Ο Κώδικας απευθύνεται προς όλα τα αδειοδοτημένα από την Κεντρική Τράπεζα πιστωτικά ιδρύματα ("πιστωτικά ιδρύματα"), και επισυνάπτεται ως Παράρτημα 2 της Οδηγίας, η οποία είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα της Κεντρικής Τράπεζας στον σύνδεσμο http://www.centralbank.gov.cy/nqcontent.cfm?a_id=12953.
Κύριος στόχος της Κεντρικής Τράπεζας είναι, μέσω του Κώδικα, η διευκόλυνση των διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δανειοληπτών και των πιστωτικών ιδρυμάτων. Ο Κώδικας έχει εκδοθεί από την Κεντρική Τράπεζα για την αντιμετώπιση δύο ιδιαίτερα σημαντικών προκλήσεων:
• την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι τα πιστωτικά ιδρύματα παρέχουν στους συνεργάσιμους και βιώσιμους δανειολήπτες μακροπρόθεσμες και κατάλληλες λύσεις αναδιάρθρωσης των δανείων τους και
• την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες λαμβάνουν έγκαιρα και με σαφήνεια τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με την όλη διαδικασία αναδιάρθρωσης των δανείων τους.
Με βάση τα πιο πάνω, τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να ενημερώνουν και να εξηγούν επαρκώς στους δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους κατά τη διαδικασία διαχείρισης των καθυστερήσεων και αναδιάρθρωσης των δανείων τους. Τα πιστωτικά ιδρύματα, αναμένεται να επικοινωνούν έγκαιρα με τους δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, να διαβουλεύονται σε θετικό πνεύμα και με εποικοδομητικό τρόπο και να προβαίνουν σε διαρκή διάλογο με τους δανειολήπτες, προκειμένου να καταλήξουν σε μια αμοιβαία αποδεκτή λύση αναδιάρθρωσης.
Είναι πολύ σημαντικό όπως ο δανειολήπτης, από τη στιγμή που προσεγγίζεται από το πιστωτικό ίδρυμα, να παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που του ζητούνται. Ο δανειολήπτης είναι χρήσιμο να γνωρίζει ότι η συνεργασία με το πιστωτικό του ίδρυμα είναι προς όφελος του ιδίου διότι θα έχει έτσι τη δυνατότητα να επηρεάσει την έκβαση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης του δανείου του.
Οι δανειολήπτες που συνεργάζονται με τα πιστωτικά ιδρύματα, έχουν περισσότερες πιθανότητες να εξευρεθεί μια κατάλληλη και βιώσιμη λύση, προστατεύοντας έτσι την ενυπόθηκη περιουσία τους. Για τους συνεργάσιμους δανειολήπτες, τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη νέα οικονομική τους κατάσταση και να προτείνουν, όπου είναι εφικτό, την καταλληλότερη δυνατή λύση αναδιάρθρωσης.
Ένας δανειολήπτης δύναται να χαρακτηριστεί ως «μη συνεργάσιμος» εάν δεν αποκαλύπτει ή δεν παρέχει πλήρως και με ειλικρίνεια σχετικές πληροφορίες και έγγραφα προς το πιστωτικό ίδρυμα, ή έχουν επέλθει 90 μέρες, δεν έχει αποπληρώσει τις δόσεις των δανείων του και δεν επικοινωνεί ή δεν ανταποκρίνεται στις ειδοποιήσεις του πιστωτικού ιδρύματος, ή δεν συνεργάζεται με το πιστωτικό ίδρυμα για να ετοιμαστεί σχέδιο αναδιάρθρωσης.
Οι συνέπειες από τη μη συνεργασία με το πιστωτικό ίδρυμα είναι ότι ο δανειολήπτης δεν θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει την έκβαση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, ενδεχομένως να του επιβληθούν πρόσθετες χρεώσεις και στη συνέχεια να αρχίσουν νομικές διαδικασίες με κίνδυνο εκποίησης των ενυπόθηκων ακινήτων του.
Στο πλαίσιο αυτό, η Κεντρική Τράπεζα προτρέπει όλους τους δανειολήπτες να είναι συνεργάσιμοι, να προσεγγίζουν έγκαιρα τα πιστωτικά τους ιδρύματα και να μην αγνοούν τις γραπτές και προφορικές ειδοποιήσεις του πιστωτικού ιδρύματος.
Παράλληλα, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου αναμένει και απαιτεί όπως όλα τα πιστωτικά ιδρύματα λαμβάνουν υπόψη τα δεδομένα των πελατών τους, αναγνωρίζοντας ότι οι πελάτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση και ότι βασίζονται στο πιστωτικό ίδρυμα για να τους βοηθήσει κατά τη διάρκεια αυτής της δύσκολης περιόδου.
Με σκοπό την ενίσχυση της ενημέρωσης του κοινού για το θέμα αυτό, η Κεντρική Τράπεζα παρέχει, σε συνοπτική μορφή, τις ακόλουθες πληροφορίες:
(α) βασικές διατάξεις του Κώδικα που πρέπει να γνωρίζουν οι δανειολήπτες και
(β) σημαντικά βήματα που πρέπει να ακολουθεί ένας δανειολήπτης, ο οποίος αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες.
Σημειώνεται ότι, οι ακόλουθες πληροφορίες στοχεύουν στην παροχή βασικών πληροφοριών και επεξηγήσεων προς τους δανειολήπτες. Οι δανειολήπτες θα πρέπει να επικοινωνούν και να ζητούν περαιτέρω πληροφορίες από το πιστωτικό ίδρυμα που τους έχει χορηγήσει δάνεια, το οποίο έχει και την τελική ευθύνη για οποιαδήποτε πρόταση αναδιάρθρωσης.
Βασικές διατάξεις του Κώδικα που πρέπει να γνωρίζουν οι δανειολήπτες
Οι δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και που επιδιώκουν την αναδιάρθρωση των δανείων τους θα πρέπει να γνωρίζουν ότι, σύμφωνα με τον Κώδικα, τα πιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται όπως:
1. Έχουν επικοινωνία με τον Δανειολήπτη: Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να παρέχουν στους δανειολήπτες όλες τις σχετικές πληροφορίες αναφορικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, τις διαδικασίες που εφαρμόζει το πιστωτικό ίδρυμα όταν παρουσιάζονται καθυστερήσεις στην αποπληρωμή των δανείων, καθώς και για τις περιπτώσεις όπου το πιστωτικό ίδρυμα ενεργεί προληπτικά πριν την παρουσία καθυστερήσεων. Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να παρέχουν την πιο πάνω πληροφόρηση τόσο σε έντυπο ενημερωτικό υλικό όσο και στην ιστοσελίδα τους.
Το πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να επικοινωνεί με τον δανειολήπτη όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα. Τα στάδια επικοινωνίας του πιστωτικού ιδρύματος με τους δανειολήπτες είναι τα ακόλουθα:
(α) Επικοινωνία πριν την παρουσία καθυστερήσεων (προ-καθυστερήσεις):
Προ-καθυστέρηση ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία το πιστωτικό ίδρυμα έχει διαπιστώσει ότι υπάρχει σημαντικός κίνδυνος ο δανειολήπτης να αντιμετωπίσει οικονομικές δυσκολίες. Τα πιστωτικά ιδρύματα, σε αυτό το στάδιο, αναμένεται να επικοινωνήσουν με τον δανειολήπτη, υπό την προϋπόθεση ότι ο δανειολήπτης είναι δεκτικός σε εισηγήσεις και να του προσφέρουν τη βοήθεια, η οποία πρέπει να είναι συμβουλευτικού χαρακτήρα. Η επικοινωνία δύναται να είναι τηλεφωνική ή με κατ’ ιδίαν συνάντηση, όπως κρίνεται κατάλληλο.
(β) Επικοινωνία λόγω παρουσίας των πρώτων καθυστερήσεων:
Εάν έχουν παρέλθει 31 μέρες από την ημερομηνία αποπληρωμής της δόσης και ο δανειολήπτης δεν έχει προβεί σε πλήρη ή σε μερική αποπληρωμή της δόσης του δανείου, τότε το πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να αποστείλει γραπτή ειδοποίηση τόσο στον δανειολήπτη όσο και σε τυχόν εγγυητές και η οποία πρέπει να συνοδεύεται με τηλεφώνημα για επιβεβαίωση λήψης της ειδοποίησης και για υπενθύμιση του δανειολήπτη για τις υποχρεώσεις του. Το περιεχόμενο της ειδοποίησης πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον, τα ακόλουθα:
• πληροφορίες σχετικά με τις καθυστερήσεις, περιλαμβανομένης της ημερομηνίας έναρξης των καθυστερήσεων, τον αριθμό των δόσεων σε καθυστέρηση και το έλλειμμα πληρωμών μέχρι την καθορισμένη ημερομηνία,
• τα στοιχεία των πιθανών επιβαρύνσεων ή/και τόκων ή/και άλλων χρεώσεων αναφορικά με τις καθυστερήσεις,
• τις υποχρεώσεις και οφειλές του δανειολήπτη, καθώς και τις πιθανές επιπτώσεις από τις καθυστερήσεις όπως για παράδειγμα η πιθανότητα απώλειας των εξασφαλίσεων,
• τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ του δανειολήπτη και του πιστωτικού ιδρύματος και πρόσκληση για διευθέτηση συνάντησης για επαναξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης του δανειολήπτη και της πιθανής αναδιάρθρωσης των δανείων του,
• πλήρη στοιχεία επικοινωνίας του αρμόδιου υπαλλήλου με τον οποίο ο δανειολήπτης δύναται να επικοινωνήσει.
(γ) Επικοινωνία λόγω παρουσίας καθυστερήσεων μέσου βαθμού:
Όταν οι καθυστερήσεις φθάσουν τις 60 μέρες και δεν έχει ανταποκριθεί ο δανειολήπτης, το πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να αποστείλει νέα γραπτή ειδοποίηση προς τον δανειολήπτη και τυχόν εγγυητές, παρέχοντας επικαιροποιημένες πληροφορίες για τις καθυστερήσεις και τα τέλη/χρεώσεις/τόκους. Στην εν λόγω ειδοποίηση, ο δανειολήπτης θα καλείται να επικοινωνήσει με το πιστωτικό ίδρυμα εντός 7 ημερών όπου και θα του εξηγηθεί ότι θα πρέπει να υποβάλει οικονομικές πληροφορίες (κατάσταση προσωπικών οικονομικών στοιχείων για νοικοκυριά ή ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις ή/και διευθυντικούς λογαριασμούς για εταιρείες) εντός περαιτέρω προθεσμίας ενός μηνός.
(δ) Επικοινωνία λόγω σοβαρών καθυστερήσεων:
Όταν οι καθυστερήσεις φθάσουν τις 90 μέρες και ο δανειολήπτης δεν έχει ανταποκριθεί, το πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να αποστείλει προειδοποιητική επιστολή στον δανειολήπτη και αντίγραφο της επιστολής προς όλους τους εγγυητές. Σε αυτό το στάδιο, ο δανειολήπτης θα πρέπει να ενημερωθεί για την πιθανή ταξινόμηση του ως «μη-συνεργάσιμος» κάτι που συνεπάγεται την πιθανότητα έναρξης από το πιστωτικό ίδρυμα νομικών διαδικασιών εναντίον του δανειολήπτη.
Ζητούν οικονομικά στοιχεία: Τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση να ζητούν από όλους τους δανειολήπτες και από τους εγγυητές τους, επαρκείς, πλήρεις και ακριβείς πληροφορίες για τα οικονομικά τους δεδομένα, οι οποίες είναι απαραίτητες για αξιολόγηση από το πιστωτικό ίδρυμα της οικονομικής κατάστασης του δανειολήπτη.
Ως εκ τούτου, όλα τα φυσικά πρόσωπα πρέπει να συμπληρώνουν και να υπογράφουν την Κατάσταση Προσωπικών Οικονομικών Στοιχείων, η οποία θα τους παρέχεται από το πιστωτικό ίδρυμα. Όλες δε οι εταιρείες υποχρεούνται να παρέχουν προς το πιστωτικό ίδρυμα πρόσφατες ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις ή διευθυντικούς λογαριασμούς, στις περιπτώσεις όπου οι ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις δεν είναι διαθέσιμες.
Αξιολογούν τα οικονομικά στοιχεία: Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν, σύμφωνα με τον Κώδικα, να αξιολογούν τα στοιχεία που υποβάλλονται από τους δανειολήπτες ή/και τους εγγυητές σε εύθετο χρόνο.
Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να συνεργαστούν με τον δανειολήπτη καθ’ όλη τη διαδικασία αξιολόγησης προκειμένου να προσδιορίσουν με ακρίβεια την ικανότητα αποπληρωμής του δανειολήπτη και, ως εκ τούτου, να καταλήξουν σε μια μακροπρόθεσμη και βιώσιμη λύση η οποία να είναι αποδεκτή και από τα δύο μέρη.
Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να τεκμηριώνουν ενδελεχώς την αξιολόγηση τους με σκοπό, μεταξύ άλλων, την παροχή όλων των απαραίτητων επεξηγήσεων στον δανειολήπτη κατά την παρουσίαση της λύσης ή των λύσεων αναδιάρθρωσης.
Προτείνουν λύσεις αναδιάρθρωσης: Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να προτείνουν βιώσιμες λύσεις αναδιάρθρωσης σε δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και, εάν είναι εφικτό, να παρέχουν στον δανειολήπτη μια σειρά από διαθέσιμες λύσεις αναδιάρθρωσης, καθώς και τεκμηριωμένη επεξήγηση για τις επιπτώσεις της κάθε λύσης.
Σε αυτό το στάδιο τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να εμπλέκουν, στο μέγιστο βαθμό, τον δανειολήπτη, με τον οποίο θα πρέπει να έχουν κατ΄ιδίαν συνάντηση και να τον ενημερώνουν για την προτεινόμενη λύση ή προτεινόμενες λύσεις. Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να εξετάζουν κάθε περίπτωση ξεχωριστά και να προτείνουν λύσεις βασισμένες στις συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες του κάθε δανειολήπτη. Εάν το πιστωτικό ίδρυμα δεν παρέχει μια λύση αναδιάρθρωσης, τότε θα πρέπει να εξηγήσει γραπτώς στον δανειολήπτη το λόγο για την απόφασή του.
Ορισμένα παραδείγματα λύσεων αναδιάρθρωσης, τα οποία το πιστωτικό ίδρυμα δύναται να προσφέρει στον δανειολήπτη περιλαμβάνουν:
• μείωση της δόσης και επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής του δανείου,
• παροχή περιόδου χάριτος αποπληρωμής κεφαλαίου βραχυπρόθεσμης διάρκειας, με καταβολή μόνο των τόκων του δανείου,
• ενοποίηση αριθμού δανείων σε ένα νέο δάνειο,
• κεφαλαιοποίηση καθυστερημένων δόσεων,
• συνδυασμό δύο ή περισσότερων λύσεων αναδιάρθρωσης.
