Στις 29 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια συνάντησης με προσωπικό και φοιτητές σε πανεπιστήμιο της Μόσχας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν παρατήρησε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες.
«Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα», δήλωσε ο πρόεδρος της Ρωσίας. «Τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται γι’ αυτό, ώστε να κατανοούν σε τι κόσμο ζούμε και γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση» — τον όρο που χρησιμοποιεί για τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ο ισχυρισμός του Ρώσου προέδρου, βέβαια, ήταν κάπως… περίεργος, καθώς δεν υπάρχει καμία γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα.
Αποτύπωνε, όμως, ανάγλυφα την κοσμοθεωρία του. Τελευταία, σύμφωνα με δημοσίευμα του Economist, οι χώρες του ΝΑΤΟ ανησυχούν όλο και περισσότερο για την τροπή που παίρνουν οι σκέψεις του.
Ο ρωσικός στρατός παραμένει σε τέλμα εδώ και χρόνια, μετρώντας δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και βαριά τραυματίες κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια εξοντωτική διαμάχη επιθέσεων με drones και πυραύλους, η οποία, αν και καταστροφική για την Ουκρανία, προκαλεί πλέον ορατά πλήγματα και στην ίδια τη Ρωσία.
Ωστόσο, ο Πούτιν δεν δείχνει καμία διάθεση υπαναχώρησης. Ο φόβος είναι μήπως επιχειρήσει να αποδράσει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν tupik (αδιέξοδο), με τον γνώριμο τρόπο του, κλιμακώνοντας τη σύγκρουση στο επόμενο επίπεδο.
Τα σημάδια της ανησυχίας της Δύσης είναι πλέον έκδηλα.
Στις 25 Αυγούστου, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, πραγματοποίησε εκτάκτως επίσκεψη στη Μόσχα. Οι πληροφορίες διίστανται για το αν πήγε να προειδοποιήσει τον Πούτιν κατά τυχόν επιθέσεων σε χώρες του ΝΑΤΟ ή αν του παρουσίασε μια ζοφερή εικόνα για το μέλλον της Ρωσίας, επιχειρώντας να τον πείσει να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη συνδρομή σουηδικών μαχητικών και πολεμικών πλοίων για την επιτήρηση των συνόρων της με τη Ρωσία. Την ίδια ώρα, η Γερμανία ετοιμάζεται να καταλογίσει ανοιχτά στη Μόσχα την επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου, προσανατολιζόμενη στην επιβολή νέων κυρώσεων.
Παράλληλα, στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία ανακοίνωσε την καταστροφή ρωσικού θαλάσσιου drone που στόχευε εξέδρα άντλησης στα χωρικά της ύδατα, ενώ στις 25 Αυγούστου η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο κατασκευής drones.
Παράλληλα, ο Πούτιν έσπασε τη σιωπή του σχετικά με τα καίρια πλήγματα των ουκρανικών drones σε ρωσικά διυλιστήρια και κέντρα logistics, όπως τις αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης πλατφόρμας ηλεκτρονικού εμπορίου στη Ρωσία. Σε διάγγελμά του στις 22 Αυγούστου, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» και απείλησε με «απαντητικά πλήγματα στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας της». Νωρίτερα την ίδια ημέρα, μιλώντας στο κυβερνών κόμμα «Ενωμένη Ρωσία», απέρριψε κάθε ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου.
«Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται. Θα πάμε μόνο μπροστά», διαμήνυσε.
Πηγές προσκείμενες στο Κρεμλίνο αναφέρουν ότι, μετά από προβληματισμό εβδομάδων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Ρώσος πρόεδρος φαίνεται πως προκρίνει την κλιμάκωση. Μάλιστα, παλαιός συνεργάτης του εκτιμά ότι ο Πούτιν εξέλαβε την επίσκεψη Ράτκλιφ ως δείγμα αμερικανικής αδυναμίας — όπως ακριβώς είχε ερμηνεύσει και την επίσκεψη του τότε διοικητή της CIA, Μπιλ Μπερνς, τον Νοέμβριο του 2021, λίγους μήνες πριν διατάξει την εισβολή στην Ουκρανία.
Ουδείς γνωρίζει τι ακριβώς σχεδιάζει ο Πούτιν.
Ωστόσο, τα κίνητρά του για περαιτέρω κλιμάκωση, όπως και η αρχική απόφαση για την εισβολή, πηγάζουν από το εσωτερικό της Ρωσίας. Πρωταρχικός του στόχος παραμένει η διατήρηση της εξουσίας και, σε τελική ανάλυση, η επιβίωσή του.
Αυτό που ανησυχεί πλέον σοβαρά το Κρεμλίνο είναι η εξάλειψη της σιωπηρής ανοχής της ρωσικής κοινωνίας. Τα βαθιά ουκρανικά πλήγματα σε διυλιστήρια και εγκαταστάσεις e-commerce, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο διαδίκτυο από τις μυστικές υπηρεσίες, έχουν διαλύσει την ψευδαίσθηση της κανονικότητας. Σύμφωνα με το ανεξάρτητο ινστιτούτο δημοσκοπήσεων Levada Center, το 57% των Ρώσων περιγράφει την κατάσταση ως «τεταμένη», επικαλούμενο τον πόλεμο, τις απώλειες, την επιστράτευση, τις επιθέσεις drones και την παντελή έλλειψη προοπτικής.
Η εμπιστοσύνη στην κρατική τηλεοπτική προπαγάνδα φθίνει, οι νέοι ζητούν τον τερματισμό του πολέμου στα social media και η δημοτικότητα του Πούτιν υποχωρεί.
«Ο τσάρος είναι γυμνός»
Στους κύκλους της ρωσικής ελίτ το κλίμα είναι ακόμη πιο βαρύ. Σύμφωνα με πρόσωπο από το περιβάλλον των αποφάσεων, το αληθινό πρόβλημα δεν εντοπίζεται τόσο στους οικονομικούς δείκτες ή στο τέλμα του μετώπου, όσο στα χαμένα χρόνια: ανεξάρτητα από την τελική έκβαση, μια πενταετής πολεμική εμπλοκή θεωρείται ήδη παταγώδης αποτυχία. «Αυξάνεται η αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός», αναφέρει άλλο μέλος της ελίτ.
Κανένα από τα οικονομικά ή πολιτικά αδιέξοδα δεν είναι μοιραίο για τον Πούτιν, καθώς διαθέτει τους πόρους και τον κατασταλτικό μηχανισμό να συνεχίσει. Ωστόσο, η εικόνα παίζει καθοριστικό ρόλο.
Πίσω από τη ρητορική του, ο Ρώσος πρόεδρος κινείται με βάση την αμείλικτη λογική του καθεστώτος του. Καμία ένδειξη αδυναμίας. Το ρωσικό σύστημα μπορεί να αντέχει τη βία, αλλά δεν συγχωρεί την ήττα. Ο ίδιος εκτιμά πιθανότατα ότι ένας τερματισμός των επιχειρήσεων χωρίς την πλήρη κατάληψη του Ντονμπάς θα έθετε σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια του τη ζωή.
«Θα με κρεμάσουν», φέρεται να εκμυστηρεύτηκε σε οικείους του κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Ταυτόχρονα, η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης πραγμάτων δεν προσφέρει διέξοδο. «Η παραμονή στην αδράνεια λειτουργεί σε βάρος του Κρεμλίνου», σημειώνει στέλεχος της ελίτ, αφού αναλώνει οικονομικούς πόρους και εξαντλεί το πολιτικό κεφάλαιο.
Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέπτεται το καταδρομικό κατευθυνόμενων πυραύλων «Varyag» του Στόλου του Ειρηνικού, προκειμένου να παρακολουθήσει στρατιωτική άσκηση κοντά στο Γιουζνό-Σαχαλίνσκ, στο νησί Σαχαλίνη της Ρωσίας. (Gavriil Grigorov, Sputnik, Kremlin Pool Photo μέσω AP)
Έτσι, η κλιμάκωση φαντάζει ως η μόνη ελκυστική επιλογή, παρότι το ακριβές της περιεχόμενο παραμένει ασαφές. Η Μόσχα αναμένεται να εντείνει τις υβριδικές επιθέσεις και τις δολιοφθορές κατά των δυτικών συμμάχων, στοχεύοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες προς την Ουκρανία.
Παρά τις ανησυχίες των δυτικών μυστικών υπηρεσιών για πιθανά χτυπήματα σε ευρωπαϊκές μονάδες παραγωγής πολεμικού υλικού, μια ευθεία στρατιωτική αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ θεωρείται απίθανη.
Στο ουκρανικό μέτωπο, η κλιμάκωση σημαίνει ουσιαστικά διεύρυνση των ήδη εφαρμοζόμενων τακτικών. Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας προανήγγειλε νέες μαζικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές της χώρας — ενέργειες που το Κίεβο ήδη προεξοφλεί ενόψει του χειμώνα. Όσον αφορά τις επίγειες δυνάμεις, πηγές από τη Ρωσία αναφέρουν ότι ο Πούτιν σχεδιάζει να στείλει στη μάχη επιπλέον 300.000 έως 400.000 στρατιώτες.
Χωρίς την ανάγκη νέου διατάγματος, αφού το προηγούμενο παραμένει σε ισχύ, η στρατολόγηση θα πραγματοποιηθεί μέσω πιέσεων των τοπικών αρχών, ώστε η δυσαρέσκεια να μην λάβει εθνικές διαστάσεις. Η νέα αυτή μεθοδολογία δοκιμάζεται ήδη στην περιοχή της Πένζα.
Τέλος, ο Πούτιν ενδέχεται να σκληρύνει περαιτέρω τη στάση του απέναντι στους υποτιθέμενους «εσωτερικούς εχθρούς», όχι επειδή συνιστούν υπαρκτή απειλή, αλλά για να επιδείξει ισχύ. Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν θα επιλύσει τα δομικά προβλήματα της Ρωσίας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι θα επιτείνει τη λαϊκή δυσαρέσκεια και θα τροφοδοτήσει περαιτέρω την αβεβαιότητα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
