Έναν σχεδόν χρόνο μετά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης, Κυβέρνηση, Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης, Δήμοι και Κοινότητες, συνεχίζουν να βρίσκονται ενώπιον σοβαρών προκλήσεων. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι το εγχείρημα είναι τεράστιο και δύσκολο. Πέραν της επίλυσης προβλημάτων, χρειάζεται διαχείριση των προσδοκιών των πολιτών, οι οποίοι – βάσει πολλών προεκλογικών υποσχέσεων – ανέμεναν σε σύντομο χρονικό διάστημα καλύτερες υπηρεσίες με μειωμένο κόστος. Ο Υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου, δήλωσε πρόσφατα ότι «εργαζόμαστε καθημερινά για να αντιμετωπίσουμε αδυναμίες της μεταρρύθμισης της τοπικής αυτοδιοίκησης, τις οποίες έγκαιρα εντοπίσαμε και υποδείξαμε».
Προβληματικές συνενώσεις
Σε επίπεδο Δήμων εντοπίζονται κυρίως δύο προβλήματα. Το πρώτο αφορά κάποιες από τις συνενώσεις που έγιναν, αλλά κυρίως εκείνες που δεν έγιναν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν εισακούστηκαν οι τεχνοοικονομικές και πληθυσμιακές μελέτες των ξένων εμπειρογνωμόνων. Έτσι, Δήμοι όπως ο Στρόβολος και η Πάφος δεν έχουν συνενωθεί με άλλους Δήμους ή Κοινότητες, άρα ουσιαστικά δεν υπήρξε οποιαδήποτε διαφοροποίηση με τη μεταρρύθμιση. Σε άλλες περιπτώσεις, μεγάλος αριθμός μικρών Κοινοτήτων συνενωθηκε με μικρούς Δήμους, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακας στον επιθυμητό βαθμό, αλλά στις περιπτώσεις αυτές οι Κοινότητες να αποτελούν τροχοπέδι στην ανάπτυξη των Δήμων. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι Δήμοι Ακάμα, Πόλης Χρυσοχούς, Αθηένου, Λευκάρων κ.ά. Η μοναδική περίπτωση στην οποία υπήρξε ουσιαστική συνένωση ήταν ο Δήμος Λευκωσίας, όπου αναμένεται – όχι όμως άμεσα – να υπάρξουν οφέλη.
Αντιδήμαρχοι χωρίς καθήκοντα
Το δεύτερο πρόβλημα αφορά τους αντιδημάρχους. Όχι μόνο τον τεράστιο αριθμό τους, αλλά κυρίως το γεγονός ότι δεν έχουν καθήκοντα και επαφίεται στον κάθε Δήμαρχο εάν θα τους εκχωρήσει κάποια από τα δικά του (οι περισσότεροι δεν το κάνουν). Ο Υπουργός Εσωτερικών χαρακτήρισε πρόσφατα το ζήτημα των Αντιδημάρχων ως «μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες που εντοπίσαμε στη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και επιχειρούμε να αντιμετωπίσουμε». Για να δώσει κάποια λύση στο πρόβλημα, το Υπουργείο Εσωτερικών κατέθεσε στη Βουλή μια σειρά νομοθετικών αλλαγών, ανάμεσα στις οποίες βρίσκεται και το θέμα των καθηκόντων των Αντιδημάρχων.
Πάντως, ή Κυβέρνηση έχει ξεκινήσει ήδη την αξιολόγηση των δύο αυτών ζητημάτων, δηλαδή του αριθμού των Δήμων και του θεσμού των αντιδημάρχων και δείχνει αποφασισμένη να υποβάλει προτάσεις για αλλαγές, όμως χρονικά ο διάλογος με τα κόμματα τοποθετείται μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2026.
Χορηγία κράτους προς Δήμους
Από πλευράς Δήμων, φαίνεται να παρουσιάζεται ως σημαντικότερο πρόβλημα το ύψος της κρατικής χορηγίας που λαμβάνουν. Υποστηρίζουν ότι τα €117 εκατομμύρια είναι πολύ λίγα και συγκρίνουν με άλλες χώρες που λαμβάνουν πολύ ψηλότερο ποσοστό από τον κρατικό προϋπολογισμό (χωρίς φυσικά να συγκρίνουν και τις υπηρεσίες που προσφέρουν σε άλλες χώρες οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως νοσοκομεία, εκπαίδευση, συγκοινωνίες κ.ά.). Η κυβέρνηση απαντά ότι η χορηγία δεν περιορίζεται στα €117 εκατ. – το οποίο έτσι κι αλλιώς η ίδια η Ένωση Δήμων συμφώνησε πριν από τρία χρόνια – αλλά στα €144 εκατομμύρια, αφού σε αυτό το ποσό πρέπει να προστεθούν τα €12 εκατ. που θα παραχωρηθούν στους Δήμους για την απώλεια εσόδων που έχουν από τη μεταφορά των αδειοδοτήσεων στους ΕΟΑ και τα €15 εκατ. που θα λάβουν για τη συντήρηση των δρόμων πρωταρχικής σημασίας (πολύ μεγαλύτερο από το ποσό που δαπανούσε στο παρελθόν το κράτος). Πάντως, το ΥΠΕΣ θεωρεί δίκαιο το αίτημα για εξεύρεση φόρμουλας αναπροσαρμογής του ποσού της κρατικής χορηγίας βάσει των οικονομικών συνθηκών, όμως θεωρεί ότι σήμερα κάτι τέτοιο θα ήταν πρόωρο.
Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης
Πιο θετικά φαίνεται να είναι τα πράγματα με τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης. Αν και δεν κινούνται όλοι με τους ίδιους ρυθμούς (οι πληροφορίες λένε ότι τουλάχιστον δύο έχουν μείνει αρκετά πίσω), ο Υπουργός Εσωτερικών πιστεύει ότι οι ΕΟΑ «είναι οι νέοι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που σε βάθος χρόνου θα είναι πολύ χρήσιμοι για την κοινωνία».
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ΕΟΑ είναι στην αδειοδότηση της ανάπτυξης (έκδοση πολεοδομικών και οικοδομικών αδειών). Είναι μια τεράστια αλλαγή αν αναλογιστεί κανείς ότι από 46 Αρχές αδειοδότησης, σήμερα λειτουργούν μόνο πέντε. Για να διευκολύνει τους οργανισμούς να ανταποκριθούν γρήγορα και να αποκτήσουν ενιαία κουλτούρα, το Υπουργείο Εσωτερικών ετοίμασε το «Εγχειρίδιο Οικοδομικής Αδεοοδότησης, με όλες τις διαδικασίες. Παράλληλα, έγιναν σημαντικές κινήσεις για να διευκολυνθούν οι ΕΟΑ στο έργο τους. Εφαρμόστηκε η διαδικασία ταχείας αδειοδότησης για αναπτύξεις μικρού και μεσαίου ρίσκου, γίνονται συνεχείς βελτιώσεις στην πλατφόρμα Ιππόδαμος, μεταφέρθηκε στους ΕΟΑ προσωπικό από τις προηγούμενες πολεοδομικές και οικοδομικές Αρχές και προσωπικό αορίστου χρόνου και εγκρίθηκαν από το Υπουργείο Εσωτερικών όλα τα αιτήματα που υποβλήθηκαν από τους ΕΟΑ για προσλήψεις προσωπικού. Παρόλα αυτά φαίνεται ότι δεν έχει επέλθει ικανοποιητική πρόοδος και δεν εκδίδεται ακόμη ο αριθμός αδειών που οι ίδιοι οι ΕΟΑ έθεσαν ως στόχο.
