Παραδέχθηκε την ήττα του ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς μετά από 14 χρόνια πολιτικής κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος – Πώς γεννήθηκε το κίνημα, ποιοι στελεχώνουν το ψηφοδέλτιό του και ο ρόλος του Ντέγιαν Μποντιρόγκα.
Μεγάλη πολιτική ανατροπή καταγράφεται στη Σερβία, με τη «Φοιτητική Λίστα» να αναδεικνύεται νικήτρια των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της Κυριακής 25 Οκτωβρίου και τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς να αναγνωρίζει την ήττα της παράταξής του, έπειτα από 14 χρόνια κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος στην πολιτική ζωή της χώρας.
«Ακόμη δεν έχουμε τελικά αποτελέσματα, με βάση ένα δείγμα (…) είναι σαφές ότι χάσαμε τις εκλογές αυτές, η Φοιτητική Λίστα κέρδισε, θα έχουν μεταξύ 135-140 έδρες και εμείς θα έχουμε 105, κανείς άλλος δεν εκλέγεται στο κοινοβούλιο», δήλωσε ο Βούτσιτς.
Με βάση τις πρώτες εκτιμήσεις, η Φοιτητική Λίστα συγκεντρώνει περίπου 2,2 εκατομμύρια ψήφους, ποσοστό 52% και 138 έδρες στη Βουλή των 250 μελών. Η παράταξη Βούτσιτς ακολουθεί με περίπου 1,72 εκατομμύρια ψήφους, ποσοστό 39,3% και 104 έδρες. Τα στοιχεία παραμένουν προκαταρκτικά.
Η συμμετοχή πλησίασε το 70% και περιγράφεται ως η υψηλότερη που έχει καταγραφεί μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας το 1992.
Μετά την παραδοχή της ήττας, στους δρόμους του Βελιγραδίου ξέσπασαν πανηγυρισμοί. Αυτοκίνητα κορνάριζαν και φοιτητές φώναζαν «νίκη» και «τελείωσε», ενώ υποστηρικτές της Φοιτητικής Λίστας κυκλοφορούσαν τυλιγμένοι με σερβικές σημαίες ή τις ανέμιζαν στα χέρια. Πολλοί έστησαν χορό υπό τους ήχους μουσικής και σφυριχτρών, υψώνοντας τις γροθιές τους.
«Αγαπητή Σερβία, απόψε ακούστηκε η φωνή του λαού», δήλωσε ο Ράντομιρ Σάϊτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, μιλώντας εκ μέρους των φοιτητών στην έδρα του κινήματος. «Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον», πρόσθεσε.
Η εκλογική αναμέτρηση ήρθε έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια μαζικών αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων. Αφετηρία τους αποτέλεσε η κατάρρευση τμήματος του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους.
Η τραγωδία προκάλεσε σοβαρές καταγγελίες για διαφθορά, κακοτεχνίες και ανεπαρκείς ελέγχους στα δημόσια έργα. Οι φοιτητές απαίτησαν απόδοση ευθυνών και δημοσιοποίηση των εγγράφων που αφορούσαν την ανακαίνιση του σταθμού.
Σταδιακά, οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα και απέκτησαν ευρύτερο αντικυβερνητικό χαρακτήρα, με αιχμή τη διαφθορά, την έλλειψη λογοδοσίας, τη λειτουργία των θεσμών και την αυξανόμενη συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια του Βούτσιτς. Μέσα από πανεπιστημιακές συνελεύσεις, καταλήψεις, πορείες και μαζικές συγκεντρώσεις, το κίνημα διατήρησε τη δυναμική του για σχεδόν δύο χρόνια και εξελίχθηκε στη σοβαρότερη πολιτική πρόκληση για τον Βούτσιτς από την άνοδο του κόμματός του στην εξουσία το 2012.
Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε η «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν» (Studentska lista – Studenti pobeđuju), ένας σχηματισμός που διαφοροποιείται από τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα. Το φοιτητικό κίνημα μετέτρεψε τη λαϊκή δυσαρέσκεια σε οργανωμένη πολιτική διεκδίκηση και η επικράτησή του ανοίγει τον δρόμο για αλλαγή κυβέρνησης στο Βελιγράδι, με προεκτάσεις για τις σχέσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και τις υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Φοιτητικής Λίστας είναι ότι κανένας από τους 250 υποψηφίους της δεν ήταν φοιτητής, παρότι οι φοιτητές δημιούργησαν και οργάνωσαν το εγχείρημα. Αντί να διεκδικήσουν οι ίδιοι κοινοβουλευτικές έδρες, επέλεξαν ανθρώπους από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους, δίνοντας προτεραιότητα σε πρόσωπα που δεν είχαν διατελέσει υψηλόβαθμα πολιτικά στελέχη.
Στο ψηφοδέλτιο συμμετείχαν πανεπιστημιακοί, γιατροί, καλλιτέχνες, επιχειρηματίες, αγρότες, κοινωνικοί ακτιβιστές και αθλητές, με στόχο την ευρεία εκπροσώπηση της σερβικής κοινωνίας. Οι υποψηφιότητες προέκυψαν από τις φοιτητικές συνελεύσεις των πανεπιστημίων και στη συνέχεια συζητήθηκαν σε πανεθνικό επίπεδο.
Η διαδικασία σχεδιάστηκε ώστε να απομακρύνεται από το παραδοσιακό μοντέλο των σερβικών κομμάτων, όπου τις αποφάσεις λαμβάνουν ένας ισχυρός αρχηγός και ο στενός κύκλος συνεργατών του. Οι φοιτητές εξήγησαν ότι αναζητούσαν ανθρώπους ικανούς να υπηρετήσουν υπεύθυνα τους θεσμούς, χωρίς να θέτουν ως κριτήρια την τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα ή την εμπειρία στις κομματικές διαπραγματεύσεις. Κεντρική τους θέση ήταν ότι η βουλευτική έδρα αποτελεί δημόσια ευθύνη απέναντι στους πολίτες και όχι προσωπικό προνόμιο ή αφετηρία πολιτικής καριέρας.
Στην πρώτη θέση του ψηφοδελτίου τοποθετήθηκε ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καρδιολόγος και πανεπιστημιακός, ελάχιστα γνωστός στο ευρύ κοινό πριν από την προεκλογική περίοδο. Παρά τη θέση του, απέφευγε να παρουσιάζεται ως αρχηγός του κινήματος.
Η επιλογή αυτή εξέφραζε την επιδίωξη των φοιτητών για συλλογική λήψη αποφάσεων και αποφυγή του προσωποκεντρικού χαρακτήρα, σε αντιδιαστολή με το μοντέλο διακυβέρνησης Βούτσιτς. Ενδεικτικά, το όνομα του επικεφαλής δεν συμπεριλήφθηκε στον επίσημο εκλογικό τίτλο της Φοιτητικής Λίστας, παρότι πρόκειται για διαδεδομένη πρακτική στη σερβική πολιτική σκηνή.
Το ψηφοδέλτιο υποβλήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2026 και εγκρίθηκε την επόμενη ημέρα από την αρμόδια εκλογική επιτροπή. Για τη συμμετοχή του συγκεντρώθηκαν περισσότερες από 69.000 επικυρωμένες υπογραφές, έναντι των 10.000 που απαιτούσε η εκλογική νομοθεσία.
Η προεκλογική εκστρατεία στηρίχθηκε σε μια υπερκομματική προσέγγιση, με προτεραιότητες την αποκατάσταση της δημοκρατικής λειτουργίας των θεσμών, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη μεταρρύθμιση των κρατικών θεσμών και την οικονομική ανασυγκρότηση.
Τον Σεπτέμβριο παρουσιάστηκε προγραμματικό πλαίσιο 11 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία ειδικής αστυνομικής υπηρεσίας για την υποστήριξη των εισαγγελικών ερευνών και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν παράνομα. Προβλέπει επίσης κοινωνικά μέτρα, όπως δωρεάν σχολικά βιβλία και σημαντική μείωση των τιμών των φαρμάκων.
Η Φοιτητική Λίστα απέφυγε να επικεντρώσει την εκστρατεία της σε έντονες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις γύρω από το Κόσοβο, την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις σχέσεις με τη Ρωσία, προτάσσοντας την αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων. Η στρατηγική αυτή συνέβαλε στη συσπείρωση πολιτών με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις γύρω από το αίτημα αλλαγής του τρόπου διακυβέρνησης.
Ξεχωριστή παρουσία στο ψηφοδέλτιο ήταν εκείνη του Ντέγιαν Μποντιρόγκα, θρύλου του σερβικού μπάσκετ και προέδρου της EuroLeague, ο οποίος τοποθετήθηκε στην 24η θέση μεταξύ των 250 υποψηφίων.
Ο Μποντιρόγκα, που έχει αγωνιστεί στον Παναθηναϊκό, τη Ρεάλ Μαδρίτης και την Μπαρτσελόνα, αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του σερβικού αθλητισμού, με μεγάλη διεθνή απήχηση. Η στήριξή του ξεπέρασε μια συμβολική δήλωση: κατά την προεκλογική περίοδο βρέθηκε επανειλημμένα στη Σερβία, συμμετείχε σε μεγάλες συγκεντρώσεις και παρενέβη δημόσια υπέρ της πολιτικής αλλαγής.
Αφού ψήφισε στο Βελιγράδι, δήλωσε ότι η χώρα δίνει μάχη για την ελευθερία της και για την ανάκτηση ενός κράτους που, όπως υποστήριξε, έχει «υφαρπαγεί». «Η Σερβία ψηφίζει σήμερα για να αποφασίσει προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί, προς το μέλλον ή προς το παρελθόν», ανέφερε. Η ενεργή συμμετοχή ενός από τους σημαντικότερους μπασκετμπολίστες στην ιστορία της χώρας προσέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο εγχείρημα που αμφισβήτησε την κυριαρχία Βούτσιτς.
Η απήχηση της Φοιτητικής Λίστας επεκτάθηκε πέρα από τους νέους και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Οι φοιτητές πραγματοποίησαν μεγάλες ποδηλατικές διαδρομές και πεζοπορίες σε ολόκληρη τη χώρα, προσεγγίζοντας κατοίκους μικρών πόλεων και αγροτικών περιοχών, πολλές από τις οποίες αποτελούσαν παραδοσιακά προπύργια του Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS).
Η άμεση επαφή με τους πολίτες, η νεανική ενέργεια και η εικόνα ενός κινήματος έξω από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα συνέβαλαν στη διεύρυνση της υποστήριξης. Παράλληλα, οι φοιτητές δέχθηκαν έντονη κριτική από φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, ενώ ο Βούτσιτς τούς κατηγόρησε επανειλημμένα ότι εξυπηρετούν συμφέροντα ξένων δυνάμεων. Το κίνημα απέρριψε τις κατηγορίες.
Η προεκλογική περίοδος συνοδεύτηκε από καταγγελίες για πιέσεις σε ψηφοφόρους, παρακολουθήσεις ακτιβιστών, κυβερνοεπιθέσεις και άνιση πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης. Προβλήματα καταγγέλθηκαν και κατά την ψηφοφορία, με οργανώσεις και ανεξάρτητους παρατηρητές να αναφέρουν περιστατικά που δημιουργούσαν υπόνοιες για εξαγορά ψήφων, εκφοβισμό, διπλούς καταλόγους εγγεγραμμένων και επιθέσεις σε ψηφοφόρους.
Σοβαρό επεισόδιο σημειώθηκε στην πόλη Πάντσεβο, έξω από εκλογικό τμήμα που στεγαζόταν στη Γεωργική Σχολή. Ομάδα κουκουλοφόρων επιτέθηκε σε νεαρούς άνδρες που περίμεναν να ψηφίσουν. Σε βίντεο που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διακρίνεται τουλάχιστον ένας νεαρός με αιμόφυρτο πρόσωπο. Στο σημείο έσπευσε η αστυνομία για τη διερεύνηση του περιστατικού και στους τραυματίες παρασχέθηκε ιατρική βοήθεια.
Στο διαδίκτυο κυκλοφόρησε επίσης βίντεο με εκατοντάδες μαυροφορεμένους νεαρούς με κουκούλες να κινούνται σε κεντρική λεωφόρο του Βελιγραδίου.
Έντονη ήταν και η παρουσία των δυνάμεων ασφαλείας στην πρωτεύουσα. Το μεσημέρι της Κυριακής εθεάθησαν στο κέντρο πολλά οχήματα της αστυνομικής δύναμης καταστολής διαδηλώσεων, ενώ νωρίτερα είχε καταγραφεί στον αυτοκινητόδρομο Βελιγραδίου–Νις φάλαγγα περίπου 20 βαρέων αστυνομικών οχημάτων με κατεύθυνση το Βελιγράδι.
Τα συγκεκριμένα οχήματα είχαν εμφανιστεί για πρώτη φορά στις καλοκαιρινές διαδηλώσεις του 2025 στο Νόβι Σαντ, όταν χρησιμοποιήθηκαν για την απώθηση διαδηλωτών από λεωφόρους και κεντρικούς οδικούς άξονες.
Μετά την εκλογική επικράτηση, η Φοιτητική Λίστα βρίσκεται πλέον μπροστά στη δοκιμασία της διακυβέρνησης. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η νίκη στις κάλπες προϋποθέτει κινητοποίηση, ισχυρό μήνυμα και συσπείρωση γύρω από την επιθυμία για αλλαγή. Η άσκηση εξουσίας απαιτεί λειτουργικούς θεσμούς, έμπειρο προσωπικό, οικονομική πολιτική, συμβιβασμούς και ανάληψη ευθύνης για δύσκολες αποφάσεις.
Για τη Σερβία, το αποτέλεσμα συνιστά πολιτική ρήξη, αλλά και αφετηρία μιας περιόδου αβεβαιότητας. Οι φοιτητές απέδειξαν ότι μπορούν να αμφισβητήσουν την καθιερωμένη πολιτική τάξη. Το ερώτημα που θέτουν πλέον οι εκλογικοί αναλυτές είναι κατά πόσο μπορούν να την αντικαταστήσουν και ποια κατεύθυνση θα δώσουν στη χώρα.
Πηγή: Πρώτο Θέμα
