Με αφορμή την ολοκλήρωση της έκθεσης του Bill Viola στο PSI Foundation, η Επιμελητική Ομάδα του Ιδρύματος, μοιράζεται σκέψεις για τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι διεθνείς πολιτιστικές διοργανώσεις ως χώροι συνάντησης, διαλόγου και ανταλλαγής ιδεών. Όχι ως φορείς που διαμορφώνουν την πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου, αλλά ως πλατφόρμες που συνομιλούν μαζί της με σεβασμό.
Γράφει η Επιμελητική Ομάδα του PSI Foundation
Υπάρχει η τάση να αξιολογούμε μια έκθεση από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της. Aπό τα εγκαίνια, την προσέλευση του κοινού, την προβολή που έλαβε ή τις εντυπώσεις που δημιούργησε. Για όσους όμως εργάζονται πίσω από μια έκθεση, η ουσιαστική αποτίμηση ξεκινά όταν οι αίθουσες αδειάσουν. Τότε γεννιέται το ερώτημα που έχει πραγματική σημασία: τι αφήνει πίσω της μια πολιτιστική διοργάνωση όταν τα έργα επιστρέψουν στις συλλογές τους και οι επισκέπτες επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους;
Η έκθεση του Bill Viola στο PSI Foundation που ολοκληρώνεται σε λίγες ημέρες, μάς έδωσε την ευκαιρία να αναμετρηθούμε με αυτό ακριβώς το ερώτημα. Ως επιμελητική ομάδα, δεν αντιμετωπίσαμε την παρουσίαση του έργου του μόνο ως μια έκθεση αφιερωμένη σε έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της video art, αλλά ως μια αφορμή για να δημιουργηθεί ένας χώρος συνάντησης γύρω από την τέχνη. Ο Bill Viola υπήρξε ένας δημιουργός που δεν επιδίωκε να προσφέρει εύκολες ερμηνείες, αλλά καλούσε τον θεατή να αφιερώσει χρόνο, να παρατηρήσει και να αναπτύξει τη δική του προσωπική σχέση με το έργο.
«Για όσους όμως εργάζονται πίσω από μια έκθεση, η ουσιαστική αποτίμηση ξεκινά όταν οι αίθουσες αδειάσουν».
Η σχέση ανάμεσα στο έργο και στον θεατή είναι, κατά τη γνώμη μας, το πιο σημαντικό στοιχείο κάθε μεγάλης έκθεσης. Η επιτυχία της δεν μετριέται μόνο από την επισκεψιμότητα ή την απήχησή της, αλλά και από τις συζητήσεις που συνεχίζονται μετά το τέλος της, από τα ερωτήματα που γεννά και από τις νέες συνδέσεις που μπορεί να δημιουργήσει ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές εμπειρίες και αφετηρίες.
«Κάθε τόπος διαθέτει ήδη μια πλούσια πολιτιστική ταυτότητα, η οποία διαμορφώνεται διαχρονικά από τους ανθρώπους, τους δημιουργούς, τα ιδρύματα και τις κοινότητές του».
Σε πολλά σημαντικά μουσεία και πολιτιστικά ιδρύματα του κόσμου, όπως η Tate Modern στο Λονδίνο, το MoMA στη Νέα Υόρκη ή το Louisiana Museum of Modern Art στη Δανία, οι διεθνείς εκθέσεις αποτελούν αφορμή για δημόσιο διάλογο, εκπαιδευτικά προγράμματα, συνεργασίες με πανεπιστήμια, εργαστήρια και ανταλλαγή γνώσης με τοπικούς πολιτιστικούς οργανισμούς. Η ουσιαστική αξία τους δεν βρίσκεται μόνο στα έργα που παρουσιάζουν, αλλά στις σχέσεις και στις ιδέες που γεννιούνται γύρω από αυτά.
Αυτή η φιλοσοφία μάς εμπνέει και εμάς. Πιστεύουμε ότι κάθε τόπος διαθέτει ήδη μια πλούσια πολιτιστική ταυτότητα, η οποία διαμορφώνεται διαχρονικά από τους ανθρώπους, τους δημιουργούς, τα ιδρύματα και τις κοινότητές του. Ο ρόλος μιας διεθνούς έκθεσης δεν είναι να αντικαταστήσει αυτή την πραγματικότητα ούτε να την ερμηνεύσει εκ μέρους της, αλλά να συνομιλήσει μαζί της με σεβασμό, να μάθει από αυτήν και να δημιουργήσει ευκαιρίες για νέες συναντήσεις, συνεργασίες και ανταλλαγή εμπειριών.
«Η επιμέλεια δεν περιορίζεται στην επιλογή έργων ή στη διαμόρφωση μιας αφηγηματικής διαδρομής μέσα στον εκθεσιακό χώρο. Είναι μια συνεχής διαδικασία διαλόγου ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές οπτικές, εμπειρίες και πολιτισμικά υπόβαθρα».
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο βλέπουμε το PSI Foundation ως μια πλατφόρμα πολιτισμού και ανταλλαγής ιδεών. Στόχος μας δεν είναι να τοποθετηθούμε πάνω από την τοπική πολιτιστική σκηνή, αλλά να συμβάλουμε στη δημιουργία γεφυρών ανάμεσα στη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα και στους ανθρώπους, τους οργανισμούς και τους επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον τόπο όπου φιλοξενείται κάθε έκθεση. Η ολοκλήρωση της έκθεσης του Bill Viola δεν σηματοδοτεί για εμάς το τέλος μιας διαδρομής, αποτελεί την αρχή μιας νέας φάσης, εκείνης κατά την οποία οι εμπειρίες των επισκεπτών συνεχίζουν να εξελίσσονται μέσα από προσωπικούς προβληματισμούς, συζητήσεις και νέες αναγνώσεις.
Αυτό που συχνά δεν είναι ορατό στο κοινό είναι ότι πίσω από κάθε διεθνή έκθεση προηγείται μια μακρά διαδικασία συνεργασίας και ανταλλαγής γνώσης. Η επιμέλεια δεν περιορίζεται στην επιλογή έργων ή στη διαμόρφωση μιας αφηγηματικής διαδρομής μέσα στον εκθεσιακό χώρο. Είναι μια συνεχής διαδικασία διαλόγου ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές οπτικές, εμπειρίες και πολιτισμικά υπόβαθρα. Αυτός ο διάλογος δεν σταματά ποτέ στην πόρτα του μουσείου ή της γκαλερί. Κάθε άνθρωπος που περνά το κατώφλι μιας έκθεσης μεταφέρει μαζί του διαφορετικές εμπειρίες, διαφορετικές αναφορές και διαφορετικούς τρόπους να αντιληφθεί ένα έργο τέχνης. Αυτή ακριβώς η πολυφωνία είναι που δίνει πραγματική ζωή σε μια έκθεση και την κάνει να συνεχίζει να εξελίσσεται ακόμη και μετά την ολοκλήρωσή της.
Αν ιδανικά υπάρχει μια παρακαταθήκη που θα θέλαμε να αφήσει αυτή η έκθεση, δεν είναι η αίσθηση ότι έδωσε απαντήσεις, αλλά ότι δημιούργησε έναν ακόμη χώρο όπου άνθρωποι διαφορετικών πολιτισμών, ηλικιών και εμπειριών μπόρεσαν να συναντηθούν μέσα από την τέχνη. Γιατί οι εκθέσεις ολοκληρώνονται, όμως οι ιδέες, οι συζητήσεις και οι σχέσεις που γεννιούνται γύρω από αυτές μπορούν να συνεχίσουν πολύ μετά το κλείσιμο των θυρών τους.
INFO
PSI Foundation, Συνεργατισμού 27, Λεμεσός.
Διάρκεια: Μέχρι την 1η Αυγούστου 2026
Είσοδος: Η είσοδος και οι ξεναγήσεις προσφέρονται δωρεάν, με απαραίτητη ηλεκτρονική κράτηση μέσω του psi.art.
Facebook: psi.foundation.art
Instagram: psi.foundation
YouTube: @psi.foundation
