Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μίλησε σήμερα η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο πλαίσιο της ετήσιας ομιλίας για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union - SOTEU), παρουσιάζοντας τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη περίοδο.
Στο επίκεντρο της ομιλίας βρέθηκαν η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, το ενεργειακό κόστος, η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη, η στέγαση, οι σχέσεις με την Κίνα και τον Καναδά, η ευρωπαϊκή άμυνα, η Ουκρανία, η κατάσταση στη Γάζα, το μεταναστευτικό, αλλά και η προστασία των νέων από τις επιπτώσεις των social media.
Ανταγωνιστικότητα και ενεργειακό κόστος
Η φον ντερ Λάιεν έθεσε ως βασικό ζητούμενο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, τονίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί ταχύτερα για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και τη μείωση της γραφειοκρατίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ενεργειακό κόστος, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητά της εάν οι τιμές ενέργειας παραμένουν διαρθρωτικά υψηλές.
Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, από την έναρξη της σύγκρουσης στα Στενά του Ορμούζ η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα έχει κοστίσει στην Ευρώπη επιπλέον 90 δισεκατομμύρια ευρώ, χωρίς να έχει προστεθεί ούτε μία επιπλέον μονάδα ενέργειας.
Στόχος εώς το 2040
Η Πρόεδρος της Κομισιόν έθεσε ως στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2040.
Όπως υποστήριξε, η επίτευξη αυτού του στόχου θα μπορούσε να μειώσει τον λογαριασμό της Ευρώπης για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά περίπου 260 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.
Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη για ταχύτερες επενδύσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα και στην αποθήκευση ενέργειας, καθώς μεγάλο μέρος της νέας παραγωγικής δυναμικότητας από ανανεώσιμες πηγές παραμένει σε αναμονή για σύνδεση στο δίκτυο.
Το μήνυμα προς την Κίνα
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αναφορά της φον ντερ Λάιεν στις εμπορικές σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Κίνας.
Η ίδια τόνισε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε διάλογο με το Πεκίνο με στόχο την εξισορρόπηση των εμπορικών σχέσεων, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι ο διάλογος θα πρέπει να οδηγήσει σε αποτελέσματα και ότι η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία της.
Παράλληλα, υπογράμμισε την εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες, καθώς, όπως είπε, ξεπερνά το 80% για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες και το 90% για ορισμένες σπάνιες γαίες. Για τον λόγο αυτό ανακοίνωσε τη δημιουργία νέας ευρωπαϊκής εταιρικής δομής για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, με στόχο την προμήθεια και δημιουργία αποθεμάτων.
Κλιματική αλλαγή - «Το καλοκαίρι της αλήθειας»
Η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε ακόμη ένα από τα κεντρικά σημεία της ομιλίας.
Η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε το φετινό καλοκαίρι «καλοκαίρι της αλήθειας», αναφέροντας ότι περίπου 660.000 εκτάρια γης κάηκαν, ενώ χάθηκαν περίπου 12 εκατομμύρια τόνοι καλλιεργειών.
Παράλληλα, έκανε λόγο για περισσότερους από 35.000 επιπλέον θανάτους κατά τη διάρκεια των καυσώνων και σημείωσε ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με ρυθμό περίπου διπλάσιο από τον παγκόσμιο.
Η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει νέο πλαίσιο για την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, με στόχο να εντοπιστούν οι 100 πιο ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης. Παράλληλα, προανήγγειλε ευρωπαϊκό σχέδιο για τους καύσωνες, καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ενίσχυση της ετοιμότητας των υπηρεσιών υγείας.
Τεχνητή νοημοσύνη - «Να ενδυναμώνει, όχι να αντικαθιστά»
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια της ομιλίας.
Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της AI, αλλά παράλληλα να αντιμετωπίσει τους κινδύνους, ιδιαίτερα όσον αφορά την κυβερνοασφάλεια και τα ολοένα ισχυρότερα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Σημαντική ήταν και η αναφορά της στην αξιοποίηση της AI στην υγεία, στη βιομηχανία, στις μεταφορές, στη γεωργία, στην άμυνα και στο διάστημα.
Μιλώντας για την ιατρική, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι: «Η AI πρέπει να ενδυναμώνει τους γιατρούς, όχι να τους αντικαθιστά», ήταν το μήνυμά της.
Στέγαση - «Δεν είναι προνόμιο, είναι δικαίωμα»
Στο κοινωνικό σκέλος, η φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στην ανάγκη για πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση.
Ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή έχει προτείνει τον πρώτο Housing Act, με στόχο, μεταξύ άλλων, να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικίας.
«Η στέγαση δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαίωμα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Νέα εταιρική σχέση με τον Καναδά
Ξεχωριστή θέση στην ομιλία είχε ο Καναδάς, με τον Πρωθυπουργό της χώρας Μαρκ Κάρνεϊ να βρίσκεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την πρόθεση για αναβάθμιση των σχέσεων ΕΕ-Καναδά, πέρα από την υφιστάμενη συμφωνία.
Η συνεργασία θα αφορά, μεταξύ άλλων, τη βιομηχανία, την τεχνολογία, την άμυνα, την Αρκτική, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μπαταρίες, την τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική τεχνολογία και την κυβερνοασφάλεια. Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε επίσης ότι θέλει να ανοίξει τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος συνδεδεμένος εταίρος-μέλος της ΕΕ.
«Ευρωπαϊκό Άρθρο 4» τύπου ΝΑΤΟ
Στο μέτωπο της ασφάλειας, η φον ντερ Λάιεν έθεσε επί τάπητος την ανάγκη για ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας σε συνεργασία με το ΝΑΤΟ.
Αναφέρθηκε στις υβριδικές απειλές, στις κυβερνοεπιθέσεις, τις δολιοφθορές, τις πυρκαγιές και τις παραβιάσεις με drones και ανακοίνωσε ότι θα προτείνει νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας.
Παράλληλα, πρότεινε τη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντάς τον «Ευρωπαϊκό Άρθρο 4».
Σε περίπτωση ενεργοποίησής του από ένα κράτος-μέλος, τα υπόλοιπα κράτη θα συγκαλούνται για τον συντονισμό ευρωπαϊκής αντίδρασης.
Η Πρόεδρος της Επιτροπής προανήγγειλε επίσης προτάσεις για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας και νέο ευρωπαϊκό εργαλείο για τους στρατηγικούς αμυντικούς πολλαπλασιαστές ισχύος.
Ουκρανία - Ενίσχυση άμυνας και νέες κυρώσεις στη Ρωσία
Η Ουκρανία βρέθηκε στο επίκεντρο της ομιλίας.
Η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε για περαιτέρω στήριξη της χώρας ενόψει του χειμώνα, με ανθρωπιστική βοήθεια και ενίσχυση της ενεργειακής και θερμαντικής υποδομής.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας, στην προμήθεια πυραύλων Patriot και στην ανάπτυξη ενός νέου, αρθρωτού συστήματος πυραυλικής άμυνας μαζί με την Ουκρανία, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Freyja.
Η ίδια ανακοίνωσε ακόμη αυστηρότερη εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με έμφαση στο κλείσιμο των παραθύρων για την παράκαμψή τους.
Γάζα και εποικισμός
Αναφερόμενη στη Μέση Ανατολή, η φον ντερ Λάιεν μίλησε για τη «βαθιά οδύνη» στη Γάζα και την εποικιστική δραστηριότητα στη Δυτική Όχθη.
Ανέφερε ότι η ΕΕ έχει διαθέσει σχεδόν 1 δισεκατομμύριο ευρώ για την ανοικοδόμηση της Γάζας και τη στήριξη μιας σύγχρονης Παλαιστινιακής Αρχής, ενώ επανέλαβε τη στήριξη της ΕΕ στη λύση των δύο κρατών.
Μεταναστευτικό - Νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης ανάγκης
Στο μεταναστευτικό, η φον ντερ Λάιεν υπερασπίστηκε την εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, τονίζοντας ότι τα εξωτερικά σύνορα κάθε κράτους-μέλους είναι ευρωπαϊκά σύνορα.
Όπως ανέφερε, οι παράτυπες αφίξεις έχουν μειωθεί κατά 55% τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ καταγράφηκε επιπλέον μείωση 35% μέσα στο 2026.
Παράλληλα, ανακοίνωσε νέο European Emergency Response Framework, το οποίο θα ενεργοποιείται υπό αυστηρά καθορισμένες προϋποθέσεις σε περιπτώσεις έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων.
Προανήγγειλε επίσης ενίσχυση της Frontex, επιτάχυνση των επιστροφών, βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και νέα πρωτοβουλία για δεξιότητες και θέσεις εργασίας για νέους στη Μεσόγειο.
Όχι social media κάτω των 13
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η φον ντερ Λάιεν στην προστασία των παιδιών και των εφήβων από τα social media.
Όπως ανέφερε, οι νέοι Ευρωπαίοι περνούν πλέον τέσσερις έως έξι ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες, ενώ τα παιδιά οδηγούνται σε συνεχές scrolling μέσα από σχεδιασμό πλατφορμών που έχει στόχο να κρατά την προσοχή τους.
Η Κομισιόν προτείνει το EU KIDS ACT, με σταδιακή προσέγγιση ανά ηλικία:
- Κάτω των 13 ετών: όχι social media.
- 13 έως 15 ετών: μόνο «mini accounts», με γονική επίβλεψη, περιορισμένες λειτουργίες και χρονικούς περιορισμούς.
- 15 έως 18 ετών: υποχρεωτικός ασφαλής σχεδιασμός των πλατφορμών.
Παράλληλα, οι πλατφόρμες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλή για τους ανηλίκους, ενώ η Επιτροπή θα προτείνει το φθινόπωρο και έναν ευρύτερο Digital Fairness Act.
Με την ομιλία της, η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ένα ευρύ πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο για την επόμενη περίοδο, με βασικούς άξονες την ανταγωνιστικότητα και την ενεργειακή ανεξαρτησία, την τεχνολογική ανάπτυξη, την κλιματική ανθεκτικότητα, την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, τη στήριξη της Ουκρανίας, τη διαχείριση του μεταναστευτικού και την προστασία των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων στο ψηφιακό περιβάλλον.
