Η ερήμην καταδίκη σε θάνατο του πρώην προέδρου της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ, του αδελφού του Μάχερ και του εξαδέλφου του Ατέφ Νατζίμπ εγείρει σειρά ερωτημάτων. Ποια είναι η νομική ισχύς της απόφασης; Μπορούν να εκτελεστούν οι θανατικές ποινές εφόσον οι καταδικασθέντες (ο Μπασάρ και ο αδερφός του, Μάχερ) παραμένουν εκτός συριακού εδάφους; Τι σημαίνει η «διεθνής δίωξη» που διέταξε το ποινικό δικαστήριο της Δαμασκού και ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι χώρες στις οποίες βρίσκονται οι καταδικασθέντες;
Την Τρίτη, το Ποινικό Δικαστήριο της Δαμασκού επέβαλε ερήμην τη θανατική ποινή στον πρώην πρόεδρο της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ, στον αδελφό του Μάχερ και στον Ατέφ Νατζίμπ, κρίνοντάς τους ενόχους για ανθρωποκτονίες, βασανιστήρια και παραβιάσεις κατά τη διάρκεια του πολυετούς εμφυλίου πολέμου στη χώρα, που, σύμφωνα με το δικαστήριο, συνιστούν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Παράλληλα, αποφάσισε τη διεθνή δίωξη των αδερφών Άσαντ.
Εθνική δικαστική απόφαση με διεθνείς προεκτάσεις
Η απόφαση του Ποινικού Δικαστηρίου της Δαμασκού εκδόθηκε από τη συριακή Δικαιοσύνη και, επομένως, αποτελεί εθνική και όχι απόφαση διεθνούς δικαστηρίου.
Αυτό σημαίνει ότι η ισχύς της αφορά καταρχήν το εσωτερικό της χώρας. Αποκτά, ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία λόγω της παρουσίας του Μπασάρ αλ Άσαντ εκτός Συρίας, καθώς διέφυγε στη Ρωσία μετά την πτώση του καθεστώτος του τον Δεκέμβριο του 2024.
Το γεγονός αυτό ανοίγει τον δρόμο για νομικές ενέργειες εκτός των συριακών συνόρων, εφόσον οι αρχές της Δαμασκού αποφασίσουν να ενεργοποιήσουν τις διαδικασίες διεθνούς δίωξης και δικαστικής συνεργασίας.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Αλ Μουτάσιμ αλ Κιλάνι, ειδικός στο διεθνές ποινικό δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η εθνική δικαστική απόφαση συνεπάγεται ότι οι καταδικασθέντες μπορούν να συλληφθούν εφόσον βρίσκονται ή εισέλθουν στο συριακό έδαφος, αφού πρώτα εξαντληθούν τα ένδικα μέσα, ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες επικύρωσης της απόφασης και περατωθούν όλα τα στάδια της δικαστικής διαδικασίας.
Ο αλ Κιλάνι, μιλώντας στο Al-Arabiya, προσθέτει ότι εάν η απόφαση καταστεί τελεσίδικη και εκτελεστή, η θανατική ποινή μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωση του Ατέφ Νατζίμπ σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει η συριακή νομοθεσία. Παράλληλα, μπορεί να προβλεφθεί κατάσχεση και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων των καταδικασθέντων με τρόπο που θα συμβάλει στην αποζημίωση των θυμάτων, καθώς και να ληφθούν μέτρα για τη δίωξή τους στο εξωτερικό.
Τι σημαίνει η ερήμην καταδίκη
Από τον Απρίλιο, οι μεταβατικές αρχές της Συρίας έχουν αρχίσει δημόσιες δίκες, τόσο με την παρουσία όσο και ερήμην, πρώην πολιτικών στελεχών και αξιωματούχων των υπηρεσιών ασφαλείας, για σειρά κατηγοριών που φτάνουν έως τα «εγκλήματα πολέμου».
Επομένως, ακόμη και η ένταξη του Μπασάρ ή του Μάχερ αλ Άσαντ στον κατάλογο των καταζητούμενων δεν σημαίνει ότι θα συλληφθούν αυτομάτως. Αυξάνει, όμως, τους νομικούς κινδύνους που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εκτός Συρίας.
Από την Ερυθρά Αγγελία στο αίτημα έκδοσης
Η χώρα στην οποία βρίσκεται ο καταζητούμενος καλείται να εξετάσει οποιοδήποτε αίτημα έκδοσης σύμφωνα με την εθνική της νομοθεσία και τις συμφωνίες που έχει συνάψει με το κράτος που υποβάλλει το αίτημα.
Σύμφωνα με τον Αλ Κιλάνι, μεταξύ των ζητημάτων που μπορούν να εξεταστούν είναι κατά πόσο οι επίμαχες πράξεις συνιστούν ποινικά αδικήματα και στις δύο χώρες, καθώς και η νομιμότητα των δικαστικών διαδικασιών και των αποδεικτικών στοιχείων.
Εξετάζεται επίσης εάν υπάρχουν νομικά, πολιτικά ή ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την έκδοση.
Σε κάθε περίπτωση, την τελική απόφαση για την παράδοση του καταζητούμενου λαμβάνουν οι αρχές της χώρας στο έδαφος της οποίας βρίσκεται και όχι η Ιντερπόλ ή το συριακό δικαστήριο.
Το δυσκολότερο τεστ: Η Ρωσία
Οι συγκεκριμένες διαδικασίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του Μπασάρ αλ Άσαντ, καθώς σήμερα βρίσκεται στη Ρωσία.
Μεταξύ Συρίας και Ρωσίας υπάρχει, ωστόσο, συμφωνία για την έκδοση προσώπων που καταζητούνται είτε για ποινική δίωξη είτε για την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων. Η συμφωνία υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2022 και επικυρώθηκε από τη ρωσική πλευρά το 2023.
Την ίδια χρονιά, η Ρωσία επικύρωσε επίσης συμφωνία με τη Συρία για την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις, δημιουργώντας έτσι ένα πλαίσιο δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
Η συνθήκη έκδοσης μεταξύ Ρωσίας και Συρίας προβλέπει ότι το κράτος στο οποίο υποβάλλεται το αίτημα πρέπει να το εξετάσει σύμφωνα με τη δική του νομοθεσία και να ενημερώσει το αιτούν κράτος για την απόφασή του. Προβλέπει επίσης ότι οποιαδήποτε απόρριψη του αιτήματος, είτε συνολική είτε μερική, πρέπει να αιτιολογείται, σύμφωνα με το άρθρο 12 της συμφωνίας.
Από νομικής άποψης, επομένως, η Δαμασκός μπορεί καταρχήν να βασιστεί σε αυτό το πλαίσιο για να υποβάλει επίσημο αίτημα στη Μόσχα για την έκδοση των Μπασάρ και Μάχερ αλ Άσαντ.
Ο Αλ Κιλάνι τονίζει, ωστόσο, ότι η σημερινή δικαστική απόφαση «δεν υποχρεώνει αυτομάτως τη Ρωσία να παραδώσει τον Μπασάρ αλ Άσαντ».
Οι συριακές αρχές θα πρέπει πρώτα να υποβάλουν επίσημο αίτημα στη Μόσχα. Στη συνέχεια, οι ρωσικές αρχές θα εξετάσουν το αίτημα και θα λάβουν την απόφασή τους βάσει της ρωσικής νομοθεσίας, των ισχυουσών συμφωνιών και τυχόν νομικών ζητημάτων ή ζητημάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μπορεί να προκύψουν.
>>Μπασάρ αλ Άσαντ: Δικαστήριο τον καταδίκασε σε θάνατο
Η θανατική ποινή μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο
Ο Αλ Κιλάνι επισημαίνει ότι πολλές χώρες δεν εκδίδουν καταζητούμενους σε άλλα κράτη όταν η παράδοσή τους θα μπορούσε να τους εκθέσει στον κίνδυνο επιβολής ή εκτέλεσης της θανατικής ποινής.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χώρα από την οποία ζητείται η έκδοση μπορεί να απαιτήσει εγγυήσεις ότι η θανατική ποινή δεν θα εκτελεστεί.
Η καταδίκη των Μπασάρ αλ Άσαντ, Μάχερ αλ Άσαντ και Ατέφ Νατζίμπ αφορά την εσχάτη των ποινών, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει ενστάσεις από χώρες οι οποίες έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή ή εφαρμόζουν αυστηρούς περιορισμούς στην έκδοση προσώπων που κινδυνεύουν να εκτελεστούν.
Το άρθρο 5 της ρωσοσυριακής συνθήκης προβλέπει ότι «η έκδοση δεν πραγματοποιείται εάν το έγκλημα για το οποίο ζητείται η έκδοση επισύρει τη θανατική ποινή σύμφωνα με τη νομοθεσία του αιτούντος κράτους, εκτός εάν το αιτούν κράτος παράσχει εγγύηση, την οποία το κράτος που εξετάζει το αίτημα θεωρεί επαρκή, ότι η θανατική ποινή δεν θα εφαρμοστεί στο καταζητούμενο πρόσωπο».
Παράλληλα, βάσει του άρθρου 7 της συνθήκης, εάν η έκδοση ζητείται για την εκτέλεση δικαστικής απόφασης που εκδόθηκε «ερήμην του καταζητούμενου», το αιτούν κράτος δεσμεύεται να εγγυηθεί το δικαίωμά του να ζητήσει επανεξέταση της δικαστικής απόφασης σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
Το άρθρο 8 της συμφωνίας μεταξύ Συρίας και Ρωσίας προβλέπει ότι το κράτος από το οποίο ζητείται η έκδοση εξετάζει το αίτημα βάσει της δικής του νομοθεσίας και ενημερώνει το αιτούν κράτος για την απόφασή του.
Η συμφωνία θέτει επίσης χρονικό όριο: εάν ο καταζητούμενος έχει συλληφθεί, πρέπει να αφεθεί ελεύθερος εφόσον το αιτούν κράτος δεν υποβάλει το επίσημο αίτημα έκδοσης και τα απαραίτητα έγγραφα εντός 60 ημερών από την ημερομηνία της σύλληψης.
Όπως αντιλαμβάνεται, λοιπόν, κανείς, σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, η απόφαση που εκδόθηκε στη Δαμασκό σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας νομικής διαδικασίας χωρίς βέβαιο αποτέλεσμα.
Πηγή: Πρώτο Θέμα
