Αναπόφευκτη θεωρούσε τη δυναμική επίλυση των διαφορών μεταξύ Μακαρίου και Χούντας η εννιαμελής επιτροπή αξιωματικών του Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς, η οποία εκπόνησε, τον Μάιο του 1974, μελέτη για την εσωτερική κατάσταση στην Κύπρο.
Επικεφαλής της επιτροπής ήταν ο απερχόμενος Επιτελάρχης της Εθνικής Φρουράς, υποστράτηγος Παύλος Παπαδάκης, κουμπάρος και ένας από τους στενότερους συνεργάτες του αόρατου δικτάτορα Δημήτρη Ιωαννίδη.
Η σύνταξη της έκθεσης κρίθηκε επιβεβλημένη, σύμφωνα με το ΓΕΕΦ, εξαιτίας της ραγδαίας επιδείνωσης των σχέσεων Αθήνας και Λευκωσίας.
ΑΠΟΡΡΗΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΕΦ
«Πρὸς ἐνημέρωσιν τῆς Ἐθνικῆς ἡγεσίας, τὴν ἐξαγωγὴν συμπερασμάτων ἐπὶ τῆς πιθανῆς πορείας αὐτῆς, ὡς διαγράφεται ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ὑποβολὴν προτάσεων περὶ τῶν ἐνδεδειγμένων ἐνεργειῶν διὰ τὸν περαιτέρω χειρισμὸν τοῦ θέματος».
Μάλιστα, στην έκθεση τονίζεται ότι επιβαλλόταν η άμεση λήψη αποφάσεων και η εφαρμογή δυναμικών μέτρων.
«Ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάληψις πρωτοβουλιῶν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἡγεσίας καὶ ἡ τήρησις σταθερᾶς στάσεως ἐπὶ τῶν ζωτικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξελίσσονται συνεχῶς δυσμενῶς καὶ δύνανται νὰ ἔχουν σοβαρωτάτας ἐπιπτώσεις ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Θέματος. Δέον ὅπως τηρηθῇ σταθερὰ καὶ αὐστηρὰ στάσις ἔναντι τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος ἔχει ἀποδειχθῇ ὅτι μόνον αὕτη γίνεται ἀντιληπτὴ ἐκ μέρους της.»
Σε περίπτωση, μάλιστα, που η Λευκωσία δεν συμμορφωνόταν με τις υποδείξεις της Αθήνας, η επιτροπή εισηγείται, με ιδιαίτερα λακωνικό τρόπο:
«Μελετηθοῦν ἀρμοδίως συγκεκριμένα μέτρα ἐπιβολῆς τῶν ἑλληνικῶν ἀπόψεων, διὰ ἐνεργειῶν πιέσεως εἰς περίπτωση μὴ ἀποδοχή τῶν ἑλληνικῶν θέσεων.».
Η «ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΟΚΑ Β΄
Στην έκθεση, η δράση της παράνομης ΕΟΚΑ Β΄ αντιμετωπίζεται με εμφανή συμπάθεια και, μάλιστα, για ένα χρονικό διάστημα χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα αποτελεσματική.
Οι συντάκτες υποστηρίζουν ακόμη ότι η Ενωτική Παράταξη και ο Γεώργιος Γρίβας δεν είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν ειρηνικά πολιτικά μέσα για την επίτευξη των στόχων τους.
Δείτε το βίντεο:
ΑΠΟΡΡΗΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΕΦ
«Τὴν στιγμήν καθ᾽ ἣν ὁ ἀντίπαλός του, διαθέτων ἀφθονίαν οἰκονομικῶν πόρων καὶ μέσων, θὰ ἐφήρμοζεν τὴν προσφιλεῖ εἰς αὐτὸν μέθοδον τῆς ἐξαγορᾶς καὶ διαφθορᾶς συνειδήσεων, θὰ ἐχρησιμοποίει τὸν κρατικὸν καὶ ἐκκλησιαστικὸν μηχανισμὸν δι᾽ ἄσκησιν ψυχολογικοῦ καὶ ἐκφοβιστικοῦ ἐπηρεασμοῦ, θὰ ἐχρησιμοποίει τὰ μέσα μαζικῆς ἐνημερώσεως, Ῥαδιόφωνον καὶ Τηλεόρασιν, καὶ τὸν διὰ πολλοὺς λόγους ἀπολύτως ἀπὸ τὸ Κράτος ἐξαρτημένον Τύπον, διὰ προπαγανδιστικὴν ἐκστρατείαν ἐναντίον του, καὶ ἔτι περισσότερον ἐγνώριζεν ὅτι εἰς βοήθειαν τοῦ Προέδρου Μακαρίου θὰ προσήρχετο ὁ διεθνὴς Κομμουνισμὸς καὶ ὁ συνοδοιπορισμός, τοῦ ὁποίου τὴν ἱκανότητα διὰ διεξαγωγὴν καὶ παγίωσιν ψευδοῦς προπαγάνδας καὶ «διαφωτίσεως» δὲν ἠγνόει.
Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Γρίβα, οι συντάκτες καταγράφουν τις εσωτερικές έριδες που επικράτησαν στην ΕΟΚΑ Β΄, εκτιμώντας ότι οι επιχειρησιακές της δυνατότητες είχαν ουσιαστικά εκμηδενιστεί.
«Δὲν ὑπάρχουν δυνατότητες ἀξιολόγου ἐνεργείας κατὰ τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου Μακαρίου ἐκ μέρους τῶν ὁμάδων τῆς ΕΟΚΑ. Αἱ ὁμάδες αὗται μόνον μικρὰς παρενοχλήσεις δύνανται νὰ ἐπιφέρουν, κυρίως εἰς τὴν ὕπαιθρον. Παραμένουσαι σήμερον ἐν ἐνεργείᾳ, διατηροῦν ἀπλῶς τὸν ὁπλισμὸν των. Δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐνεργήσουν πολιτικὰς δολοφονίας, ἐφ’ ὅσον ἡ μέθοδος αὕτη ὑιοθετηθῇ. Τοῦτο, ὅμως, δὲν φαίνεται πιθανόν.
Παράλληλα, υποδεικνύεται η ανάγκη ενίσχυσης της Ενωτικής Παράταξης, η οποία είχε μείνει ακέφαλη μετά τον θάνατο του Γεωργίου Γρίβα, τον Ιανουάριο του 1974, και, σύμφωνα με τους συντάκτες, βρισκόταν σε κατάσταση σύγχυσης εξαιτίας της διαμάχης για τη διαδοχή στην ηγεσία της ΕΟΚΑ Β΄.
Στη μελέτη καταγράφεται ακόμη η παραδοχή ότι η εθνικόφρων παράταξη ήταν ανίσχυρη και διαιρεμένη, εξαιτίας και των πληγμάτων που είχε δεχθεί.
«Εἶναι ἐθνικῶς ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπανακτήσῃ αὕτη τὴν συνοχήν της καὶ νὰ διαδραματίσῃ τὸν ἐθνικόν της ρόλον. Ἡ ἐκμηδένισις αὐτῆς θὰ ἀποτελέσῃ νίκην τοῦ κομμουνισμοῦ, τῶν συνοδοιπόρων καὶ ἀνθελλήνων· ἀντιθέτως, παραμένουσα ἰσχυρά, θὰ ἀποτελῇ ἐμπόδιον εἰς τὰς ἀνθελληνικὰς ἐπιδιώξεις των».
Η ΕΦ ΚΑΙ ΤΟ ΕΦΕΔΡΙΚΟ
Οι χουντικοί αξιωματικοί του ΓΕΕΦ χαρακτηρίζουν αδήριτη ανάγκη τη διατήρηση της ισχύος της Εθνικής Φρουράς και του χαρακτήρα της, ώστε όπως αναφέρουν, να συνεχίσει να υπηρετεί τα ευρύτερα εθνικά συμφέροντα και όχι αποκλειστικά τις πολιτικές επιδιώξεις της Κυπριακής Κυβέρνησης.
ΑΠΟΡΡΗΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΕΦ
«Δέον ὅπως τηρηθῇ ἐκ μέρους τῆς ἡγεσίας τῆς Ἐθνικῆς Φρουρᾶς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἄκαμπτος στάσις, στηλιτεύουσα τὰ ἀνθελληνικὰ ἀποτελέσματα τῶν κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Φρουρᾶς γενικῶς ἐνεργειῶν ἐν Κύπρῳ καὶ ἀπαιτηθή ἡ πλήρης συμμόρφωσις τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ Ἐθνικοῦ Κέντρου».
Αντίθετα, θεωρούσαν ότι το Εφεδρικό Σώμα έπρεπε να διαλυθεί άμεσα, καθώς το αντιμετώπιζαν ως τον βασικό αντίπαλο των σχεδιασμών τους.
Υποστήριζαν, μάλιστα, ότι ο Μακάριος σχεδίαζε σταδιακά να αντικαταστήσει την Εθνική Φρουρά με το Εφεδρικό.
«Εἰς τὸ σύνολον, ἡ δύναμις αὕτη εἶναι φανατικῶς προσκεκολλημένη καὶ μετὰ πάθους εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Κύριον χαρακτηριστικὸν τῶν ἀνδρῶν τοῦ Σώματος εἶναι ὁ ἀνθελληνισμὸς αὐτῶν καὶ τὸ ἄνευ προηγουμένου μῖσος κατὰ τῶν ἐξ Ἑλλάδος ἀξιωματικῶν τῆς Ἐθνικῆς Φρουρᾶς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως».
Αναφορικά με την Αστυνομία, η έκθεση εισηγείται την απομάκρυνση συγκεκριμένων ανώτερων αξιωματικών, οι οποίοι, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των συντακτών:
«Διατηροῦν δεσμοὺς μὲ Ἀγγλικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἑτέρων κατωτέρων ὀργάνων ὑπόπτων ἐθνικῶν φρονημάτων».
ΣΤΟ ΣΤΟΧΑΣΤΡΟ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ
Οι συντάκτες στρέφονται με ιδιαίτερα σκληρή φρασεολογία κατά της Αριστεράς, την οποία θεωρούσαν βασικό στήριγμα του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.
«Εἶναι τοποθετημένη σαφῶς κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ παντὸς Ἑλληνικοῦ στοιχείου ἐν Κύπρῳ, ὑπὸ τὴν σκέπην δὲ τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως ἐργάζεται δραστηρίως διὰ τὴν ἐκμηδένισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑλληνικῆς συνειδήσεως τοῦ Ε/Κ πληθυσμοῦ τῆς Κύπρου ἐκ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος».
Μάλιστα, υποστηρίζουν ότι στρατηγικός στόχος του ΑΚΕΛ ήταν η κατάληψη της εξουσίας και η ένταξη της Κύπρου στο ανατολικό μπλοκ.
«Νὰ ἄρῃ τὴν ὑποστήριξίν του ἀπὸ τὸν Μακάριον καὶ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ νὰ ἐπιχειρήσῃ ἅλμα πρὸς τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικήν του, ἤτοι τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ἀνεξαρτήτου κομμουνιστικοῦ κράτους».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι αναφορές στον ρόλο των ξένων πρεσβειών στην Κύπρο, στις σχέσεις τους με τα πολιτικά κόμματα και τους πολιτικούς αρχηγούς της εποχής.
Ξεχωριστή είναι η αναφορά στον Γλαύκο Κληρίδη, τον οποίο οι συντάκτες της έκθεσης δεν θεωρούσαν πρόσωπο εμπιστοσύνης.
«Ἡ προσωπικότης του δὲν ἀνεπτύχθη καὶ περιεβλήθη ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Μακαρίου, διὸ καὶ δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ ἐξελιχθῇ ἀπὸ δεύτερον τῇ τάξει εἰς πρῶτον».
Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται και στην εκκλησιαστική κρίση, που προέκυψε μετά την καθαίρεση του Μακαρίου από τους Μητροπολίτες Πάφου, Κιτίου και Κυρηνείας και τη σύγκληση της Μείζονος και Υπερτελούς Συνόδου.
Στη μελέτη προτείνεται η ανακίνηση του εκκλησιαστικού ζητήματος, ώστε να αξιοποιηθεί για την άσκηση πολιτικών πιέσεων.
«Νὰ ἀποτελέσῃ ἓν μέσον ἀσκήσεως πιέσεως ἐπὶ τοῦ Προέδρου Μακαρίου διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὸν κομμουνιστικὸν ἐναγκαλισμόν».
Την «Άκρως Απόρρητη Έκθεση», έκτασης 167 σελίδων και ημερομηνίας 31 Μαΐου 1974, υπογράφουν όλα τα μέλη της επιτροπής: ο υποστράτηγος Παύλος Παπαδάκης ως πρόεδρος, οι συνταγματάρχες Παναγιώτης Γιαννακοδήμος, Ηρακλής Ζαφείρης και Νίκος Νικολαΐδης, οι αντισυνταγματάρχες Κωνσταντίνος Μπούρλος και Αθανάσιος Λιασκώνης, καθώς και οι ταγματάρχες Αθανάσιος Μιχαήλ, Κωνσταντίνος Κοντώσης και Ευάγγελος Τσολάκης.
Κάτω από το έγγραφο ωστόσο λείπει η υπογραφή του τότε αρχηγού της Εθνικής Φρουράς Γεώργιου Ντενίση, ο οποίος λίγες μέρες πριν τη διενέργεια του Πραξικοπήματος κλήθηκε με διάφορα προσχήματα στην Αθήνα.
