Αλώβητη από τον πρόσφατο ισχυρό σεισμό των 6,2 Ρίχτερ στην Κωνσταντινούπολη βγήκε η Αγία Σοφία, την ώρα που δεκάδες σύγχρονα κτήρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Παρά τις καταστροφές σε 378 κτήρια και τον τραυματισμό τουλάχιστον 236 ανθρώπων, ο βυζαντινός ναός άντεξε χωρίς ρωγμές ή φθορές, γεγονός που προκαλεί θαυμασμό και εγείρει ερωτήματα.
Γιατί άντεξε η Αγία Σοφία;
Η απάντηση βρίσκεται στα πρωτοποριακά – για την εποχή τους – υλικά κατασκευής αλλά και στη μηχανική σοφία που ενσωματώνεται στα τείχη και τον τρούλο του μνημείου. Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Αντωνία Μοροπούλου από το ΕΜΠ, επικεφαλής ερευνητικής ομάδας που μελετά την Αγία Σοφία από το 2010, το κονίαμα που χρησιμοποιήθηκε λειτουργεί σαν «αμορτισέρ» σεισμικής ενέργειας.
«Η ημικρυσταλλική δομή του κονιάματος απορροφά την ενέργεια του σεισμού, μειώνοντας τη ζημιά», τονίζει. Επίσης, τα τούβλα του κύριου τρούλου – ελαφρύτερα και ανθεκτικότερα – αποτελούν σύντηξη τεχνολογιών από τη Ρόδο, την ελληνιστική και βυζαντινή περίοδο.
Ο αρχιτέκτονας Σινάν και οι πρώτες τεχνικές αντισεισμικής θωράκισης
Στον 16ο αιώνα, ο Οθωμανός αρχιτέκτονας Σινάν – που θεωρείται από τους πρώτους «μηχανικούς σεισμών» στην Ιστορία – ενίσχυσε την Αγία Σοφία με εξωτερικές αντηρίδες, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δομική σταθερότητά της μέχρι σήμερα.
Κατά τη διάρκεια σύγχρονων αναστηλώσεων, αφαιρέθηκαν προσθήκες του 19ου αιώνα, αποκαλύπτοντας τόσο χαμένα ψηφιδωτά όσο και μειώνοντας τη δομική καταπόνηση.
Σύγχρονη παρακολούθηση και μελλοντική προετοιμασία
Η στατικότητα της Αγίας Σοφίας παρακολουθείται από το 1991 με ειδικό σύστημα, το οποίο από το 2008 καταγράφει σεισμικά δεδομένα. Όπως έδειξαν οι έρευνες των επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου, οι μικρές γωνιακές μετατοπίσεις κατά τους σεισμούς υποδηλώνουν ευελιξία αλλά και ανθεκτικότητα της κατασκευής.
Ο μηχανικός Μεχμέτ Σελίμ Οκτέν δηλώνει ότι αυτή την περίοδο εξελίσσεται η πιο εκτεταμένη σεισμική παρέμβαση των τελευταίων 150 ετών, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιβίωση του ναού απέναντι στον αναμενόμενο μεγάλο σεισμό στην Κωνσταντινούπολη.
Θα επιβιώσει από τον επόμενο μεγάλο σεισμό;
Ο ομότιμος καθηγητής Μουσταφά Ερντίκ επισημαίνει ότι η στατικότητα του ναού βασίζεται σε τέσσερις κύριους και πολλούς δευτερεύοντες πεσσούς, αλλά σε περίπτωση σεισμού 7 Ρίχτερ, ενδέχεται να σημειωθούν τοπικές ζημιές, κυρίως στους ημιθόλους.
Ωστόσο, η δομική σοφία των αρχαίων και η διαρκής επιστημονική επιτήρηση δίνουν βάσιμες ελπίδες πως η Αγία Σοφία θα συνεχίσει να αντιστέκεται στον χρόνο και στα φυσικά φαινόμενα – όπως κάνει εδώ και σχεδόν 1.500 χρόνια.
Με πληροφορίες από το CNN Greece – Ρεπορτάζ: Μαρία Κολώνα
