Οι ωκεανοί αντιμετωπίζουν «πολλές προκλήσεις, μεταξύ άλλων την μόλυνση, την κλιματική αλλαγή, την υπερεκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων», ωστόσο παράλληλα προσφέρουν «τεράστιες δυνατότητες για περισσότερες επενδύσεις σε μια βιώσιμη γαλάζια οικονομία και αποτελεί κλειδί για την ασφάλεια μας», τόνισε ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Καδής, σε συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τους Ωκεανούς στις Βρυξέλλες.
Το Σύμφωνο, το οποίο θα παρουσιαστεί στις 9 Ιουνίου στη Νίκαια στο πλαίσιο της Συνόδου των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς από την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συντονίζει τις πολιτικές που αφορούν τις θάλασσες και τους ωκεανούς, εστιάζοντας μεταξύ άλλων στην υγεία των ωκεανών, την ανταγωνιστικότητα της γαλάζιας οικονομίας και την ευημερία των παράκτιων κοινοτήτων, αλλά και στην καταπολέμηση της παράνομης αλιείας.
Παράλληλα, όπως εξήγησε στη συνέντευξη Τύπου ο Επίτροπος Καδής, το σύμφωνο περιέχει και τη διάσταση της ασφάλειας, μεταξύ άλλων μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών όσων αφορά μεταξύ άλλων την προστασία των υποβρύχιων υποδομών αλλά και των κινδύνων που προκύπτουν από τις ενέργειες του «σκιώδους στόλου» με τον οποίο η Ρωσία μεταφέρει πετρέλαιο και φυσικό αέριο προσπερνώντας τις κυρώσεις εναντίον της.
Ανακοίνωσε ακόμα πως για την εφαρμογή των προτάσεων και των πολιτικών στο Σύμφωνο, η Κομισιόν θα καταθέσει το αργότερο μέχρι το 2027 πακέτο νομοθεσιών σε μια Πράξη για τους Ωκεανού, η οποία θα βασίζεται στην αναθεώρηση της οδηγίας για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
«Θα διευρύνουμε το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, προκειμένου να εξασφαλίσουμε αυξημένο διατομεακό συντονισμό» και ώστε να διασφαλιστεί πως οι στόχοι θα εντάσσονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο, κάτι που «θα διευκολύνει τη συνεκτική και αποτελεσματική εφαρμογή τους, μειώνοντας ταυτόχρονα τον διοικητικό φόρτο».
Ο κ. Καδής ανέφερε ακόμα πως για την παρακολούθηση της εφαρμογής του Συμφώνου θα δημιουργηθεί ένα Συμβούλιο για τους Ωκεανούς που θα περιλαμβάνει «ενδιαφερόμενους φορείς του τομέα και ΜΚΟ», ενώ θα δημιουργηθεί ένας διαδικτυακός πίνακας ελέγχου (dashboard) «για την παρακολούθηση της προόδου και τη διασφάλιση ότι οι υποσχέσεις του Συμφώνου δεν θα μείνουν στα χαρτιά».
Όπως τόνισε, οι ωκεανοί αποτελούν πάνω από το 70% της επιφάνειας του πλανήτη και το 80% της παγκόσμιας βιοποικιλότητας, ενώ παράγουν πάνω από το 50% του οξυγόνου. Όσον αφορά την οικονομία της Ευρώπης, μέσω θάλασσας μεταφέρεται το 74$ του εξωτερικού εμπορίου, το 99% των διαδικτυακών διασυνδέσεων, ενώ με τη θάλασσα σχετίζονται 5 εκατ. θέσεις εργασίας στην ΕΕ.
Απαντώντας σε ερώτηση, ο κ. Καδής σημείωσε πως στη διαδικασία διαβούλευσης για τη διαμόρφωση του κειμένου υπήρξαν πολλές εισηγήσεις και από φορείς εκτός της ΕΕ καθώς «ο υπόλοιπος κόσμος κοιτάζει προς το μέρος μας».
Ο στόχος είναι το σύμφωνο «να είναι ένα μοντέλο βιώσιμης διακυβέρνησης των ωκεανών μας όχι μόνο για την Ευρώπη αλλά και για τον υπόλοιπο πλανήτη» πρόσθεσε.
Ερωτηθείς για την πορεία της αξιολόγησης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, ο κ. Καδής σημείωσε ότι η διαδικασία συνεχίζεται και πως η Κομισιόν έχει λάβει αρκετές εισηγήσεις, και επεσήμανε πως τα ζητήματα τα οποία εγείρουν οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι είναι η ανάγκη εκμοντερνισμού και αποανθρακοποίησης του τομέα, η διασφάλιση του ισότιμου ανταγωνισμού, όπως και η κοινωνική διάσταση μέσω της ανανέωσης των γενεών.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των προτεραιοτήτων ενόψει και της παρουσίασης της πρότασης της Κομισιόν για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, ο κ. Καδής ανέφερε πως «σίγουρα χρειαζόμαστε και δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση για να πετύχουμε τους στόχους και να εφαρμόσουμε τις δράσεις που προβλέπει το Σύμφωνο».
Επεσήμανε πως καθώς το Σύμφωνο αποτελεί στρατηγική της ΕΕ, οι προτεραιότητες του θα αντανακλώνται στο ΠΔΠ, μέσω της εφαρμογής και των εισηγήσεων της έκθεσης Λέτα για καλύτερη χρήση του προϋπολογισμού και αυξημένη συνεργασία με την ΕΤΕπ.
Το Σύμφωνο
Το Σύμφωνο, το οποίο συζητήθηκε χθες στο Κολέγιο των Επιτρόπων, συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο πλαίσιο τις πολιτικές της ΕΕ για τους ωκεανούς, για καλύτερη προστασία των ωκεανών, την προώθηση μιας ευημερούσας γαλάζιας οικονομίας και τη στήριξη της ευημερίας των ανθρώπων που ζουν σε παράκτιες περιοχές.
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς επικεντρώνεται σε έξι προτεραιότητες: την προστασία και αποκατάσταση της υγείας των ωκεανών, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της γαλάζιας οικονομίας, τη στήριξη σε παράκτιες και νησιωτικές κοινότητες και και των άκρως απόκεντρων περιφερειών, την προώθηση της έρευνας σε σχέση με τους ωκεανούς, την ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας και άμυνας, και την προώθηση της θαλάσσιας διπλωματίας της ΕΕ στο πλαίσιο της διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών.
Όσον αφορά την υγεία των ωκεανών, η Κομισιόν θα στηρίξει τα κράτη μέλη στην αποκατάσταση των υποβαθμισμένων παράκτιων και θαλάσσιων οικοτόπων. Στις βασικές δράσεις περιλαμβάνονται η ενθάρρυνση των κρατών μελών να δημιουργήσουν και να διαχειριστούν θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές και η αναθεώρηση της οδηγίας-πλαισίου για τη θαλάσσια στρατηγική και της οδηγίας για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Όσον αφορά την οικονομική διάσταση και τομείς όπως η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια, η ναυτιλία, ο τουρισμός και η ενέργεια, η Επιτροπή σχεδιάζει να ενισχύσει τη ναυτιλιακή βιομηχανία της ΕΕ με μια νέα βιομηχανική θαλάσσια στρατηγική και μια στρατηγική της ΕΕ για τους λιμένες. Παράλληλα προχωρεί στην αξιολόγηση και ενδεχομένως αναθεώρηση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, με στόχο να παρουσιάσει μακροπρόθεσμη στρατηγική για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια το 2026.
Σε σχέση με τις παράκτιες κοινότητες, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ειδική στρατηγική για την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα τους, και θα διαβουλευθεί με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με μια νέα στρατηγική για τα νησιά, καθώς και επικαιροποιημένη στρατηγική για τις απόμακρες περιφέρειες. Ακόμα, η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση για δημιουργία ευρωπαϊκών αποθεμάτων μπλε άνθρακα (για δέσμευση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσω θαλάσσιων οικοσυστημάτων).
Αναφορικά με την προώθηση της έρευνας, το Σύμφωνο περιλαμβάνει μια Πρωτοβουλία της ΕΕ για την Παρατήρηση των Ωκεανών, με στόχο τη βελτίωση των επιστημονικών γνώσεων για τους ωκεανούς, που θα στηρίζεται από μια στρατηγική για την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα των ωκεανών και θα τροφοδοτεί τις εργασίες δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Ψηφιακού Διδύμου των Ωκεανών.
Σε σχέση με την άμυνα, η Επιτροπή θα ενισχύσει τη συνεργασία των ακτοφυλακών και των ναυτικών δυνάμεων της ΕΕ, καθώς και την ασφάλεια των θαλάσσιων συνόρων. Θα καταρτιστεί ακόμα στρατηγική για την απομάκρυνση μη εκραγέντων εκρηκτικών μηχανισμών από τα ευρωπαϊκά ύδατα, ξεκινώντας από τη Βαλτική Θάλασσα και τη Βόρεια Θάλασσα. Θα γίνουν επίσης επενδύσεις σε έναν ευρωπαϊκό στόλο drones για την παρακολούθηση των θαλάσσιων δραστηριοτήτων σε πραγματικό χρόνο.
Όσον αφορά την θαλάσσια διπλωματία, η Επιτροπή θα εντείνει τις προσπάθειες κατά της παράνομης, αδήλωτης και άναρχης αλιείας μέσω της υποχρεωτικής εφαρμογής του IT CATCH, του συστήματος ψηφιοποίησης της πιστοποίησης των αλιευμάτων IUU, από τον Ιανουάριο του 2026.
Η Επιτροπή θα προωθήσει ακόμα τους στόχους και τα συμφέροντα της ΕΕ στον τομέα των ωκεανών διεθνώς, επικεντρώνοντας στην έγκριση και εφαρμογή της παγκόσμιας συμφωνίας για τη βιοποικιλότητα εκτός εθνικής δικαιοδοσίας, στη διεθνή συνθήκη για τα πλαστικά, και στον καθορισμό τριών μεγάλων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στον Νότιο Ωκεανό.
