Συνάντησα τον Γιώργο και την Γεωργία στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας, ένα απόγευμα του Ιούλη. Παρασκευή. Την επόμενη ώρα, μου εξιστόρησαν την ζωή που τους έκλεψαν οι Τούρκοι το μαύρο καλοκαίρι του 1974...
Ο Γιώργος και η Γεωργία είναι παιδιά αγνοουμένων...
Γεωργία Παύλου – Κόρη Παναγιώτη Παύλου Χατζηπαναγιώτου
«Εγώ περίμενα ότι κάποια στιγμή θα άνοιγε η πόρτα και θα εμφανιζόταν ο πατέρας...»
Γιώργος Γιατρού – Γιός Σωτήρη Γιατρού
«Προσπαθούσα να δημιουργήσω μια εικόνα βλέποντάς τον να κινείται, να περπατά, να μιλά...»
Οι αγνοούμενοι είναι ίσως η τραγικότερη πτυχή του μαύρου εκείνου καλοκαιριού και μια πληγή που αιμορραγεί, ακόμη και στις ψυχές των ανθρώπων που οι δικοί τους ταυτοποιήθηκαν...
Ο Γιώργος Γιατρού, είναι ο γιος του Σωτήρη Γιατρού. Δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα του. Γεννήθηκε λίγες ημέρες, μετά την πρώτη εισβολή.
-Η 20η Ιουλίου που βρίσκει την οικογένειά σας;
Γιώργος Γιατρού
«Την οικογένεια μου την βρίσκει στο Έξω Μετόχι, εμένα με βρίσκει 10 ημέρες πριν γεννηθώ. Με τον πατέρα μου να φεύγει για τον πόλεμο, την μητέρα μου να προσπαθεί να τον αποτρέψει γιατί ήταν 9 μήνες έγκυος, επερίμενε ώρα της ώρας να γεννήσει. Και φεύγει για την Κερύνεια και ήταν η τελευταία φορά που τον βλέπει η μάνα μου. Μετά η μητέρα μου σε 1 βδομάδα – 10 ημέρες, φεύγει για να πάει να γεννήσει, γεννά στην Κλινική του Παρασκευαίδη γιατί το Νοσοκομείο ήταν σε επίταξη λόγω των τραυματιών και όλα τα υπόλοιπα...»
Γιώργος Γιατρού
«Στις 20 του Ιούλη η μητέρα μου ήταν στην βεράντα, ο πατέρας μου πήγαινε μέχρι τον δρόμο, επέστρεφε, την εφίλαν στην κοιλιά, της έλεγε να μου προσέχεις τον γιο μου, παρότι δεν ήξερε εάν ήταν γιος ή κόρη τότε. Το έκανε τρεις φορές και την τρίτη φορά την αποχαιρέτησε κι έφυγε.»
Και ο πόλεμος τελειώνει...Και η οικογένεια αναμένει σε κάθε ανταλλαγή αιχμαλώτων, τον Σωτήρη να επιστρέψει για να σφίξει στην αγκαλιά του το νεογέννητο παιδί του...Μα, δεν επιστρέφει...
Γιώργος Γιατρού
«Θυμάμαι κάθε φορά που στο κρατικό κανάλι, υπήρχε θέμα για τους αγνοουμένους, στην αρχή ήμασταν μπροστά στην τηλεόραση περιμένοντας κάποιο νέο, αλλά μετά περνώντας ο καιρός δεν θέλαμε καν να ακούμε κάτι γιατί είχαμε κλειστεί σε μια κατάσταση πολύ παράξενη.»
Γιώργος Γιατρού
«Μετά από κάποια χρόνια συμφιλιώνεσαι με την ιδέα ότι δεν θα τον ξαναδείς. Το άσχημο όμως ήταν και ήταν και επιπόλαιο, από το κράτος το δικό μας, είναι ότι άφηνε ελπίδες, στις οικογένειες, τις μητέρες, στα παιδιά, στις συζύγους, ενώ τα άτομά τους ήταν νεκρά. Δηλαδή στην περίπτωση τη δική μου, 2 χωριανοί μας, μας είχαν πει ότι είναι μια χαρά, ήρθαν μαζί του στις ελεύθερες περιοχές και προσπάθησε μετά να πάει στο χωριό για να βρει τη γυναίκα του. Δεν ήταν αλήθεια γιατί 23 του Ιούλη, είχε εκτελεστεί στο ΓΣ Πράξανδρος…»
Την δεκαετία του 2000, αρχίζουν οι πρώτες ταυτοποιήσεις από την ΔΕΑ...
-Τι μπορεί να αισθάνεται άραγε μια οικογένεια με αγνοούμενο την εποχή εκείνη;
Γιώργος Γιατρού
«Το περιμέναμε, ίσως και να παρακαλούσαμε να βρεθεί, άλλοτε λέγαμε να μην βρεθεί γιατί ίσως κάπου να είναι, αλλά ήταν ένα τηλεφώνημα από τον πρώτο μου ξάδερφο, να μου ανακοινώνουν ότι θα έρθουν από την ΔΕΑ να μας ανακοινώσουν κάτι. Είπα μπαίνω στο αυτοκίνητο κι έρχομαι. Ήταν ο Ξενοφών Καλλής με την ομάδα του για να μας ενημερώσει οτι είχαν βρεθεί τα οστά του. Αναμενόμενο. Απλά ήταν η δική μας σειρά σήμερα.»
Γιώργος Γιατρού
«Νομίζω κλείνει ένας κύκλος. Δεν σταματάς να υποφέρεις αλλά μπαίνει σε ένα κομμάτι μια τελεία.»
-Η μητέρα σας;
Γιώργος Γιατρού
«Ναι μεν έκλαψε, αλλά το αντιμετώπισε και ψύχραιμα και με περηφάνια. Την είχα θαυμάσει την συγκεκριμένη ημέρα...»
«Η μητέρα μου έπαιρνε δύναμη από μένα. Μέσω εμένα έβλεπε τον άντρα της. Μετά γεννήθηκε ο Σωτήρης, πήρε το όνομά του, του μοιάζει, ασχολείται με τη μουσική όπως ο παππούς του, οπότε ξεκίνησε να βλέπει και μια συνέχεια που την έκανε να νιώθει πιο καλά.»
Ο Γιώργος γνώρισε τον πατέρα του μέσα από φωτογραφίες και τις ιστορίες που του διηγείτο η μητέρα του...
«Προσπαθούσα να δημιουργήσω μια εικόνα βλέποντάς τον να κινείται, να περπατά, να μιλά, να την αγκαλιάζει, μέσω περιγραφών.»
-Έχετε συγχωρέσει;
Γιώργος Γιατρού
«Νομίζω όχι. Αλλά περισσότερο δεν έχω συγχωρέσει αυτούς που δεν έχουν μετανοήσει για το κακό που μας έκαναν. Είτε απλοί πολίτες, είτε πολιτεύονται ή πολιτεύτηκαν. Αυτούς δεν τους συγχωρώ πιο πολλά.»
Παράλληλα βιώματα έζησε και η Γεωργία Παύλου. Κόρη του αστυνομικού κατά το 1974, Παναγιώτη Παύλου Χατζηπαναγιώτου, ο οποίος έφυγε για τον πόλεμο την 20η Ιουλίου, αφήνοντας, χωρίς να το ξέρει, για πάντα, την σύζυγο και τα τέσσερά τους παιδιά...
Γεωργία Παύλου
«22 του Ιουλή η μαμά μου θυμάμαι πήγε στον θάλαμο τον τηλεφωνικό γιατί την ειδοποίησαν ότι πήρε τηλέφωνο ο πατέρας, την ακολούθησα εγώ και ο αδερφός μου ο μεγάλος, την κρατούσαμε μάλιστα και από το φουστάνι γιατί νιώθαμε ανασφάλεια και θυμάμαι όταν βγήκαμε από το θάλαμο η μητέρα ήταν πολύ στεναχωρημένη και δεν την ρωτήσαμε τι γινότανε, ήμασταν μικροί. Όταν όμως μετά που ταυτοποιήθηκε ο πατέρας την ρώτησα τι ειπώθηκε εκείνη την ημέρα, μου είπε ότι είπε στην μητέρα ο πατέρας μας, να προσέχει τα παιδιά της, τα παιδιά του και ήταν μετά η σκέψη της μητέρας ότι μάλλον ένιωσε ότι πλησίαζε το τέλος, ο θάνατος και απλώς ήθελε να την συμβουλέψει. Ίσως το είχε προαίσθημα ο πατέρας.»
Γεωργία Παύλου
«Θυμάμαι τον αδερφό μου που ήταν 6 χρονών τότε στον πόλεμο, όταν γινόταν η ανταλλαγή των αιχμαλώτων και έπαιζε έξω στα χωράφια και όταν ήταν η ώρα που θα έλεγε τα ονόματα των ατόμων που επέστρεφαν στις ελεύθερες περιοχές καθόταν εκεί και άκουγε τα ονόματα και όταν τελείωναν τα ονόματα έλεγε «Δεν είναι σήμερα μέσα σε αυτούς ο πατέρας μου πάλι» και σηκωνόταν να βγει πάλι έξω για να παίξει.»
-Και οι μήνες περνούν. Τι νιώθει μια οικογένεια, έχει ελπίδες, πώς το βιώνατε εσείς;
«Περιμέναμε και περιμέναμε μέχρι το 2016 που έγινε η ταυτοποίηση. Δηλαδή εγώ περίμενα ότι κάποια στιγμή θα άνοιγε η πόρτα και θα εμφανιζόταν ο πατέρας. Ακόμα και τώρα μπορώ να σου πω που έχει ταυτοποιηθεί, ακόμα και τώρα περιμένω ότι θα έρθει. Δηλαδή, ζούσαμε με αυτό το περίμενε...|
-Και όταν το 2016 γίνεται η ταυτοποίηση;
Γεωργία Παύλου
«Εκεί είναι που χάνεις τα πόδια σου. Εκεί είναι που λες τελείωσαν όλα. Ο πατέρας δεν πρόκειται να επιστρέψει. Όταν έφυγε, έφυγε όπως είμαστε εμείς, με ανθρώπινη μορφή, και μας έφεραν τον πατέρα, πάνω σε ένα τραπέζι με οστά, μόνο οστά.»
Γεωργία Παύλου
«Στο σπίτι δεν έχουμε ένα ήρωα, αλλά δύο ήρωες. Από τη μια είναι ο πατέρας ο οποίος έφυγε, θυσιάστηκε, και από την άλλη είναι η μητέρα η οποία θυσιάστηκε για μας, για τα παιδιά της. Εγώ θυμάμαι την μητέρα μου πάντα αγέλαστη. Ποτέ δεν την θυμάμαι να γελούσε. Θυμάμαι χαρακτηριστικά φίλες της που της έλεγαν «γιατί δεν βάζεις μαύρα» και έλεγε ότι «δεν έθαψα τον άντρα μου, δεν τον είδα νεκρό κι έχω και μικρά παιδιά που δεν κάνει να με βλέπουν με μαύρα ρούχα». Και αργότερα μεγαλώνοντας κι εμείς, της το απαγορεύσαμε. Δεν το θέλαμε αυτό στη ζωή μας. Αλλωστε ήταν μαύρη η ψυχή μας, είχαμε τόσο πόνο μέσα μας, που εξωτερικά δεν θέλαμε να βγάζαμε αυτό τον πόνο.»
Η Γεωργία Παύλου, φιλόλογος στο επάγγελμα, έγραψε το βιβλίο "Άγγιγμα ψυχής - όταν τα λόγια χάνουν τη σημασία τους", περιγράφοντας μέσα από την δική της ιστορία αλλά και άλλων συγγενών αγνοουμένων, τον Σταυρό που σηκώνουν στις πλάτες τους μια ολόκληρη ζωή.
Γεωργία Παύλου
«Στον γάμο μας, που περιμένεις να σε συνοδέψει ο πατέρας και σε συνοδεύει ο παππούς ή ο νονός, όταν βαφτίζουμε τα εγγονάκια και δίνουμε μάλιστα και το όνομα. Και είναι και φορές που ρωτούν, πού είναι ο παππούς και εκεί είναι που νιώθεις περισσότερο και την απουσία αλλά δεν σημαίνει ότι η απουσία είναι μόνο εκείνες τις στιγμές. Όταν κάθεσαι το βράδυ και κάνεις κάποιες σκέψεις και λες γιατί να μην έχω κι εγώ τον πατέρα μου να με βοηθήσει, ίσως να είχαμε μια καλύτερη ζωή, ένα καλύτερο μέλλον.»
Ο Γιώργος αγέννητος και η Γεωργία μόλις 5 χρόνων όταν οι πατεράδες τους θυσιάζονταν για την πατρίδα...
Η ζωή τους δεν ήταν εύκολη... Ούτε για εκείνους, ούτε για τις ηρωίδες μάνες τους που στάθηκαν και πατέρας και μητέρα για να τους μεγαλώσουν.
Γεωργία Παύλου
«Το κράτος ήταν απόν σε όλες τις εκφάνσεις. Όταν ήμασταν μικρά παιδιά το μόνο του θυμάμαι είναι ότι έρχονταν από το Γραφείο Ευημερίας για να δουν αν είμαστε εντάξει, αν πάμε σχολείο, αν είμαστε καθαροί, κι έλεγαν στην μητέρα μου πώς μπορείς να μεγαλώσεις 4 παιδιά, δώσε και ένα και δύο παιδιά αναγιωτά για να μεγαλώσεις τα άλλα δύο. Κι εκεί η μητέρα μου θυμάμαι, τους έλεγε "όταν θα αποκτήσετε δικά σας παιδιά να έρθετε να μου το ξαναπείτε.»
Και η πολιτεία εκκωφαντικά απούσα...
Γιώργος Γιατρού
«Τελευταίως με κάποια έρευνα που έκανε η Κ.Δ αντιλήφθηκα ότι τα πράγματα τα οποία ήταν υποχρεωμένη να κάνει για τις γυναίκες και τα παιδιά των αγνοουμένων δεν είχαν γίνει.»
Τα παιδιά των αγνοουμένων έχουν προχωρήσει στην ίδρυση της Ομάδας Πρωτοβουλίας Παιδιά Αγνοουμένων - 1619", διεκδικώντας, έστω και 5 δεκαετίες μετά, την δίκαιη αντιμετώπισή τους από την πολιτεία.
Γεωργία Παύλου
«Ακόμη και σήμερα δεν υπάρχει κατάλογος ούτε με τις μανάδες μας, ούτε με τα ονόματα τα δικά μας. Και πολλές φορές λένε ότι βοηθηθήκαμε. Πώς να βοηθηθούμε από την στιγμή που δεν μας έχουν κάπου γραμμένα. Είναι το πρώτο μας αίτημα. Να μας ενημερώσουν πόσοι είμαστε και τα παιδιά και οι σύζυγοι των αγνοουμένων»
Γιώργος Γιατρού
«Πρέπει να μάθουμε πόσοι είμαστε, πόσα είναι τα παιδιά των αγνοουμένων. Το 1619 ήταν ένας αριθμός, έχουμε κι εμείς τον δικό μας αριθμό, κανένας δεν ξέρει ποιος είναι αυτός.»
Γεωργία Παύλου
«Ήδη έχουμε κάνει πάρα πολλές επαφές με όλα τα κόμματα, με ανώτερους αξιωματούχους του κράτους, τώρα περιμένουμε και τον Πρόεδρο να μας δει ο οποίος δεσμεύτηκε εδώ και πάρα πολλούς μήνες αλλά ακόμη να μας δει.»
Γιώργος Γιατρού
«Μια αναγνώριση και για μας, ως παθόντες, γιατί έχουμε τον τίτλο των παθόντων αλλά δεν έχουμε τα δικαιώματα. Και αυτό είναι και κρίμα, είναι και τραγικό ταυτόχρονα.»
Γεωργία Παύλου
«Ένα από τα αιτήματά μας, είναι η ψυχολογική στήριξη και σε παιδιά αγνοουμένων. Είναι στα 60-65-70 και θέλουν βοήθεια. Δηλαδή δεν μπορούν να σταθούν στα πόδια τους. Πού είναι η πολιτεία για να στηρίξει αυτά τα άτομα. Εχαθήκαν οι πατεράδες μας, εχάσαμε εν μέρει και τις μανάδες μας.... Εμάς ποιος θα μας στηρίξει.»
Και κάνουν κάλεσμα σε όλους όσοι έχουν ανέβει τον ίδιο Γολγοθά, να ενώσουν τις φωνές τους μαζί τους...
Γιώργος Γιατρού
«Δημιουργήθηκε μια ομάδα στο viber που είναι «ΠΑΙΔΙΑ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΩΝ» να μας ψάξουν όσα είναι παιδιά αγνοουμένων, για να συνταχτούν.»
Η επιλογή του χώρου της συνέντευξης, εκεί στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας, δεν ήταν καθόλου τυχαία. Το Λήδρα Πάλας για δεκαετίες ήταν το οδόφραγμα των μανάδων, των γυναικών και των παιδιών των αγνοουμένων. Το Λήδρα Πάλας ήταν η ψυχή του ζητήματος των αγνοουμένων.
Εκείνο το Λήδρα Πάλας όμως.. δεν υπάρχει πια... Στέκει μόνο ένα μνημείο με ξεθωριασμένες εικόνες των Ισαάκ και Σολωμού, λίγες επιγραφές κατεχόμενων χωριών μας και κάποια συνθήματα στους τοίχους για να θυμίζουν οτι κάποτε εδώ, εδόθησαν αγώνες...Κι εμείς σήμερα...ξεχάσαμε...
