Τα ναρκωτικά αποτελούν, ομολογουμένως, ένα από τα ζητήματα που κάθε κοινωνία καλείται να αντιμετωπίσει. Πρόκειται για ένα από τα πιο διαχρονικά προβλήματα, τόσο στην Κύπρο όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Εικόνες: Αρχείο
Η διαχρονικότητα του φαινομένου αντικατοπτρίζεται στη βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι το παρακράτος είναι εκείνο που ανεξέλεγκτα διευθύνει και εμπορεύεται τα ναρκωτικά, χωρίς να ασκείται ο απαραίτητος έλεγχος και χωρίς να εφαρμόζονται οι κατάλληλες διώξεις.
Το σύνολο του φαινομένου των ναρκωτικών αποτελεί έναν πολύπλοκο κύκλο ενεργειών, που ξεκινά από την παραγωγή, συνεχίζεται με το εμπόριο, καταλήγει στη χρήση και, εν συνεχεία, οδηγεί ορισμένους χρήστες στην προσπάθεια απεξάρτησης
Θέλοντας να ρίξουμε φως στη προσπάθεια της Υπηρεσίας Καταπολέμησης Ναρκωτικών (ΥΚΑΝ) για πάταξη του εμπορίου και προστασίας των πολιτών από τα ναρκωτικά όσο και στη διαδικασία απεξάρτησης από τις ιατρικές υπηρεσίες του κράτους, το ant1live επικοινώνησε με τον Υποδιοικητή Διοίκησης και Επιχειρήσεων της ΥΚΑΝ κ. Χρίστο Ανδρέου για να μας δώσει μία εικόνα για το παρεμπόριο ναρκωτικών. Μας μίλησε για το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα στην Κύπρο, εάν εμφανίζονται «νέα» ναρκωτικά στην κοινωνία και ποια είναι τα πιο δημοφιλή, για τον ρόλο των οδοφραγμάτων και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η ΥΚΑΝ την τάση που παρατηρείται στους κύκλους της νεολαίας.
Μετέπειτα, ήρθαμε σε επαφή με τον Δρ. Δήμο Φωτόπουλο, ψυχίατρο ειδικό στους εθισμούς στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας του ΟΚΥπΥ, ο οποίος μας παρουσίασε την όλη διαδικασία απεξάρτησης. Από την παρέμβαση των υπηρεσιών στην κοινωνία μέχρι και την ολική απεξάρτηση ενός ατόμου.
Κατάσχεση 617 κιλών κάνναβης το 2024
Όπως σε ολόκληρο τον κόσμο, έτσι και στην Κύπρο το πρόβλημα με τα ναρκωτικά παρουσιάζει αυξητική τάση, σύμφωνα με τον κ. Ανδρέου. «Στην Κύπρο το πιο διαδεδομένο ναρκωτικό είναι η κάνναβη, σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις που κάναμε» σημείωσε ο κ. Ανδρέου και συνέχισε λέγοντας ότι το 2024 κατασχέθηκαν γύρω στα 617 κιλά κάνναβης ενώ τους τρεις πρώτους μήνες του έτους που διανύουμε οι κατασχέσεις ξεπέρασαν τα 100 κιλά
Σε ερώτηση για το αν εμφανίζονται «νέα» ναρκωτικά στην κυπριακή «αγορά», ο κ. Ανδρέου είπε ότι το το νέο είδος το οποίο εντοπίζεται κατά τόπους είναι οι ναρκωτικές ουσίες σε ζελεδάκια κάτι το οποίο αντιμετωπίζεται με επιχειρήσεις.
Συνεχές «κυνηγητό» με τους χημικούς των εμπόρων
Από την πλευρά του ο κ. Φωτόπουλος ανέφερε ότι στην Κύπρο εντοπίζονται όλων των ειδών των ουσιών, είτε αυτές είναι ψυχοδραστικές ουσίες από την μαύρη αγορά, είτε αφορούν κάποια «κόλπα» των εμπόρων ναρκωτικών.
Θέλοντας να εξηγήσει τι εννοεί ως κόλπο των εμπόρων είπε: «Παίρνουνε μια κλασική ουσία, αλλάζουνε λίγο το μόριο με την απαγόρευση που υπάρχει να είναι για συγκεκριμένο μόριο. Οπότε ουσιαστικά, μέχρι να αναγνωριστεί μια ουσία σαν παράνομη είναι «νόμιμη», είναι καινούργια, δεν την έχουν κατατάξει γι' αυτό μπορεί και κυκλοφορεί μέχρι να απαγορευτεί».
Είναι σαν να είμαστε σε ένα συνεχές κυνηγητό με τους χημικούς των εμπόρων ναρκωτικών έτσι ώστε να μπορούμε να προσδιορίσουμε τις νέες ουσίες
Κατά καιρούς όλοι μας διαβάζουμε διάφορες ειδήσεις από όλο τον κόσμο για σπάνιες και καινούργιες ναρκωτικές ουσίες. Kush, φαιντανύλη, μπονζάι, σίσα, tranq ή ξυλαζίνη (ναρκωτικό ζόμπι). Δεν είμαστε συνηθισμένοι να τις ακούμε στην κυπριακή επικαιρότητα. Εντοπίζονται στην Κύπρο αυτά τα ναρκωτικά και αν ναι, σε ποιο βαθμό;
«Κατά διαστήματα βρίσκουμε σε πολύ μικρές ποσότητες αυτές τις ουσίες. Η φαιντανύλη είναι γνωστό ότι είναι πολύ επικίνδυνη και απασχολεί όλο τον κόσμο. Ωστόσο στην Κύπρο δεν έχουν εντοπιστεί σημαντικές ποσότητες», είπε ο κ. Ανδρέου.
Ο κ. Φωτόπουλος μάς επιβεβαίωσε πώς ακόμα και η φαιντανύλη είναι μία ουσία η οποία συναντάται ανά τακτά χρονικά διαστήματα στη χώρα μας.
Με βάση τη μελέτη λυμάτων του Πανεπιστημίου Κύπρου και της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ), οι πιο δημοφιλείς ουσίες είναι η κάνναβη και η κοκαΐνη. Όπως μας ανέφερε ο κ. Ανδρέου, από την μεριά της ΥΚΑΝ τα στοιχεία αυτά είναι δικαιολογημένα μέσω των κατασχέσεων. Επίσης, ο κ. Ανδρέου ανέφερε ότι η κοκαΐνη δεν εντοπίζεται στο βαθμό που εντοπίζεται η κάνναβη καθώς θεωρείται ένα ακριβό ναρκωτικό.
Διάβασε επίσης: Σημαντική χρήση κάνναβης και κοκαΐνης στην Κύπρο, αλλά χαμηλότερα από τον Eυρωπαϊκό μέσο, δείχνει Πανευρωπαϊκή Έρευνα Ανάλυσης Λυμάτων
Διαμετακομιστικός σταθμός η Κύπρος
Ερωτηθείς ο Υποδιοικητής της ΥΚΑΝ για το αν η θέση της Κύπρου αντιμετωπίζει σοβαρότερο πρόβλημα από ότι άλλες χώρες, όσον αφορά την εισαγωγή ναρκωτικών λόγω της γεωγραφικής της θέσης είπε ότι «το σημείο της Κύπρου μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να χρησιμοποιείται σαν διαμετακομιστικός σταθμός με τελευταίο σταθμό κάποιες άλλες χώρες άλλα όχι πάντα».
Όσον αφορά τον ρόλο των οδοφραγμάτων στο παράνομο εμπόριο ναρκωτικών ουσιών ο κ. Ανδρέου διαπιστώνει ότι «η μεταφορά των ναρκωτικών πλέον γίνεται από τις ελεύθερες στις κατεχόμενες περιοχές του νησιού παρά το αντίθετο».
Η μεταφορά των ναρκωτικών πλέον γίνεται από τις ελεύθερες στις κατεχόμενες περιοχές του νησιού παρά το αντίθετο
«Τα οδοφράγματα δεν αφορούν στο μεγάλο πρόβλημα της εισαγωγής και του εμπορίου των ναρκωτικών. Το μεγάλο πρόβλημα είναι τα αεροδρόμια και τα λιμάνια. Πέρσι από τα 617 κιλά, τα 200 ήταν από τα αεροδρόμια» πρόσθεσε.
Διάβασε επίσης: Το ένα τρίτο των Ευρωπαίων έχει δοκιμάσει παράνομα ναρκωτικά
Κοινό μυστικό η αυξητική τάση στη χρήση ναρκωτικών από ανήλικους
Το φαινόμενο των ναρκωτικών στην Κύπρο, δεν είναι σημερινό. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '60 είχε συσταθεί ειδικό γραφείο για τη δίωξη ναρκωτικών. Τις επόμενες δεκαετίες η Κύπρος ήταν τόπος συνάντησης λαθρεμπόρων, σύμφωνα με την Αστυνομία, ενώ συνέχισε να χρησιμοποιείται ως διαμετακομιστικός σταθμός.
Στις μέρες μας το φαινόμενο αυτό φαίνεται να διεισδύει και σε μικρότερες ηλικίες. Είναι κοινό μυστικό στην κυπριακή κοινωνία ότι είναι αυξανόμενη η τάση, τα τελευταία χρόνια, στους κύκλους της νεολαίας, και όταν λέμε νεολαίας, εννοούμε τις ηλικίες από 12 ετών μέχρι 25, (μπορεί και πιο κάτω), να ωθούνται προς τα ναρκωτικά.
Σύμφωνα με στοιχεία που εξασφάλισε το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων από το Τμήμα Παρακολούθησης και Ερευνών της ΑΑΕΚ, το 2023 παραπέμφθηκαν σε θεραπευτικά Κέντρα 112 ενήλικοι μεταξύ 18 με 24 ετών και 26 ανήλικοι μέχρι 18 ετών, ενώ το 2024 παραπέμφθηκαν 92 ενήλικες και 29 ανήλικοι. Πρόσφατα στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Παιδείας, η εκπρόσωπος της ΥΚΑΝ Σοφία Κουσαρίδου, είπε ότι τα «τα τελευταία 3 χρόνια έχουν παραπέμψει 70 μαθητές, ανήλικους, σε θεραπευτικά κέντρα». Κάτι το οποίο επιβεβαίωσε και ο κ. Ανδρέου στο ant1live.
Διάβασε επίσης: ΥΚΑΝ: Κατάσχεση 1.450 προϊόντων κάνναβης το 2024
Αριθμοί που επιβάλλεται να ανησυχούν και να αφυπνίζουν - Τι κάνουν οι αρχές
Κατά τη συζήτησή μας με τον κ. Ανδρέου, θίγοντας το θέμα αυτό, ο ίδιος θέλησε αρχικά να πει ότι πρόκειται για ένα πολύ ευαίσθητο θέμα για τον ίδιο ιδιαίτερα όταν αναφερόμαστε για ανήλικους.
«Δεν μπορεί κανένας να ελέγξει τη διακίνηση ναρκωτικών σε οποιοδήποτε χώρο, είτε αυτό είναι σχολείο είτε αλλού, ειδικά ανάμεσα σε ανήλικους» είπε στη συνέχεια ο Υποδιοικητής.
Σύμφωνα με τον κ. Ανδρέου, έχουν ήδη τοποθετηθεί εδώ και κάποια χρόνια σύνδεσμοι (μέλη της ΥΚΑΝ), σε σχολεία μέσης εκπαίδευσης:
«Για κάθε σχολείο έχουμε και ένα σύνδεσμο από την ΥΚΑΝ. Κάθε μέλος είναι επιφορτισμένο να είναι σύνδεσμος για 1-2 σχολεία και τα σχολεία ορίζουν ένα καθηγητή ή ένα διευθυντή, ο οποίος επικοινωνεί και έχει άμεση επαφή με αυτόν τον σύνδεσμο της ΥΚΑΝ, όλο το 24ωρο, για οποιαδήποτε πληροφορία και θέμα που έχει σχέση με διακίνηση ναρκωτικών εντός των σχολείων και είχαμε και πολλά αποτελέσματα από αυτό το θέμα».
Επιπρόσθετα ο κ. Ανδρέου παρουσίασε το πρωτόκολλο που ακολουθείται από την ΥΚΑΝ σε σχέση με τις περιπτώσεις ανηλίκων μετά την σύλληψή τους.
Από 14 ετών μέχρι 24 υπάρχει ένα ειδικό πρόγραμμα, το οποίο κάτω από κάποιες προϋποθέσεις και με την συγκατάθεση των χρηστών, ότι επιθυμούν οι ίδιοι και οι γονείς τους, τους παραπέμπουμε σε προγράμματα απεξάρτησης ή προγράμματα για να βοηθηθούν ώστε να σταματήσουν την χρήση.
Παράλληλα, το Τμήμα Πρόληψης και Κοινωνικής Παρέμβασης της ΥΚΑΝ που ασχολείται με την πρόληψη, προχωρεί και σε διάφορες διαλέξεις σε οργανωμένα σύνολα σε σχέση με τα ναρκωτικά.
Επίσης, συνέχισε, «η ΥΚΑΝ παρέχει υποστηρικτικά προγράμματα δηλαδή κάποια συμβουλευτικά θέματα από τα μέλη μας που απαρτίζουν αυτό το συγκεκριμένο τμήμα, τα οποία είναι ειδικά καταρτισμένα με τις γνώσεις και έτυχαν εκπαίδευσης για αυτά τα θέματα».
Θέλοντας να διευκρινίσει ο κ. Ανδρέου για το τι παρέχουν τα εν λόγω προγράμματα είπε ότι προσφέρονται κάποιες συμβουλές ή κάποια θέματα που απασχολούν «τόσο τους ανήλικους αλλά και το υποστηρικτικό τους περιβάλλον, δηλαδή είτε τους γονείς τους, είτε τους συμβίους, είτε πρόσωπα τα οποία διαμένουν μαζί τους, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται αυτά τα πρόσωπα γιατί όταν υπάρχει στέρηση, η συμπεριφορά τους είναι αλλοπρόσαλλη οπότε τους παρέχονται συμβουλές για το πως θα τους αντιμετωπίζουν καθώς επίσης πως θα τους αντιμετωπίζουν ψυχολογικά και υποστηρικτικά για να σταματήσουν το φαινόμενο αυτό».
Τι ανησυχεί την ιατρική κοινότητα για την νεολαία
Αυτό που ανησυχεί την ιατρική κοινότητα είναι ότι γενικά υπάρχει η τάση της εύκολης λύσης της χρήσης ουσιών από τη νεολαία, όπως ανέφερε ο Δρ. Δήμος Φωτόπουλος.
Αυτό είναι το ανησυχητικό. Αυτό θέλουμε να παλέψουμε. Θέλουμε να δείξουμε στους έφηβους ότι υπάρχουν κι άλλα πράγματα να ασχοληθούν όπως είναι ο αθλητισμός
Η διαδικασία της απεξάρτησης
«Η διαδικασία της απεξάρτησης ξεκινά όταν κάποιος αποδεχτεί ότι έχει πρόβλημα εξάρτησης και αποφασίσει να κάνει κάτι για αυτό», ανέφερε ο Δρ. Δήμος Φωτόπουλος.
«Η απόφαση δεν λαμβάνεται με ευκολία. Είναι αρκετοί οι οποίοι νομίζουν ότι δεν έχουν πρόβλημα. Ειδικά αν δούμε τις νόμιμες ουσίες, όπως είναι το αλκοόλ» πρόσθεσε και συνέχισε με τα βήματα της αποτοξίνωσης:
- Σωματική αποτοξίνωση: Κατάλληλη φαρμακοθεραπεία με υποκατάστατα (detox)
- Ψυχοκοινωνική υποστήριξη: Να δουλεύει κανείς με ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή, με νοσηλευτή ψυχικής υγείας ο οποίος είναι εξειδικευμένος στις εξαρτήσεις προκειμένου να εντοπίσει τυχόν ψυχιατρικές διαταραχές (αν υπάρχουν) και να τον παραπέμψει σε ψυχίατρο και να λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία.
«Θεωρούμε ότι η εξάρτηση είναι βιο-ψυχο-κοινωνικό φαινόμενο και πρόβλημα δηλαδή ότι πιάνει και τη βιολογία (το σώμα) και τον ψυχισμό του ανθρώπου και βεβαίως έχει και πολλούς κοινωνικούς παράγοντες και συντελεστές» καταλήγει ο κ. Φωτόπουλος.
Η υποτροπή το συνηθέστερο φαινόμενο στις εξαρτήσεις
Ο κ. Φωτόπουλος ερωτηθείς για το ποσοστό των περιπτώσεων που κατάφεραν να απεξαρτηθούν και εθίστηκαν ξανά είπε πως δεν υπάρχει ξεκάθαρο ποσοστό. «Η υποτροπή είναι το συνηθέστερο φαινόμενο στις εξαρτήσεις. Ακόμα και μετά το τέλος της θεραπείας είναι συχνή στις εξαρτήσεις» ανέφερε.
Όμως όπως είπε ο κ. Φωτόπουλος αν και επιστρέφουν σε κάποιο πρόγραμμα απεξάρτησης δεν ξεκινά ένας νέος κύκλος θεραπείας επειδή υπάρχουν ήδη τα εφόδια από προηγούμενες επιτυχείς προσπάθειες. «Όταν κάποιος εξαρτημένος έχει κάνει μία πλήρη διακοπή ουσίας και μετά από ένα χρονικό διάστημα ξαναγυρίζει στην προηγούμενη ουσία ή μπλέκει σε μια άλλη ουσία διότι και αυτό είναι συνηθισμένο. Είναι σαν να παρακολουθείς μια σπείρα και σαν ελατήριο οπόταν δεν πρόκειται για κύκλο αλλά σπείρα».
Κάθε εξαρτημένος βρίσκει το πρόγραμμα της λευτεριάς. Είναι σημαντικό να έχουμε πολλά και διαφορετικά προγράμματα, δηλαδή να έχουμε προγράμματα με υποκατάστατα, με ψυχοκοινωνική υποστήριξη και με θεραπευτικές κοινότητες ώστε ο κάθε εξαρτημένος να διαλέγει αυτό που του ταιριάζει
Διάβασε ακόμα: Κατάπιε…συσκευασίες κοκαϊνης και ήρθε στην Κύπρο
Οι επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα του ανθρώπου
Όσον αφορά τις επιπτώσεις των ναρκωτικών ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό ο κ. Φωτόπουλος εξήγησε ότι η επίδραση είναι κυρίως στον εγκέφαλο με τον ίδιο να αναφέρει ότι κάθε ουσία λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο στον εγκέφαλο, επηρεάζοντας τόσο το σύστημα ανταμοιβών του εγκεφάλου, όσο και τα νευρωνικά κυκλώματα που είναι υπεύθυνα για τη λήψη αποφάσεων. Ως σύστημα ανταμοιβών ο κ. Φωτόπουλος ερμήνευσε το σύστημα της ευχαρίστησης και της ηδονής.
Οι ναρκωτικές ουσίες πρόσθεσε ότι επηρεάζουν εκτός από τον εγκέφαλο και το σώμα του ανθρώπου.
Ένας εξαρτημένος δεν είναι ότι κάνει μόνο χρήση και το ευχαριστιέται ή κάνει χρήση και αποφεύγει το στερητικό σύνδρομο, είναι ότι δυσκολεύεται στο να πάρει αποτελεσματικές και καλύτερες αποφάσεις για τον εαυτό του
Υπάρχει ενδιαφέρον από τους πολίτες (χρήστες/γονείς) για να μάθουν για την απεξάρτηση; Υπάρχει το αίσθημα της πρόληψης;
«Φαίνεται να υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για ενημέρωση, ειδικά τα τελευταία χρόνια, λόγω των νέων μέσων επικοινωνίας. Αυτό είναι και μια ευθύνη για εμάς για να προσαρμοστούμε στα νέα μέσα, όπως τα social media. Παρ’ όλα αυτά η ενημέρωση από μόνη της δεν φτάνει καθώς πρόκειται μόνο για το πρώτο βήμα» είπε.
Αναφερόμενος στο αίσθημα της πρόληψης ο κ. Φωτόπουλος είπε πώς εκείνο που κυρίως βοηθά είναι η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας (resilience), όσο και η έγκαιρη παρέμβαση σε πληθυσμούς που το έχουν ανάγκη.
Αν κάποιος τοξικομανής ξεκινήσει μια θεραπεία, τα οφέλη και η ψυχολογική ενίσχυση που παίρνει είναι τόσο μεγάλα που πραγματικά τον βοηθάει και τον εξυπηρετεί στη συνέχεια
Ψυχική ανθεκτικότητα, είπε ο κ. Φωτόπουλος, είναι η αντοχή στο stress, στην ψυχική πίεση και στο ψυχικό τραύμα. «Αυτό σημαίνει ότι οι μελλοντικοί χρήστες, μέσα από ομάδες, ατομική δουλειά, σχολές γονέων, μαθαίνουν να αντέχουν περισσότερο το stress και την πίεση για να μην καταφύγουν στις ουσίες γιατί πολύ συχνά η φυγή στις ουσίες είναι ένα τρόπος άμυνας στην πίεση και στο stress».
Η έγκαιρη παρέμβαση σε πληθυσμούς που το έχουν ανάγκη εννοούμε την εκκίνηση υποστήριξης πληθυσμών όπως είναι έφηβοι οι οποίοι παρουσιάζουν παραβατικές συμπεριφορές.
Μύθος: Gate Theory - Ο ένας εθισμός φέρνει τον άλλο
Η θεωρία της πύλης (Gate Theory), φαίνεται ότι δεν ισχυεί σύμφωνα με τον κ. Φωτόπουλο. «Δεν αποδεικνύεται από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας» σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το Gate Theory είναι το φαινόμενο όταν μια ναρκωτική ουσία φέρνει την άλλη, δηλαδή κάποιος για παράδειγμα ξεκινά με τη χρήση καπνού, μετά πάει στην κάνναβη, μετά στην ηρωίνη, στην κοκαΐνη και στην κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη.
Η εξάρτηση ξεκινά όταν ένα άτομο συναντά μια ουσία σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, διευκρινίζει.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των εξαρτημένων επιθυμούν να διακόψουν τη χρήση
Στηρίζονται και παρακολουθούνται όσοι περνούν το στάδιο της απεξάρτησης και σταματούν πλέον τη χρήση;
«Παρακολούθηση υπάρχει και μετά την ολοκλήρωση την κυρίως θεραπείας και ονομάζεται μεταθεραπευτική παρακολούθηση. Βλέπουμε ασθενείς οι οποίοι αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα να έρχονται ανά τακτά χρονικά διάστημα για να ζητήσουν τη βοήθειά μας. Υπάρχει η αντίληψη από τους χρήστες ότι αν απευθυνθούν σε εμάς θα βρουν τη στήριξη που ενδείκνυται. Και εδώ ισχύει η λογική της έγκαιρης παρέμβασης πριν την κρίση και επίσης πρόκειται για πρόληψη της υποτροπής» ανέφερε καταληκτικά ο κ. Φωτόπουλος.
