Μια ημέρα μπορεί να περνά σε χρόνο μηδέν και μια εβδομάδα να μοιάζει ότι τελείωσε πριν καν αρχίσει – Η προσοχή, η απουσία ρουτίνας και οι νέες εμπειρίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε και θυμόμαστε τον χρόνο
«Πότε πέρασαν κιόλας οι διακοπές;». Είναι μια ερώτηση που ακούγεται συχνά τον Αύγουστο, όταν οι ημέρες χωρίς ξυπνητήρι, αυστηρό ωράριο και καθημερινές υποχρεώσεις φαίνεται να κυλούν με εντελώς διαφορετικό ρυθμό.
Τα ρολόγια, φυσικά, δεν λειτουργούν διαφορετικά το καλοκαίρι. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται, οργανώνει και θυμάται τον χρόνο.
Η επιστημονική έρευνα γύρω από την αντίληψη του χρόνου δείχνει ότι σημαντικό ρόλο παίζει η προσοχή μας. Όταν περιμένουμε κάτι και παρακολουθούμε συνεχώς το ρολόι, ακόμη και λίγα λεπτά μπορεί να μοιάζουν ατελείωτα. Όταν, αντίθετα, είμαστε απορροφημένοι σε μια συζήτηση, μια βόλτα ή μια δραστηριότητα που μας ευχαριστεί, είναι πολύ πιθανότερο να διαπιστώσουμε ξαφνικά ότι πέρασαν ώρες χωρίς να το καταλάβουμε.
Οι διακοπές καταργούν τα «σημάδια» της ημέρας
Στην καθημερινότητα ο χρόνος οργανώνεται γύρω από συγκεκριμένα σημεία: το ξυπνητήρι, τη μετακίνηση στη δουλειά, το διάλειμμα, την επιστροφή στο σπίτι και τις υποχρεώσεις.
Στις διακοπές, πολλά από αυτά εξαφανίζονται. Ξυπνάμε χωρίς πρόγραμμα, τρώμε διαφορετικές ώρες και δεν είναι σπάνιο να χρειαστούμε… υπενθύμιση για το αν είναι Τρίτη ή Παρασκευή.
Η απουσία αυτών των σταθερών χρονικών ορόσημων δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «χάνει» την αίσθηση του χρόνου. Αλλάζει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει υποκειμενικά την ημέρα.
Το παράδοξο των νέων εμπειριών
Υπάρχει όμως και ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Ο χρόνος μπορεί να φαίνεται ότι περνά πολύ γρήγορα τη στιγμή που ζούμε μια ευχάριστη εμπειρία, αλλά όταν την ανακαλούμε αργότερα η ίδια περίοδος μπορεί να μας φαίνεται μεγαλύτερη.
Ο λόγος βρίσκεται στη μνήμη. Μια ημέρα γεμάτη νέες εικόνες, ανθρώπους, γεύσεις, διαδρομές και δραστηριότητες αφήνει περισσότερα ξεχωριστά «ίχνη». Έτσι, όταν κοιτάζουμε πίσω, έχουμε περισσότερες αναμνήσεις με τις οποίες μπορούμε να «μετρήσουμε» τη διάρκειά της.
Αντίθετα, όταν οι ημέρες ακολουθούν σχεδόν πανομοιότυπη ρουτίνα, οι αναμνήσεις τείνουν να μοιάζουν μεταξύ τους. Μια ολόκληρη εβδομάδα μπορεί έτσι, εκ των υστέρων, να φαίνεται σαν να πέρασε χωρίς να αφήσει πολλά διακριτά σημάδια.
Όταν περνάμε καλά, ο χρόνος πράγματι «πετάει»;
Τα θετικά συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν την αίσθηση της διάρκειας, χωρίς όμως να ισχύει ένας απλός κανόνας ότι «όταν περνάμε καλά ο χρόνος τρέχει».
Καθοριστικό ρόλο έχουν η ένταση του συναισθήματος, το πού είναι στραμμένη η προσοχή μας και το πόσο απορροφημένοι είμαστε από αυτό που κάνουμε.
Έτσι, μια ωραία βραδιά μπορεί να τελειώσει πριν καν καταλάβουμε πόσες ώρες πέρασαν.
Το «μυστικό» για ένα καλοκαίρι που δεν θα μοιάζει ότι εξαφανίστηκε ίσως βρίσκεται τελικά στις διαφορετικές εμπειρίες. Δεν χρειάζεται κάθε ημέρα να είναι γεμάτη εντυπωσιακές δραστηριότητες. Μια νέα παραλία, μια διαφορετική βόλτα, μια μικρή εκδρομή ή ακόμη και μια αλλαγή στη συνηθισμένη διαδρομή μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο σημείο αναφοράς στη μνήμη.
Γιατί το ρολόι μετρά πάντα τις ίδιες ώρες. Η μνήμη μας, όμως, μετρά τον χρόνο διαφορετικά.
