Αλλά (σημαίνει ότι) θέλω οι Ελληνοκύπριοι και η Τουρκία να μην παρεμβαίνουν στις υποθέσεις μου. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω μιας λύσης δύο κρατών-στην οποία αντιτίθεμαι- ή μέσω μιας έντιμης ομοσπονδιακής λύσης που θα βασίζεται σε πραγματική πολιτική ισότητα-την οποία επιλέγω».
«Αλλά κανένα από τα δύο δεν φαίνεται δυνατό αυτή τη στιγμή», συνεχίζει ο κ. Σοζέν, ο οποίος προσθέτει ότι «η λύση των δύο κρατών δεν είναι δυνατή λόγω της αρχής της εδαφικής ακεραιότητας και του γεγονότος ότι η διεθνής κοινότητα δεν την ευνοεί και οι διεθνείς συνθήκες την απαγορεύουν. Μια διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία βασισμένη στην πολιτική ισότητα είναι προβληματική λόγω της στάσης της ελληνοκυπριακής πλευράς. Οι Τουρκοκύπριοι σήμερα είναι αιχμάλωτοι αυτού του αδιεξόδου».
Για ποιο λόγο την παρούσα περίοδο η τουρκική πλευρά δίνει έμφαση στη λύση των δύο κρατών, ενώ δεν είναι αποδεκτή; «Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Δεν είμαι σίγουρος γι' αυτό. Αποτελεί αυτή η πολιτική θέση μια ριζική ρήξη με την παραδοσιακή τουρκική εξωτερική πολιτική; Ή μήπως πρόκειται για μια νέα τακτική επιβολής μιας ομοσπονδίας βασισμένης στην πολιτική ισότητα προϊδεάζοντας μας για το χειρότερο σενάριο; Αυτό δεν είναι ακόμη σαφές», απαντά στο συγκεκριμένο ερώτημα του ΚΥΠΕ, ο έμπειρος διεθνολόγος, ο οποίος προσθέτει τα εξής: «Το ζήτημα αυτό συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με το πώς θα διαμορφωθούν οι μελλοντικές σχέσεις της Τουρκίας με τους παραδοσιακούς της συμμάχους, ιδίως με τη δυτική συμμαχία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν υπάρξει αλλαγή καθεστώτος στην Τουρκία, εάν η σημερινή κυβέρνηση αντικατασταθεί από μια νέα και εάν οι σχέσεις με τη Δύση εντατικοποιηθούν μεσοπρόθεσμα, τότε η λύση των δύο κρατών ενδέχεται να αποσυρθεί από την ημερήσια διάταξη. Σε αυτήν την περίπτωση θα επιστρέψει στο τραπέζι η διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία».
Στη συνέχεια της τοποθέτησης του ο κ. Σοζέν επισημαίνει ότι «έχουμε βιώσει μια παρόμοια κατάσταση στο παρελθόν. Μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Λουξεμβούργου το 1997, δεν γινόταν συζήτηση για ομοσπονδία, και στη συνέχεια (αυτή) επανήλθε στο τραπέζι» και προσθέτει τα εξής: «Ωστόσο αν τεθεί ζήτημα αποχώρησης της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ και αναζήτησης διαφορετικών συμμαχιών, νομίζω ότι δεν θα ήταν σωστό να περιμένουμε ευελιξία από την Τουρκία. Ωστόσο, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σε ένα άλλο σημείο. Η φόρμουλα των δύο κρατών είναι δυνατή μόνο μετά από τη λύση. (Πρώτα) Θα δοκιμάσετε την ομοσπονδιακή λύση. Στην πορεία, μετά την διευθέτηση του περιουσιακού ζητήματος και άλλων ζητημάτων, ενδεχομένως σε βάθος χρόνου, θα μπορούσε να έρθει στο προσκήνιο μια κατάσταση που θα μοιάζει με την περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας. Τότε θα μπορούσατε να πείτε ότι ‘εντάξει, δεν μπορούμε να συνεργαστούμε. Έχουμε λύσει το θέμα της ιδιοκτησίας. Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφωνεί, ας βάλουμε τον βελούδινο διαχωρισμό στην ημερήσια διάταξη’».
Δεν θα μπορούσαν οι υποστηρικτές της λύσης των δύο κρατών θα αντιταχθούν στην παραπάνω άποψη θέτοντας ως ένταση το ότι «δοκιμάσαμε τη δικοινοτική συνεργασία στην πράξη το 1960»; «Είναι αλήθεια ότι υπήρχε μια λειτουργική ομοσπονδία το 1960. Ωστόσο, θα ήθελα να τονίσω ένα σημείο. Νομίζω ότι η λύση του 1960 ήταν μια προοδευτική λύση για την εποχή της. Παρόμοια μοντέλα εφαρμόζονται στο Λίβανο, τον Καναδά και το Βέλγιο. Υπάρχουν χώρες στις οποίες ήταν επιτυχής. Υπάρχουν επίσης χώρες όπου αυτό το μοντέλο έχει αποτύχει. Πρόκειται για τον Λίβανο και την Κύπρο. Ωστόσο, δεν υπάρχει κανόνας ότι η νέα δομή που θα δημιουργηθεί 60 χρόνια μετά την αποτυχία του 1960 θα αποτύχει (ξανά) υποχρεωτικά», είναι η απάντηση του κ. Σοζέν στο συγκεκριμένο ερώτημα του ΚΥΠΕ.
Τέλος, ο κ. Σοζέν προσθέτει και τα εξής: «Και οι δύο κοινωνίες έχουν αλλάξει τα τελευταία 60 χρόνια και έχουν βγάλει διδάγματα από την ιστορία. Οι παλιές ιστορίες του Ταξίμ και της Ένωσής δεν είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη. Το ζήτημα έχει επίσης γεωγραφική διάσταση. Το 1960 δεν υπήρχε γεωγραφική ομοσπονδία. Και σήμερα υπάρχει η ομπρέλα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Χαρακτηρίζω τη δημιουργία ομοσπονδίας στην Κύπρο ως ‘βελγικοποίηση της Κύπρου’. Σε όσους αντιτίθενται σε αυτή την ιδέα, απαντώ ότι έχω επισκεφθεί πολλές φορές το Βέλγιο, έχω γίνει μάρτυρας του γεγονότος ότι παρόλο που οι ολλανδόφωνοι Φλαμανδοί και οι γαλλόφωνοι Βαλόνοι δεν συμπαθούν ιδιαίτερα ο ένας τον άλλο, η ομοσπονδία συνεχίζει να υπάρχει. Μετά από πρόσφατες εκλογές στο Βέλγιο, δεν σχηματίστηκε κυβέρνηση για περισσότερες από 400 ημέρες. Τι συνέβη τότε στο Βέλγιο; Τίποτα. Οι Βέλγοι δεν κατέστρεψαν το κράτος λόγω των διαφορών τους. Αυτό είναι που επιθυμώ για την Κύπρο: Μια δομή εταιρικής σχέσης βασισμένη στην ιδιότητα του πολίτη (της ομοσπονδίας), στο σεβασμό του άλλου, στο σεβασμό της ταυτότητας, του πολιτισμού και της γλώσσας του άλλου».
Πηγή: ΚΥΠΕ
