Σε ένα τεταμένο πολιτικό κλίμα και υπό το βάρος έντονης κριτικής, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, απηύθυνε την καθιερωμένη ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (SOTEU), σηματοδοτώντας την έναρξη του νέου πολιτικού έτους για τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Πυρκαγιές και Κύπρος
Η Πρόεδρος κατά τη διάρκεια της ομιλία έδωσε έμφαση στις πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη το καλοκαίρι και ανακοίνωσε τη δημιουργία ευρωπαϊκού πυροσβεστικού κόμβου με έδρα την Κύπρο. Ο κόμβος αυτός θα στηρίζει την Ανατολική Μεσόγειο και θα συντονίζει εναέρια μέσα και πληρώματα για την καταπολέμηση των καταστροφικών πυρκαγιών.
Η αναφορά στις φωτιές συνοδεύτηκε από κάλεσμα για ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμογής στην κλιματική κρίση. Τόνισε ότι τα καλοκαίρια γίνονται πιο επικίνδυνα και πως χρειάζονται λύσεις που βασίζονται στη φύση και σε ισχυρά εργαλεία πρόληψης.
Η Ευρώπη δίνει μάχη – Στιγμή ανεξαρτησίας
Έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για έναν κόσμο όπου οι εξαρτήσεις χρησιμοποιούνται ως όπλο και υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να ορίσει μόνη την άμυνα, την ενέργεια και τις τεχνολογίες της. Χαρακτήρισε την παρούσα συγκυρία ως στιγμή ανεξαρτησίας για την Ένωση.
Έθεσε ως προϋπόθεση την πολιτική ενότητα και την ικανότητα συμβιβασμού στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εξήγησε ότι μόνο η φιλοευρωπαϊκή πλειοψηφία μπορεί να δώσει απτά αποτελέσματα στους πολίτες και πως η μάχη που δίνεται αφορά το μέλλον όλων.
Ουκρανία – Κυρώσεις, χρηματοδότηση και drones
Με την ιστορία του 11χρονου Σάσα επαναπροσδιόρισε το διακύβευμα του πολέμου ως αγώνα για την ελευθερία της Ευρώπης. Εξήγγειλε νέο πακέτο κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας και παρουσίασε πρόταση για χρηματοδοτικό σχήμα αποζημιώσεων με βάση τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Παράλληλα μίλησε για το πρόγραμμα Ποιοτική Στρατιωτική Υπεροχή που θα στηρίζει τις ικανότητες των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων. Ανακοίνωσε προκαταβολή έξι δισεκατομμυρίων ευρώ και συμμαχία με την Ουκρανία στον τομέα των drones ώστε να διατηρηθεί η τεχνολογική υπεροχή έναντι της ρωσικής μαζικής παραγωγής.
Ευρωπαϊκή άμυνα – Eastern Flank Watch και στόχοι 2030
Η ομιλία περιλάμβανε ισχυρή αναφορά στην ανάγκη για αξιόπιστη ευρωπαϊκή αμυντική στάση πέρα από το ΝΑΤΟ. Επισήμανε ότι το σχέδιο Ετοιμότητα 2030 μπορεί να κινητοποιήσει έως και 800 δισεκατομμύρια ευρώ ενώ το πρόγραμμα SAFE θα διαθέσει 150 δισεκατομμύρια για κοινές αγορές. Προανήγγειλε τη δημιουργία του Eastern Flank Watch που θα λειτουργεί με διαστημική επιτήρηση σε πραγματικό χρόνο.
Πρότεινε επίσης την κατασκευή ενός τείχους drones στη Βαλτική και τη θέσπιση ευρωπαϊκού εξαμήνου για την άμυνα με σαφείς στόχους έως το 2030.
Γάζα – Αναστολές, κυρώσεις και ανοικοδόμηση
Οι εικόνες από τη Γάζα χαρακτηρίστηκαν ολέθριες και απαράδεκτες. Η Πρόεδρος ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός, απελευθέρωση των ομήρων και ανεμπόδιστη πρόσβαση στην ανθρωπιστική βοήθεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναστείλει τη διμερή στήριξη προς το Ισραήλ και θα προτείνει κυρώσεις κατά ακραίων υπουργών και βίαιων εποίκων.
Παράλληλα ανακοίνωσε τη δημιουργία ομάδας δωρητών και ειδικού μηχανισμού για την ανοικοδόμηση της Γάζας με τη συμμετοχή περιφερειακών εταίρων.
Ανταγωνιστικότητα – Ταμείο και Scaleup Europe
Η Πρόεδρος παρουσίασε την ανάγκη για νέες επενδύσεις στην ενιαία αγορά ώστε η Ευρώπη να αντέξει στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Προβλέπεται ίδρυση Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και διπλασιασμός του προγράμματος Ορίζων Ευρώπη για έρευνα και καινοτομία.
Λετυμπιώτης: Τα βήματα που έφεραν τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρόσβεσης στην Κύπρο
Με το σχέδιο Scaleup Europe η Επιτροπή θα συνεργαστεί με ιδιώτες επενδυτές για τη στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων σε κρίσιμες τεχνολογίες. Εξήγγειλε επίσης χάρτη πορείας για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έως το 2028 με στόχο τη γνώση και την καινοτομία.
Τεχνητή νοημοσύνη και καθαρή τεχνολογία
Η ΕΕ επενδύει σε υπολογιστική ισχύ, ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης και κβαντικά δοκιμαστήρια ώστε να παραμείνει τεχνολογικά ανεξάρτητη. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας ετοιμάζουν διακήρυξη δέσμευσης για επενδύσεις στην καινοτομία.
Στις καθαρές τεχνολογίες θα δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στην παραγωγή μπαταριών με επενδύσεις ύψους 1,8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στις δημόσιες συμβάσεις θα εισαχθεί κριτήριο ευρωπαϊκής προέλευσης ενώ θα κατατεθεί πράξη επιτάχυνσης για την απανθρακοποίηση στρατηγικών κλάδων.
Κόστος ζωής – Ενέργεια, στέγαση, αυτοκίνητο και τρόφιμα
Στην ενέργεια προανήγγειλε δέσμη μέτρων για τα δίκτυα και παρουσίασε την πρωτοβουλία Ενεργειακές Λεωφόροι που θα εξαλείψει κρίσιμα σημεία συμφόρησης. Επισήμανε ότι η μετάβαση σε καθαρές πηγές παραγωγής είναι η μόνη λύση για χαμηλότερες τιμές.
Στη στέγαση ανακοίνωσε το πρώτο ευρωπαϊκό σχέδιο προσιτής κατοικίας με αλλαγές στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων και ώθηση σε νέες κατασκευές. Παράλληλα προετοιμάζεται νομική πρωτοβουλία για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και σύνοδος κορυφής για τη στέγαση.
Στον τομέα του αυτοκινήτου έθεσε ως στόχο τη δημιουργία μικρών οικονομικών ηλεκτρικών οχημάτων που θα είναι ευρωπαϊκής παραγωγής. Στα τρόφιμα δεσμεύτηκε να ενισχύσει τον προϋπολογισμό προώθησης με εκστρατεία Αγοράζουμε ευρωπαϊκά τρόφιμα και να εξασφαλίσει δίκαιες τιμές για τους αγρότες.
Εξωτερικές σχέσεις – ΗΠΑ και διαφοροποίηση
Υπερασπίστηκε τη θερινή εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ ως την καλύτερη δυνατή επιλογή για τις ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας. Διαβεβαίωσε ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να ορίζει τα δικά της πρότυπα και κανονισμούς.
Παράλληλα ανακοίνωσε επιτάχυνση διμερών συμφωνιών με τρίτες χώρες όπως το Μεξικό και η Mercosur και έθεσε στόχο την ολοκλήρωση διαπραγμάτευσης με την Ινδία. Με το πακέτο Choose Europe θα διατεθούν 500 εκατομμύρια για να προσελκυστούν κορυφαίοι ερευνητές.
Δημοκρατία, κράτος δικαίου και μέσα ενημέρωσης
Εξήγγειλε την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και τη δημιουργία Κέντρου Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας που θα παρακολουθεί την παραπληροφόρηση. Ενίσχυσε τη σύνδεση του κράτους δικαίου με τη χρηματοδότηση και πρότεινε ετήσιο κύκλο αξιολόγησης.
Στον τομέα των μέσων ενημέρωσης ανακοίνωσε νέο πρόγραμμα ανθεκτικότητας και μεγαλύτερη στήριξη σε ανεξάρτητο και τοπικό Τύπο. Στόχος είναι να προστατευτεί η λογοδοσία και να καταπολεμηθούν οι ειδησεογραφικές ερήμοι που τρέφουν την παραπληροφόρηση.
Παιδιά και κοινωνικά δίκτυα
Η Πρόεδρος μίλησε με προσωπικό τόνο για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τόνισε ότι οι γονείς πρέπει να έχουν τον έλεγχο και όχι οι αλγόριθμοι.
Μέχρι το τέλος του έτους ομάδα εμπειρογνωμόνων θα παρουσιάσει προτάσεις για μια ευρωπαϊκή προσέγγιση που θα θωρακίζει τους ανηλίκους. Η πρόθεση είναι να στηριχθούν οι οικογένειες και να δημιουργηθεί ένα πιο ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον.
Μετανάστευση – Ανθρώπινο αλλά όχι αφελές
Η Πρόεδρος πρότεινε τριπλασιασμό των πόρων για μετανάστευση και διαχείριση συνόρων στον επόμενο προϋπολογισμό. Έδωσε έμφαση στην ανάγκη πλήρους εφαρμογής του νέου Συμφώνου για το Άσυλο.
Ζήτησε επίσης γρήγορη συμφωνία για κοινό σύστημα επιστροφών και συνεργασία με πλατφόρμες και αεροπορικές εταιρείες ώστε να χτυπηθούν τα δίκτυα διακινητών. Ανέφερε ότι θα δημιουργηθεί νέο καθεστώς κυρώσεων κατά όσων εκμεταλλεύονται τους πρόσφυγες.
Ήρωες της πρώτης γραμμής
Στην ομιλία έγινε αναφορά σε 760 Ευρωπαίους πυροσβέστες και πιλότους που έδωσαν μάχη με τις φλόγες το καλοκαίρι. Ιδιαίτερη τιμή αποδόθηκε στους 20 Έλληνες δασοκομάντος που έσωσαν το χωριό Γενεστόσο στην Ισπανία, με τον επικεφαλής τους Νικόλαο Παΐσιο να παρίσταται στο Ευρωκοινοβούλιο.
Η Πρόεδρος ανανέωσε το κάλεσμα για περισσότερες ειδικές πλειοψηφίες και ταχύτερες αποφάσεις στην Ένωση. Έκλεισε με το σύνθημα Ζήτω η Ευρώπη το οποίο παρουσίασε ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορική μνήμη και τη νέα στιγμή ανεξαρτησίας που επιδιώκει.
