Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι η στιγμή που ένα μικρό έθνος, με πίστη στις αξίες του και επίγνωση του χρέους του, στάθηκε όρθιο απέναντι στα ολοκληρωτικά καθεστώτα της εποχής που ήθελαν να σκοτεινιάσουν την Ευρώπη.
Το «Όχι» του 1940 δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, είναι υπόμνηση της δύναμης που έχει η αξιοπρέπεια όταν μετατρέπεται σε πράξη. Περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά, παραμένει σημείο υπερηφάνειας, γιατί απέδειξε ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους ισχυρούς, αλλά και από εκείνους που αρνούνται να υποταχθούν.
Το φθινόπωρο του 1940 η Ευρώπη βρισκόταν σχεδόν ολόκληρη υπό τον έλεγχο των δυνάμεων του Άξονα. Η Γαλλία είχε συντριβεί, η Πολωνία είχε διαμελιστεί και η Βρετανία αντιστεκόταν μόνη. Μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, η Ιταλία του Μουσολίνι επιδίωξε να επιβεβαιώσει το κύρος της ως ανεξάρτητης δύναμης, στρεφόμενη προς τα Βαλκάνια.
Η Ελλάδα, μικρή σε μέγεθος αλλά με ισχυρή εθνική συνείδηση, βρέθηκε ενώπιον ενός τελεσιγράφου που ζητούσε υποταγή. Η απάντηση του Ιωάννη Μεταξά δεν ήταν απλώς έκρηξη εθνικού συναισθήματος αλλά ήταν μια στρατηγική απόφαση με παγκόσμιο αντίκτυπο. Η επιλογή να αντισταθεί ανέτρεψε τα σχέδια του Άξονα στη νοτιοανατολική Ευρώπη και ανάγκασε τους Ιταλούς φασίστες και εν συνεχεία τους Γερμανούς ναζί, να αντιμετωπίσουν έναν λαό αποφασισμένο να υπερασπιστεί την ελευθερία του.
Η ιταλική εισβολή στην Ήπειρο, στις 28 Οκτωβρίου 1940, προοριζόταν να είναι μια γρήγορη και θριαμβευτική επιχείρηση. Αντ’ αυτού, μετατράπηκε σε στρατηγική αποτυχία. Ο ελληνικός στρατός, αριθμητικά και τεχνολογικά υποδεέστερος, όχι μόνο απέκρουσε την επίθεση αλλά πέρασε και στην αντεπίθεση, καταλαμβάνοντας αλβανικό έδαφος.
Η επιτυχία αυτή δεν είχε μόνο στρατιωτική σημασία.
Αποτέλεσε την πρώτη νίκη των Συμμάχων στην Ευρώπη, ανατρέποντας το αίσθημα απόγνωσης που κυριαρχούσε. Η Ελλάδα απέδειξε ότι ο Άξονας μπορούσε να ηττηθεί, και αυτό το μήνυμα ταξίδεψε παντού. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ θα συνοψίσει την παγκόσμια εντύπωση με τη φράση: «Οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες» . Μια φράση που δεν ήταν φιλοφρόνηση, αλλά αναγνώριση της ηθικής δύναμης ενός έθνους που αρνήθηκε να υποκύψει.
Η ελληνική νίκη στα βουνά της Πίνδου υποχρέωσε τον Χίτλερ να παρέμβει στρατιωτικά στα Βαλκάνια την άνοιξη του 1941, προκειμένου να διασώσει τον σύμμαχό του Μουσολίνι και να εξασφαλίσει τα νότια μετόπισθεν πριν από την εισβολή στη Σοβιετική Ένωση.
Η γερμανική εκστρατεία κατά της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας καθυστέρησε την έναρξη της Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα για περίπου έξι εβδομάδες.
Αυτή η φαινομενικά μικρή καθυστέρηση αποδείχθηκε στρατηγικής σημασίας.
Οι γερμανικές δυνάμεις έφτασαν έξω από τη Μόσχα στα τέλη φθινοπώρου, εξαντλημένες και απροετοίμαστες για τον ρωσικό χειμώνα. Ιστορικοί όπως ο John Keegan και ο Heinz Richter έχουν επισημάνει ότι η καθυστέρηση στα Βαλκάνια συνέβαλε ουσιαστικά στην αποτυχία της Μπαρμπαρόσα και, κατ’ επέκταση, στη σταδιακή αντιστροφή της πολεμικής πρωτοβουλίας του Χίτλερ.
Η ελληνική αντίσταση μπορεί να μην κέρδισε τον πόλεμο, αλλά άλλαξε το ρυθμό και τη γεωγραφία της Ιστορίας.
Πέρα από το στρατιωτικό του αποτύπωμα, το «Όχι» είχε βαθιά πολιτική και ηθική σημασία. Σε μια Ευρώπη υποταγμένη, η Ελλάδα έγινε σύμβολο ελευθερίας και αξιοπρέπειας, δείχνοντας ότι η δύναμη της βούλησης μπορεί να αντισταθεί στην επιβολή της ισχύος. Το ελληνικό παράδειγμα αναπτέρωσε το ηθικό των Συμμάχων και προσέφερε ελπίδα στους λαούς που ζούσαν υπό κατοχή.
Το «Όχι» της 28ης Οκτωβρίου δεν ήταν μόνο μια ηρωική στιγμή εθνικής αντίστασης.
Ήταν ένα γεγονός παγκόσμιου στρατηγικού και ηθικού βεληνεκούς, που επηρέασε τον ρου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και ενέπνευσε την ιδέα ότι η δικαιοσύνη και η ελευθερία αξίζουν κάθε θυσία.
Η Ελλάδα πλήρωσε βαρύ τίμημα στην Κατοχή, αλλά άφησε πίσω της ένα μήνυμα ακατάλυτο. Ακόμη και ένα μικρό έθνος μπορεί να γίνει σημείο αναφοράς, όταν αρνείται να σκύψει το κεφάλι.
Το «Όχι» παραμένει φάρος ιστορικής μνήμης και πολιτικής αυτογνωσίας. Γιατί οι λαοί που θυμούνται με υπερηφάνεια το παρελθόν τους, είναι εκείνοι που μπορούν να σχεδιάσουν με αυτοπεποίθηση το μέλλον τους.
