Δύσκολη και με πολλά εμπόδια ήταν η επόμενη μέρα της Τουρκικής Εισβολής και για τα προσφυγικά αθλητικά σωματεία. Η προσπάθεια ανασυγκρότησης και επαναδραστηριοποίησης κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν. Οι αθλητές βρέθηκαν διασκορπισμένοι σε όλη την Κύπρο, χωρίς αθλητικό εξοπλισμό, μα το κυριότερο χωρίς αθλητικές εγκαταστάσεις. Προπονήσεις σε χωράφια, παραλίες και γήπεδα σχολείων.
Αναπόφευκτα και νομοτελειακά η τουρκική θηριωδία είχε επιπτώσεις και στον αθλητισμό.
Αθλητικά σωματεία, βρέθηκαν στην κυριολεξία υπό διάλυση, μια ανάσα από το κλείσιμο, αφού προτεραιότητα ήταν η φυσική επιβίωση, μετά που το μαύρο καλοκαίρι του 1974 χάθηκαν τα πάντα.
Τα σωματεία, ωστόσο, ήταν ένα από τα πράγματα που ο προσφυγικό κόσμος μετέφερε στην προσφυγιά μετά την καταστροφή.
Ανόρθωση Αμμοχώστου, Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου και Εθνικός Άχνας, μετά από τιτάνιες προσπάθειες κατάφεραν να επιβιώσουν.
Τάκης Πελεκάνος – Πρόεδρος Ανόρθωσης Αμμοχώστου 1974
«Η Ανόρθωση κινδύνεψε αλλά εμείς το τότε συμβούλιο είχαμε υποχρέωση να κρατήσουμε την Ανόρθωση».
Ανδρέας Μουσκάλης – Πρώην προπονητής Νέας Σαλαμίνας
«Έγινε μια τεράστια προσπάθεια που τους ανθρώπους της Σαλαμίνας για να επαναδραστηριοποιηθούν […] Προσπάθησαν πάρα πολύ πείσμωσαν για να χτίσουν την Σαλαμίνα στην Προσφυγιά».
Κίκης Φιλίππου – Πρόεδρος Εθνικού Άχνας
«Το μόνο πράγμα που φέραμε από την Άχνα και δεν μας το πιάσανε οι Τούρκοι ήταν ο Εθνικός».
Η προσπάθεια ανασυγκρότησης δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι αθλητές διασκορπισμένοι σε πρόχειρους καταυλισμούς σε όλη την ελεύθερη Κύπρο, χωρίς αθλητικό εξοπλισμό, και το κυριότερο χωρίς αθλητικές εγκαταστάσεις. προτεραιότητα ήταν η φυσική επιβίωση των ανθρώπων, να κτίσουν μέσα από την καταστροφή και να βρουν μια χαραμάδα ελπίδας.
Αυτή την χαραμάδα πρόσφερε και ο αθλητισμός, με τα σωματεία να αποτελούν το κοινό σημείο αναφοράς του προσφυγικού κόσμου.
Μιχάλης Μαντζούρας – Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Νέας Σαλαμίνας
«Πηγαίναμε στις προπονήσεις με auto stop αρχίζαμε πολύ γρήγορα για μην καθυστερήσουμε [...] σταματούσε το λεωφορείο στην αστυνομία της Λάρνακας και έπρεπε να πάμε περπατητοι [...] τουλάχιστον 30 λεπτά να πάει με την βαλίτσα στο χέρι με βροχή με ήλιο [...] έβρισκε μια φανέλα που του έδωσαν να κάνει προπόνηση χωρίς σήμα χωρίς οτιδήποτε».
Φοίβος Βραχίμης – Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Ανόρθωσης Αμμοχώστου
«Είπαμε ότι θα αγωνιστούμε για να κρατήσουμε την Ανόρθωση […] το γήπεδο που νοιώθαμε σαν σπίτι μας ήταν το δασάκι που μας έδωσε η ομάδα της Άχνας, επίσης πρόσφυγες παίξαμε και στο ΓΣΖ, το παλαιό στο Τσίρειο, στο Παραλίμνι, στην Αραδιππου».
Κίκης Φιλίππου – Πρόεδρος Εθνικού Άχνας
«Δημιουργήσαμε ένα χώρο εκεί που είναι τώρα το δημοτικό σχολείο που κάναμε προπονήσεις μέσα στο κόκκινο χώμα όλα τα παιδιά μαζευτήκαμε […] παίζαμε τα πρώτα παιχνίδια στην Αναγέννηση Δερύνειας […] δεν είχαμε καθόλου ρούχα, μια φανέλα ποδοσφαίρου ήταν κόκκινη ήταν πράσινη, ήταν μπλε ήταν φανέλα ποδοσφαίρου και αυτή χρησιμοποιούσαμε».
Μιχάλης Παμπόρης – Παλαίμαχος τερματοφύλακας Ανόρθωσης Αμμοχώστου
«Πρώτα χρόνια εγώ έμενα στο Δασάκι της Άχνας κάτω από τα δέντρα μετά πήγα στην Ξυλοτύμπου σε σκηνή […] την Ανόρθωση την φέραμε από την Αμμόχωστο και πρέπει να διατηρηθεί».
Στην επιβίωση των προσφυγικών σωματείων, πολύτιμοι αρωγοί στάθηκαν ομάδες που δε βιώσαν τον εκτοπισμό.
Γιαννάκης Μάντης – Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Ανόρθωσης Αμμοχώστου
«Παίζαμε με τον Απόλλωνα στην Λεμεσό μια στολή είχαμε μπλε, ο Απόλλωνας δεν άλλαζε διότι έπρεπε να αλλάξουν οι φιλοξενούμενοι στολή [...] αναγκαστήκαμε ζητήσαμε από τον Άρη να μας δώσει της φανέλες, με το σήμα το άστρο του Άρη και αν δεν κάνω λάθος κερδίσαμε 3-1».
Μιχάλης Μαντζούρας – Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Νέας Σαλαμίνας
«Το πρώτο σωματείο που αποφάσισε να μας δώσει αίθουσα ήταν ο Άρης, η Αλκή στην Λάρνακα μας παραχώρησε το οίκημα της να κάνουμε συνεδριάσεις και κάποιο αθλητικό υλικό το ίδιο και τα άλλα σωματεία η ΕΠΑ, ο Πεζοπορικός βοήθησαν και εμάς και την Ανόρθωση».
Αντίδοτο στον πόνο…ο αθλητισμός
Δίπλα στις ομάδες από τα πρώτα κιόλας παιχνίδια στην προσφυγιά, ο κόσμος, πιστός στρατιώτης, στηρίζοντας τον ακατάλυτο δεσμό με την πατρώα γη.
Φοίβος Βραχίμης – Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Ανόρθωσης Αμμοχώστου
«Είναι αυτός που μας έδινε την δύναμη να κατεβαίνουμε στο γήπεδο και να επιτυγχάνουμε αυτό που καταφέραμε ο κόσμος ήταν το κάτι άλλο […] μας ακολουθούσε παντού δεν είχαν χρήματα τους έβλεπες να κάνουν auto stop να σταματούν λεωφορεία και να ακολουθούν την ομάδα παντού […] διότι η Ανόρθωση ήταν εκείνο που φέραμε από την Αμμόχωστο».
Ανδρέας Μουσκάλης – Πρώην προπονητής Νέας Σαλαμίνας
«Το ποδόσφαιρο δεν πεθαίνει ποτέ […] μετά από δυο μήνες πόλεμο καταστροφή και πάλι ξεφύτρωσε […] γέμιζε το ΓΣΖ όταν έπαιζε η Σαλαμίνα ήταν το μόνο περιουσιακό στοιχείο που έμεινε του κόσμου».
Επιτυχίες στην προσφυγιά
Ανόρθωση, Νέα Σαλαμίνα και Εθνικός Άχνας όχι μόνο επαναδραστηριοποιήθηκαν στην προσφυγιά αλλά κατέγραψαν και σημαντικές επιτυχίες.
Η Ανόρθωση, πριν συμπληρωθεί ένας χρόνος από τον πόλεμο κατέκτησε το 6ο Κύπελλο στην ιστορία της, τονώνοντας το καταρρακωμένο ηθικό όλου του προσφυγικού κόσμου, δίνοντας κουράγιο και ελπίδα για την συνέχεια.
Τάκης Πελεκάνος – Πρόεδρος Ανόρθωσης Αμμοχώστου 1974
«Ήταν ένας πραγματικός άθλος ήταν για πρώτη φορά που είδα τόσο κόσμο να έρθει στο γήπεδο, ο κόσμος δεν είχε χρήματα για μετακίνηση και όμως το γήπεδο εκείνη την ημέρα ήταν γεμάτο θυμούμαι την μεγάλη χαρά τον ενθουσιασμό, θυμούμαι την ιαχή Ανόρθωση Αμμόχωστος».
Το νέκταρ των επιτυχιών στην προσφυγιά γεύτηκε και η Νέα Σαλαμίνα.
Το 1990 κατόρθωσε να κερδίσει το μοναδικό Κύπελλο στην ιστορία της, σε ένα συναρπαστικό τελικό, επικρατώντας στο Τσίρειο της Ομόνοιας με 3-2.
Ανδρέας Μουσκάλης – Πρώην προπονητής Νέας Σαλαμίνας
«έδωσε μεγάλη χαρά και ώθηση στον κόσμο της ομάδα πως οι καιροί της παρακμής είχαν περάσει […] και να βάλει μπροστά την προσδοκία για πιο μεγάλες επιτυχίες».
Οι δυο ομάδες της σκλαβωμένης πόλης του Ευαγόρα, ακόμη και μετά την προσφυγιά μονοπωλούσαν τους τίτλους στην πετόσφαιρα.
Επιτυχίες που τον μεγάλωσα ακόμη περισσότερο καταγράφει στην προσφυγιά και ο Εθνικός Άχνας.
Κίκης Φιλίππου – Πρόεδρος Εθνικού Άχνας
«Ο εθνικός κατάφερε να τερματίσει 4 φορές τέταρτος έκανε 10 παιχνίδια στην Ευρώπη […] φτάσαμε στον παρά ένα να μπούμε στους ομίλους […] έκανε πράγματα ο Εθνικός απίστευτα βάσει της οντότητας του».
Προσωρινή έδρα στην προσφυγιά
50 χρόνια μετά προσφυγικά σωματεία, εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται μακριά από την Αμμόχωστο, την Κερύνεια, την Άσσια, την Κατωκοπιά και την Άχνα, στέκουν όμως αγέρωχα, συνεχίζοντας τον αγώνα για επιστροφή στην γενέθλια γη.
Απέναντι σε αντιξοότητες, προβλήματα που φάνταζαν ανυπέρβλητα οι προσφυγικές ομάδες κατάφεραν και με την εθελοντική εργασία των μελών τους να στεγάσουν τα τμήματα τους στην προσφυγιά αποκτώντας τις προσωρινές του έδρες μακριά από την σκλαβωμένη γη μας.
Εκεί όπου οι πρόσφυγες του `74, τα παιδία και τα εγγόνια τους σμίγουν και τραγουδούν για την ομάδα τους, την προσφυγιά και ανανεώνουν τον όρκο της επιστροφής.
