Tou Σωκράτη Ιωακείμ
Μέσα Φεβρουαρίου του 2007 στο Προεδρικό Μέγαρο της Κύπρου. Ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αείμνηστος Τάσσος Παπαδόπουλος συναντάται με τον κυβερνητικό του εταίρο Δημήτρη Χριστόφια για να συζητήσουν το θέμα της ανανέωσης ή όχι της θητείας του τέως Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Χριστόδουλου Χριστοδούλου.
Στο άκουσμα και μόνο αυτού του ενδεχομένου, ο κ. Χριστόφιας αντιδρά έντονα, υπογραμμίζοντας τις δεξιές καταβολές του κ. Χριστοδούλου που ήταν στέλεχος του ΔΗΣΥ και καταθέτοντας την πρόταση του να διοριστεί στη θέση αυτή ο άγνωστος Αθανάσιος Ορφανίδης. Ποιος είναι αυτός; ρώτησε με απορητικό ύφος ο κ. Παπαδόπουλος, για να πάρει απάντηση από τον κ. Χριστόφια ότι είναι υιός επιφανούς στελέχους του ΑΚΕΛ που εργάζεται με μεγάλη επιτυχία για χρόνια στην Κεντρική Τράπεζα (Federal Reserve) των Η.Π.Α.
Αμέσως μετά τη συνάντηση ο κ. Παπαδόπουλος τηλεφωνά στο στενό του φίλο και πρώην υπουργό Οικονομικών της Κύπρου Μάκη Κεραυνό ζητώντας του να μάθει περισσότερα για τον κ. Ορφανίδη και κατά πόσον ήταν ικανός να αναλάβει τη συγκεκριμένη θέση. Την επόμενη μέρα ο κ. Κεραυνός απάντησε λακωνικά «Πρόεδρε προχώρα» και έτσι στις 30 Απριλίου του 2007, έγινε η αλλαγή σκυτάλης στην εποπτική αρχή των κυπριακών τραπεζών.
Στις πρώτες του δηλώσεις ο κ. Ορφανίδης είχε τονίσει ότι θα προσπαθήσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της θέσης αυτής με αίσθημα ευθύνης. «Διαβεβαιώνω ότι, ως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου θα συνεχίσω με βάση την πορεία που χάραξαν στο ανεξάρτητο αυτό ίδρυμα οι προκάτοχοί μου. Αναφέρομαι, μεταξύ άλλων, στις συνεχιζόμενες προσπάθειες για διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας και της ευρωστίας του τραπεζικού τομέα. Ιδιαίτερα, όμως, αναφέρομαι στην ομαλή και απρόσκοπτη ένταξη της Κύπρου στη ζώνη του ευρώ, ενός στόχου, υψίστης ιστορικής σημασίας για τον τόπο μας», ανέφερε τότε.
Η πρώτη χρονιά για τον κ. Ορφανίδη στην Κεντρική Τράπεζα κύλησε ομαλά, καθώς αφενός το 2007 ήταν η χρονιά των παχέων αγελάδων σε παγκόσμιο επίπεδο και αφετέρου είχε μια αρμονική συνεργασία με τον τότε υπουργό Οικονομικών της Κύπρου Μιχάλη Σαρρή. Η επόμενη χρονιά ωστόσο, ήταν αυτή που έφερε στην εξουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας το ΑΚΕΛ και το Δημήτρη Χριστόφια και παράλληλα έφερε και την πρώτη αμφισβήτηση προς το πρόσωπο του κ. Ορφανίδη.
Συγκεκριμένα ο διοικητής βλέποντας τα πρώτα σημάδια της κρίσης και τον αντίκτυπο που είχε για την κυπριακή οικονομία έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το κρατικό μισθολόγιο, την ανάγκη στόχευσης των κοινωνικών παροχών και τη κατανομή της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής (ΑΤΑ) με βάση την παραγωγικότητα των υπαλλήλων. Το ΑΚΕΛ θεωρούσε πως παρά το ότι κ. Ορφανίδης έζησε για χρόνια στις ΗΠΑ, θα διατηρούσε τον αριστερό τρόπο σκέψης που υπάρχει στην Κύπρο για τα εργασιακά θέματα κάτι που αποδείχθηκε περίτρανα που δεν ίσχυε.
Μάλιστα εμφανίσθηκαν μετανιωμένοι που ζήτησαν το διορισμό του και δεν δίστασαν να το χαρακτηρίσουν ως νεοφιλελεύθερο ένας ορισμός που για το ΑΚΕΛ σημαίνει ότι εξυπηρετεί με την πολιτική του τους έχοντες και κατέχοντες. Την ίδια χρονιά το κυβερνών κόμμα συγκρούεται με τον κ. Ορφανίδη ζητώντας του να πωλήσει σημαντικό μέρος των αποθεματικών που έχει η Κεντρική Τράπεζα σε χρυσό. Ευτυχώς για την Κύπρο ο κ. Ορφανίδης δεν συναίνεσε σε αυτό το θέμα καθώς εάν γινόταν η πώληση εκείνη την περίοδο σήμερα η αξία των αποθεματικών της ΚΤΚ σε χρυσό θα ήταν μειωμένη κατά μισό δις ευρώ!.
Αξίζει να αναφερθεί πως πέραν από το ΑΚΕΛ ο κ. Ορφανίδης είχε κάκιστη σχέση με τον τέως ΥΠΟΙΚ της Κύπρου Χαρίλαο Σταυράκη με τον οποίο υπήρχε τεράστια διάσταση απόψεων και παράλληλα δεν υπήρχε καμία επικοινωνία μεταξύ τους. Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε πως σε party που διοργάνωσε προς εννιαμηνίας σε γνωστό εστιατόριο ο κ. Ορφανίδης σε Κύπριους δημοσιογράφους, έτυχε να έρθει διά της συζύγου του και ο κ. Σταυράκης και ούτε καν χαιρετήθηκαν.
Η σύγκρουση με το Βγενόπουλο
Το 2009 ήταν το έτος που έφερε την σύγκρουση του κ. Ορφανίδη με τον ισχυρό άνδρα της Marfin Investment Group (MIG) και μέχρι πρόσφατα πρόεδρο της Marfin Popular Bank Ανδρέα Βγενόπουλο. Ο λόγος της σύγκρουσης ήταν η άρνηση από πλευράς κ. Ορφανίδη να δώσει άδεια στη ΜIG να αυξήσει το ποσοστό της στη Marfin στα επίπεδα του 20%. Η MIG πριν να υποβάλει αυτό το αίτημα και μέχρι σήμερα κατέχει το 9,71% της τράπεζας.
Ο κ. Ορφανίδης αν και κλήθηκε από δημοσιογράφους πολλάκις να εξηγήσει γιατί απέρριψε αυτό το αίτημα δεν θέλησε ποτέ να τοποθετηθεί. Την ίδια χρονιά ο κ. Βγενόπουλος με μια απόφαση βόμβα ανακοινώνει την πρόθεση του Ομίλου του να μεταφέρει τη έδρα του από την Κύπρο στην Ελλάδα. Ο κ. Βγενόπουλος τότε έκανε λόγο για «υπερεξουσίες», που έχει ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Αθανάσιος Ορφανίδης, έθεσε θέμα δημοκρατικότητας των θεσμών και τόνισε ότι δεν υπάρχει περιθώριο να παραμείνει η έδρα της Marfin στην Κύπρο, λόγω της διάστασης απόψεων με το διοικητή της εποπτικής αρχής.
«Σε καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν αποφασίζει ένα άτομο, χωρίς να χρειάζεται να δώσει λογαριασμό σε κανένα, και χωρίς να υπάρχει μηχανισμός προσφυγής για εποπτευόμενους», είπε ο κ. Βγενόπουλος. «Το μέλλον για την Κύπρο αν δεν αλλάξουν τα πράγματα θα είναι καταστροφικό», συμπλήρωσε. «Έχοντας τα βιώματα από το ‘67-74 στην Ελλάδα, δεν μπορώ να δεχθώ ότι είναι δυνατό ένας άνθρωπος να έχει τόσες εξουσίες για την πορεία μιας χώρας», ανέφερε χαρακτηριστικά. Παράλληλα κατηγόρησε τον κ. Ορφανίδη ότι επέτρεψε σε υψηλόβαθμο υπάλληλο της ΚΤΚ να μετακινηθεί στην Τράπεζα Κύπρου, αφήνοντας να νοηθεί ότι το συγκεκριμένο άτομο ήξερε πολλές λεπτομέρειες για τη δική του τράπεζα.
Ο Αθανάσιος Ορφανίδης αμφισβήτησε τις επικρίσεις του κ. Βγενόπουλου και υποστήριξε ότι στα επίμαχα θέματα της τραπεζικής εποπτείας και των μετακινήσεων στελεχών της Κεντρικής Τράπεζας σε εμπορικές τράπεζες οι ενέργειες της Κεντρικής είναι απόλυτα συμβατές με το Σύνταγμα και με τους νόμους.
Το 2010 ο κ. Ορφανίδης απευθύνει έκκληση στις κυπριακές τράπεζες να μην παραχωρήσουν μέρισμα στους μετόχους τους. Το αίτημα του ικανοποιείται κατά το ήμισυ αφού τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αποφασίζουν να δώσουν μέρισμα σημαντικά μειωμένο σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.
Παράλληλα ο κ. Ορφανίδης κατηγορείται ότι δεν στάθηκε εμπόδιο στις αγορές που προέβησαν οι κυπριακές τράπεζες σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου με συνεπακόλουθο μετά το haircut να συσσωρεύσουν τεράστιες ζημιές και να χρειάζονται μέχρι το προσεχές καλοκαίρι κεφάλαια δισεκατομμυρίων ώστε να αποτρέψουν την κρατικοποίηση τους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αγορές κρατικών ομολόγων από το 2010 περιλαμβάνονται στα τεστ αντοχής των τραπεζών και η Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να αποτρέψει την αγορά τους αφού αντίκειτο στις ευρωπαϊκές οδηγίες, ρίχοντας στην ουσία το φταίξιμο στις διοικήσεις των κυπριακών τραπεζών. «Εάν απαγορεύαμε την αγορά ελληνικών ομολόγων τότε θα έπρεπε να απαγορεύαμε και την αγορά κυπριακών ομολόγων και άλλων χωρών που έχουν το ίδιο νόμισμα», είπε.
Παράλληλα πριν λίγους μήνες χαρακτήρισε τραγικό πολιτικό λάθος και μέγα σφάλμα το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων προσθέτοντας ότι η ευρωζώνη τόνισε έχει χάσει την αξιοπιστία της στην αγορά κρατικών ομολόγων στις διεθνείς αγορές. «Θα μπορούσε να μην γινόταν καμία απομείωση των κρατικών ομολόγων και παράλληλα να διασφαλίζονταν όλα τα κρατικά ομόλογα στην ευρωζώνη. Ήταν ένα τραγικό λάθος το οποίο δεν ξέρω αν μπορεί να διορθωθεί. Είναι εξαιτίας αυτού του τραγικού λάθους που αυτή τη στιγμή οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων σε πολλές χώρες είναι ψηλές», πρόσθεσε.
Η τελευταία κόντρα του κ. Ορφανίδη στην Κύπρο, ήταν και πάλι με τον κ. Βγενόπουλο το τελευταίο δίμηνο του 2011. Ο κ. Βγενόπουλος στις 4 Νοεμβρίου του 2011 αποχώρησε πυροβολώντας από τη θέση του προέδρου της Marfin Popular επικαλούμενος λόγους αρχής, συγκεκριμένα τις κανονιστικές εκκρεμότητες που υπάρχουν στην Κύπρο για τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος. Δημοσιογραφικές πληροφορίες αναφέρουν ότι ο κ. Βγενόπουλος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από τον κ. Ορφανίδη με τη δικαιολογία της σύγκρουσης συμφερόντων αφού ο Διοικητής θεωρούσε πως αυτή η σχέση οδήγησε στον υπερδανεισμό της MIG από τη Marfin Popular.
O κ. Βγενόπουλος πάντως απαντώντας σε αυτές τις επικρίσεις ανέφερε ότι είναι έτοιμος να δώσει στη δημοσιότητα στοιχεία τα οποία δείχνουν ότι η Marfin δεν ζήμιωσε ούτε σεντ από τη MIG, αλλά αντίθετα κέρδισε δεκάδες εκατομμύρια. Μάλιστα ο κ. Βγενόπουλος απαίτησε και την κάθοδο της Blackrock και στην Κύπρο αφού θεωρεί πως αυτή η κίνηση θα αναδείξει τη γύμνια του τραπεζικού εποπτικού συστήματος της χώρας.
Πριν να φύγει τα είπε όλα
Χθες δύο μέρες πριν να αποχωρήσει από την Κεντρική Τράπεζα, ο κ. Ορφανίδης επέστρεψε τα πυρά σε όσους του καταλογίζουν ευθύνες για την κατάσταση του τραπεζικού συστήματος στην Κύπρο.
Μιλώντας ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών, ο κύριος Ορφανίδης κατηγόρησε ευθέως τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια, ότι στη σύσκεψη κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 26 Οκτωβρίου και παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του, δεν συμβουλεύτηκε την Κεντρική Τράπεζα, ώστε να συνεννοηθεί για τις κινήσεις που έπρεπε να γίνουν για να προστατευτεί η Κύπρος.
Από τα πυρά του κύριου Ορφανίδη δεν ξέφυγε και ο πρώην υπουργός Οικονομικών, Χαρίλαος Σταυράκης, τον οποίο κατηγόρησε ότι δεν είχε επαφή μαζί του για κανένα θέμα στα τρεισήμισι χρόνια που κρατούσε τα ηνία της οικονομίας. Δημήτρης Χριστόφιας και Χαρίλαος Σταυράκης κατηγορήθηκαν επίσης από τον Αθανάσιο Ορφανίδη για πολιτικές παρεμβάσεις με στόχο την εξυπηρέτηση συμφερόντων του μεγαλομετόχου και πρώην προέδρου της Λαϊκής Τράπεζας Ανδρέα Βγενόπουλου.
Απαντώντας σε ερώτηση του ΑΝΤΕΝΝΑ ο κύριος Ορφανίδης παραδέχθηκε, για πρώτη φορά επίσημα, ότι απομάκρυνε τον κύριο Βγενόπουλο από την τράπεζα τονίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει και νωρίτερα. Παράλληλα πρόσθεσε ότι μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Κεντρικής Τράπεζας όπως ήταν και ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, Πάμπος Παπαγεωργίου, αμφισβήτησαν τις εξουσίες του Διοικητή, κάτι που αποδείχθηκε ιδιαίτερα ζημιογόνο για το εποπτικό σύστημα της Κύπρου.
Απαντώντας σε ερωτήματα βουλευτών όσον αφορά τις δικές του ευθύνες για την έκθεση των κυπριακών τραπεζών σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, ο Αθανάσιος Ορφανίδης τόνισε αρχικά ότι προειδοποίησε τις τράπεζες για το ρίσκο της επένδυσης τους από το 2009 υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη τα κεφάλαια που έχουν να συνάδουν με τους κινδύνους που παίρνουν.
Καταλήγοντας, είπε αρχικά ότι είναι ανάγκη να γίνει ανεξάρτητη έρευνα ώστε να αποδοθούν ευθύνες για την έκθεση των κυπριακών τραπεζών σε ελληνικά ομόλογα, και στη συνέχεια πρόσθεσε ότι πρέπει να γίνουν σωστοί χειρισμοί ώστε να αποφευχθεί η είσοδος της Κύπρου στο Μηχανισμό Στήριξης, κάτι το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, διακυβεύει την ευημερία των Κυπρίων πολιτών και την εθνική μας υπόσταση, σε μια περίοδο που η οικονομία της χώρας, όπως είπε, είναι ακόμα σε κρίσιμη κατάσταση.
Who is Who
Ο κ. Αθανάσιος Ορφανίδης γεννήθηκε στις 22 Μαρτίου 1962. Μεγάλωσε στη Λευκωσία. Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Ελένειο και στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, από το οποίο αποφοίτησε το 1979. Στη συνέχεια υπηρέτησε στην Εθνική Φρουρά μέχρι τον Αύγουστο του 1981.
Είναι νυμφευμένος με την Λευκή και πατέρας δύο κοριτσιών της Ελένης και της Χλόης. Σπούδασε οικονομικά και μαθηματικά στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (Massachusetts Institute of Technology – M.I.T.). Το 1985 του απονεμήθηκαν δύο πτυχία, ένα στα οικονομικά και ένα στα μαθηματικά. Συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο M.I.T. στα οικονομικά. Το 1990 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Διδάκτορα στα Οικονομικά αφού ολοκλήρωσε τη διατριβή του σε θέματα μακροοικονομίας και διεθνούς οικονομικής.
Ο κ. Αθανάσιος Ορφανίδης από το 1990 μέχρι το 2007 εργάστηκε στο Συμβούλιο Διοικητών του Ομοσπονδιακού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (Board of Governors of the Federal Reserve System) που είναι η Κεντρική Τράπεζα των Η.Π.Α. ʼρχισε την καριέρα του από τη θέση του οικονομολόγου στη Διεύθυνση Νομισματικής Πολιτικής όπου δούλεψε σε ποικιλία θεμάτων σχετικά με την μακροοικονομία, τα χρηματοοικονομικά, και τη νομισματική πολιτική.
Μεταξύ των θεμάτων αυτών περιλαμβάνονται η οικονομική ανάπτυξη και η μακροοικονομική σταθερότητα, ο πληθωρισμός, η νομισματική ανάλυση, οι κανόνες νομισματικής πολιτικής, και ο καθορισμός επιτοκίων. Το 2006 προήχθη στη θέση του Ανώτερου Συμβούλου στη Διεύθυνση Νομισματικής Πολιτικής. Από τη θέση αυτή ο κ. Ορφανίδης είχε ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση, καθορισμό και εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Παράλληλα, ασχολείτο με την επεξεργασία θεμάτων που άπτονται της μεσοπρόθεσμης στρατηγικής της νομισματικής πολιτικής. Από τις 30 Απριλίου του 2007 και μέχρι τις 2 Μαίου του 2012 διετέλεσε διοικητής στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου.
