Το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) εκφράζει την έντονη ανησυχία του για την κατάταξη της Κύπρου στον Δείκτη Ισότητας των Φύλων 2025 στην τελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κύπρος συγκεντρώνει βαθμολογία 47,6 στα 100, βαθμός πολύ χαμηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 63,4.
Ο φετινός Δείκτης, επικαιροποιημένος με μια ανανεωμένη και πιο λεπτομερή μεθοδολογία, προσφέρει την πιο ξεκάθαρη εικόνα που είχαμε μέχρι σήμερα για την ισότητα των φύλων στην Ευρώπη. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), η νέα μεθοδολογία αξιοποιεί εμπλουτισμένα ατομικά δεδομένα, διαχωρισμένα κατά φύλο, εστιάζοντας ιδιαίτερα στις ευθύνες φροντίδας, τις συντάξεις, την επαγγελματική ιεραρχία και τη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία. Έτσι, έρχονται στην επιφάνεια ανισότητες που προηγουμένως ήταν δυσδιάκριτες.
Διάβασε επίσης: Οι στερεοτυπικοί ρόλοι γυναικών και ανδρών συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις επιλογές τους σε διάφορους τομείς
Τα στοιχεία για την τρέχουσα κατάσταση της ισότητας των φύλων στην Κύπρο είναι άκρως ανησυχητικά. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η ανισότητα των γυναικών σε όλους τους τομείς είναι δομική, επίμονη και βαθιά ριζωμένη, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για ριζική ανατροπή της «πεπατημένης οδού» στην άσκηση πολιτικής.
Η Κύπρος καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις στους τομείς του Χρόνου, της Εξουσίας και της Γνώσης, τομείς που υποδεικνύουν παγιωμένα έμφυλα πρότυπα στην κοινωνία μας, αλλά και συστημική αποτυχία των πολιτικών.
1. Χρόνος: Η Κύπρος στην τελευταία θέση της ΕΕ
Οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται το συντριπτικό βάρος της απλήρωτης φροντίδας:
- Το 43% των μητέρων με παιδιά ηλικίας 0–11 ετών αφιερώνουν περισσότερες από 35 ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα παιδιών, έναντι μόλις 15% των ανδρών.
- Το 62% των γυναικών ασχολείται με τις καθημερινές οικιακές εργασίες, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ, σε σύγκριση με μόλις 24% των ανδρών.
Η βαθμολογία της Κύπρου στον τομέα του Χρόνου δεν έχει βελτιωθεί καθόλου από το 2020, αποδεικνύοντας την πλήρη έλλειψη προόδου, παρά τις επανειλημμένες πολιτικές δεσμεύσεις.
2. Εξουσία: Οι γυναίκες παραμένουν σχεδόν απούσες από τη λήψη αποφάσεων
Η Κύπρος συγκεντρώνει μόλις 13,6 βαθμούς στον τομέα της Εξουσίας, βαθμολογία που συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες της ΕΕ. Οι γυναίκες κατέχουν:
- Το 17% των υπουργικών θέσεων,
- Το 14% των κοινοβουλευτικών εδρών,
- Το 11% των θέσεων στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών,
- Το 11% των ηγετικών θέσεων σε μεγάλους αθλητικούς οργανισμούς.
Οι αριθμοί αυτοί αντικατοπτρίζουν την επίμονη αποτυχία υιοθέτησης μέτρων θετικής δράσης, συμπεριλαμβανομένων των νομικά δεσμευτικών ποσοστώσεων, για τη διασφάλιση της εκπροσώπησης των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αποφάσεων.
Διάβασε επίσης: Ρεπορτάζ ΑΝΤ1: Η ισότητα των φύλων στην Κύπρο - Στερεότυπα και θεσμοί σε πορεία αλλαγής
3. Γνώση: Επίμονος εκπαιδευτικός διαχωρισμός
Παρόλο που οι γυναίκες έχουν το υψηλότερο ποσοστό ολοκλήρωσης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕ (73% στις ηλικίες 30–34 ετών), το εκπαιδευτικό σύστημα στην Κύπρο παραμένει έντονα διαχωρισμένο:
- Οι γυναίκες αποφοιτούν κατά συντριπτική πλειοψηφία στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας, της πρόνοιας, των ανθρωπιστικών σπουδών και των τεχνών.
- Αντίθετα, οι άνδρες κυριαρχούν στους κλάδους STEM και στην επαγγελματική κατάρτιση.
Αυτός ο διαχωρισμός εγκλωβίζει γυναίκες και άνδρες σε άνισες επαγγελματικές διαδρομές και διαιωνίζει το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων.
4. Εργασία: Υψηλή απασχόληση αλλά χαμηλή ποιότητα και χαμηλές αμοιβές
Αν και η Κύπρος διαθέτει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης ισοδύναμης πλήρους απασχόλησης για τις γυναίκες στην ΕΕ (55% για τις γυναίκες έναντι 64% για τους άνδρες), ο Δείκτης αποκαλύπτει ένα έντονο και επίμονο χάσμα ποιότητας. Πάνω από το ένα τρίτο (33%) των γυναικών στην Κύπρο είναι χαμηλόμισθες, σε σύγκριση με μόλις 14% των ανδρών. Αυτό σημαίνει ότι μία στις τρεις γυναίκες κερδίζει τα δύο τρίτα ή λιγότερο του εθνικού διάμεσου εισοδήματος.
Η αντίφαση αυτή καταδεικνύει ότι η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας βασίζεται σε επισφαλείς, υποτιμημένες και κακοπληρωμένες θέσεις, οι οποίες συχνά συγκεντρώνονται σε «γυναικοκρατούμενους» κλάδους που συνδέονται με τη φροντίδα και τις υπηρεσίες. Αντικατοπτρίζει επίσης τον αντίκτυπο των άνισων ευθυνών φροντίδας, οι οποίες περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών σε θέσεις εργασίας υψηλότερης ποιότητας και αμοιβής.
Τα έμφυλα στερεότυπα παραμένουν ευρέως διαδεδομένα
Η έκδοση του 2025 του Δείκτη Ισότητας των Φύλων του EIGE εξετάζει επίσης πόσο βαθιά ριζωμένα είναι τα έμφυλα πρότυπα που συνεχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινότητα, τις επιλογές και τις ευκαιρίες μας.
Στην Κύπρο:
- Το 72% των ανδρών και το 55% των γυναικών θεωρούν αποδεκτό να ελέγχει ο άνδρας τα οικονομικά της συζύγου του.
- Το 63% των ανδρών πιστεύει ότι οι άνδρες κερδίζουν περισσότερα επειδή οι δουλειές τους είναι «πιο απαιτητικές».
- Το 76% των γυναικών πιστεύει ότι οι άνδρες είναι πιο φιλόδοξοι στην πολιτική.
Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν αυτό που δείχνουν οι αριθμοί: η έμφυλη ανισότητα δεν είναι μόνο θεσμική, αλλά δομική και συστημική.
Κάλεσμα για επείγουσα αναθεώρηση των πολιτικών της «πεπατημένης»
Οι μικρές βελτιώσεις που παρατηρούνται σε ορισμένους τομείς, κυρίως στην Υγεία και την Εργασία, δεν αντισταθμίζουν την έλλειψη ουσιαστικής προόδου εκεί που έχει μεγαλύτερη σημασία. Η στασιμότητα ή η επιδείνωση στους τομείς του Χρόνου, της Γνώσης και της Εξουσίας αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι τα πρόσφατα μέτρα απέτυχαν να μεταμορφώσουν την καθημερινή πραγματικότητα των γυναικών. Το διευρυνόμενο χάσμα με τον μέσο όρο της ΕΕ υπογραμμίζει την ανεπάρκεια της τρέχουσας στρατηγικής της Κύπρου για την ισότητα των φύλων.
Το MIGS ζητά μια άμεση, συστημική και μετασχηματιστική προσέγγιση, η οποία να περιλαμβάνει:
- Νομικά δεσμευτικές ποσοστώσεις στην πολιτική και στην εταιρική ηγεσία.
- Μια Εθνική Στρατηγική Φροντίδας, που να περιλαμβάνει μακροπρόθεσμες και βιώσιμες δημόσιες επενδύσεις στη φροντίδα παιδιών και τη μακροχρόνια φροντίδα.
- Μέτρα για την καταπολέμηση της ανισότητας στην απλήρωτη φροντίδα και την προώθηση της χρήσης γονικής άδειας από τους άνδρες.
- Στοχευμένες παρεμβάσεις για την αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων στην εκπαίδευση και τον επαγγελματικό προσανατολισμό.
- Υποχρεωτική οριζόντια ένταξη της διάστασης του φύλου (gender mainstreaming) και κατάρτιση έμφυλου προϋπολογισμού (gender budgeting) σε όλα τα υπουργεία και σε όλους τους τομείς δημόσιας πολιτικής.
- Επένδυση στην έρευνα και τη συλλογή δεδομένων σε όλους τους τομείς της ισότητας των φύλων, για τη στήριξη της χάραξης πολιτικής βάσει τεκμηρίων.
- Αυστηρή εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, με σαφείς και διακριτές δημοσιονομικές δεσμεύσεις και ενισχυμένη εστίαση στην πρόληψη.
Η Κύπρος δεν αντέχει άλλη μια δεκαετία επιφανειακών μέτρων και κοσμητικών αλλαγών.
Με τη νέα μεθοδολογία του Δείκτη (GEI) του EIGE να προσφέρει έναν ακριβέστερο καθρέφτη της πραγματικότητας, η Κύπρος οφείλει να αντιμετωπίσει την αλήθεια:
- Το χάσμα ισότητας των φύλων στην Κύπρο δεν κλείνει, αλλά βαθαίνει.
- Οι πολιτικές της «πεπατημένης» έχουν αποτύχει.
- Απαιτείται άμεση συστημική δράση.
Το MIGS καλεί το κράτος και τους αρμόδιους φορείς να αντιμετωπίσουν τον Δείκτη του 2025 ως καμπανάκι αφύπνισης και όχι ως άλλη μία έκθεση που θα μπει στο συρτάρι.
