Οι βροχοπτώσεις των τελευταίων εβδομάδων έχουν βοηθήσει αρκετά, άλλα όχι όσο θέλουμε, στην εισροή νερού στα φράγματα ανά το παγκύπριο.
Μία ιδιαίτερη πτυχή των φετινών βροχοπτώσεων είναι και η ποσότητα που εισρέει στο μεγαλύτερο φράγμα της Κύπρου, αυτό του Κούρη καθώς η ποιότητα του νερού, μετά τις μεγάλες πυρκαγιές του περασμένου καλοκαιριού στην επαρχία Λεμεσού, δημιουργεί ερωτήματα.
Διάβασε ακόμα: Ελπιδοφόρες εικόνες: Ξεκίνησε η υπερχείλιση φραγμάτων μετά τη ροή νερού των τελευταιών ημερών (ΒΙΝΤΕΟ)
Επιστήμονες, αρμόδιοι και περιβαλλοντικές οργανώσεις έκρουαν από την πρώτη στιγμή τον κώδωνα του κινδύνου για πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η ρύπανση του εδάφους, του αέρα, της γεωργοκτηνοτροφίας, της τροφικής αλυσίδας και περαιτέρω της υγείας των ανθρώπων.
Λάσπη και απόβλητα οδηγούνται από τις πυρόπληκτες περιοχές στο φράγμα του Κούρη
Η πυρκαγιά του περασμένου Ιουλίου είχε περικυκλώσει τόσο τη λεκάνη του φράγματος του Κούρη, όσο και τις υδροδοτικές αρτηρίες που οδηγούν το νερό σε αυτή. Γι' αυτό και είχαν δημιουργηθεί εύλογες απορίες για την ποιότητα του νερού το οποίο θα εισέλθει σε αυτό.
Αυτές τις απορίες είχα κι εγώ, όταν έκανα τον περίγυρο του φράγματος κατά τη διάρκεια των πρόσφατων βροχοπτώσεων και μετά από αυτές. Είχα δει αρκετή λάσπη και απόβλητα να οδηγούνται από τις πυρόπληκτες περιοχές και να συσσωρεύονται στο φράγμα του Κούρη.
Μετά από την εμπειρική μου παρατήρηση και λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες των επιστημόνων, των αρμοδίων και των περιβαλλοντικών οργανώσεων, ως είχαν διατυπωθεί από το καλοκαίρι που μας πέρασε, ήρθα σε επαφή μαζί τους έτσι ώστε να μάθουμε έαν τελικά έγιναν όσα έπρεπε να γίνουν για να μην έχουμε ρύπανση των υδάτων που εισρέουν στον Κούρη, τα μακροπρόθεσμα μέτρα τα οποία μπορούν να παρθούν -έστω και σήμερα- και για το αν ήταν αναπόφευκτο να έχουμε αυτή την εξέλιξη.
Τεράστιες επιπτώσεις στην ποιότητα του νερού - Βάσιμες οι ανησυχίες
Αρχικά ο Δρ. Κωνσταντίνος Παναγιώτου, φυσικός και ερευνητής στο Κέντρο Αριστείας ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) ανέφερε «ότι υπάρχει ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο το οποίο καθορίζει μια σειρά από μέτρα, τα οποία έχουν να κάνουν με την αντιμετώπιση των πλημμυρικών φαινομένων και την μετρίαση των επιπτώσεων, τα οποία είμαστε, ως Κύπρος, δεσμευμένοι να τα εφαρμόσουμε, και αυτά είναι μέτρα τα οποία ισχύουν διαχρονικά, δηλαδή και πριν τις μεγάλες πυρκαγιές και μετά από αυτές. Υπάρχει μία συνεχής προσπάθεια βελτίωσης κάποιων συνθηκών».
«Είναι βάσιμες οι ανησυχίες», δήλωσε ο Δρ. Δημήτρης Σαρρής, Διευθυντής Έρευνας του KES Research Centre. «Ό,τι έχει καεί και έχουν μείνει υπολείμματα μεταφέρεται με τις βροχές στον ταμιευτήρα. Το ερώτημα πρώτον είναι το τι κάηκε στις περιοχές που πέρασε η μεγάλη πυρκαγιά. Εκτός από δασική βλάστηση, κάηκαν και απόβλητα, πλαστικά, διάφορα σκύβαλα τα οποία βρίσκονταν στις γύρω αυτές ζώνες, οι οποίες είχαν αυτή την καύσιμη ύλη» πρόσθεσε.
Το ερώτημα πρώτον είναι το τι κάηκε στις περιοχές που πέρασε η μεγάλη πυρκαγιά
Από την πλευρά του ο κ. Παναγιώτου, ανέφερε ότι «στο πέρασμα του το νερό μπορεί να υπάρχουν καλλιέργειες, μολύνοντας το χώμα τους και επηρεάζοντας τη παραγωγικότητα των γεωργών. Μπορεί επίσης να εμπλουτιστεί ο υπόγειος υδροφορέας με νερό κακής ποιότητας και αυτό το νερό μετέπειτα να βγει από γεωτρήσεις για αγροτικούς σκοπούς».
Ένας επιπλέον λόγος ανησυχίας, σύμφωνα με τον κ. Σαρρή, είναι η αυξημένη συγκέντρωση στον ταμιεύτηρα του φράγματος του Κούρη, ποσότητας νερού που περιέχει ρύπους και ουσίες επικίνδυνες για την υγεία. Οι συστηματικοί έλεγχοι όσον αφορά την ποιότητα του νερού είναι κάτι το οποίο επιβάλλεται, τονίζει.
Ενδέχεται να εμπλουτιστεί ο υπόγειος υδροφορέας με νερό κακής ποιότητας
Να εξαφανιστούν οι σκυβαλότοποι - Καθαρές διαδρομές του νερού
Ερωτηθείς ο κ. Σαρρής για τους τρόπους πρόληψης της ρύπανσης του νερού ανέφερε ότι «η πρώτη πρόληψη είναι να εξαφανιστούν αύριο όλοι οι σκυβαλότοποι που υπάρχουν στις ζώνες και λεκάνες απορροής. Πρέπει όλα τα απόβλητα να εξαφανιστούν. Να γίνει συλλογή και να μπούνε σε συστήματα διαχείρισης».
Για το θέμα ο κ. Παναγιώτου, στάθηκε στα διάφορα υλικά που μπορεί να βρει στο δρόμο του το νερό κατά την απορροή του στη λεκάνη του φράγματος. Επίσης σημείωσε ότι το νερό καθώς κινείται μπορεί να μην φτάσει ποτέ στον Κούρη. Και αυτό διότι βρίσκει μπροστά του ανεξέλεγκτες οικιστικές αναπτύξεις και άλλα εμπόδια. Με αυτό τον τρόπο, εκτός του ότι εμποδίζεται η φυσική ροή του νερού, μπορεί να προκύψει κίνδυνος απώλειας ζωών καθώς και υλικές ζημιές σε περιουσίες και καλλιέργειες
Δενδροφυτεύσεις άμεσα
Ένα από τα πρώτα άμεσα μέτρα που πρέπει να ληφθούν είναι οι δενδροφυτεύσεις
Χαρακτηριστικά ο κ. Παναγιώτου σημειώνει ότι «το πρώτο πράγμα που κάνεις όταν έχεις πυρκαγιά, επειδή η πυρκαγιά επιταχύνει την απορροή του νερού όταν έχεις πλημμύρες και κάνει τις επιπτώσεις μεγαλύτερες, είναι οι δενδροφυτεύσεις».
Σε αυτό συμφωνεί και ο κ. Σαρρής ο οποίος δήλωσε ότι η «ανάκαμψη της βλάστησης μπορεί να βοηθήσει γρήγορα στις ζώνες εκείνες, δηλαδή να μειώσει τις τοξικές ουσίες που υπάρχουν στο έδαφος, να τις απορροφήσουν τα φυτά και να μειωθεί η κινητικότητά τους. Είναι σαν φυσικό φίλτρο. Άρα γρήγορα πρέπει να ενισχύσουμε το πρασίνισμα αυτών των ζωνών που κάηκαν για να μπορέσει να μειωθεί ο κίνδυνος απώλειας εδάφους και μπορεί πλέον να απορροφηθεί ένα μέρος των ουσιών που απελευθερώθηκαν και να αποθηκευτεί σε αυτά και να μειωθεί η κοινοτική κινητικότητα τους».
Ξερολιθιές - Ένας φυσικός τρόπος κατά της διάβρωσης
Ένας τρόπος ο οποίος αποδεικνύεται κάθε φορά πολύτιμος για τη συγκράτηση των υδάτων και τη μη διάβρωση των εδαφών, είναι οι ξερολιθιές.
Οι ξερολιθιές είναι για τα δάση ένας φυσικός τρόπος συγκράτησης του τοπίου και της διάβρωσης μειώνοντάς την σε μεγάλο βαθμό, ανέφερε αρχικά η Επίτροπος Περιβάλλοντος Αντωνία Θεοδοσίου.
Στην πυρόπληκτη περιοχή του φράγματος του Κούρη υπάρχει έντονη η ανθρώπινη παρέμβαση με το το τοπίο να διαιρείται σε τρεις κατηγορίες:
- το ενεργό γεωργικό τοπίο
- το γεωργικό εγκαταλελειμμένο τοπίο
- το φυσικό τοπίο από κρατικά δάση και ιδιωτική γη
Στο εγκαταλελειμμένο γεωργικό τοπίο οι ξερολιθιές έχουν καταρρεύσει λόγω της εγκατάλειψης ή λόγω των πυρκαγιών, σημειώνει η κα Θεοδοσίου.
Μαζί με τη βλάστηση, για τη συγκράτηση της διάβρωσης των εδαφών, οι ξερολιθιές είναι το Α και Ω
«Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων και το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης έχουν κάνει τις μελέτες τους μετά τις πυρκαγιές, για να δουν από τη μια το ΤΑΥ, να μπορέσει να συγκρατήσει μέσα στις κοίτες των ποταμών τη διάβρωση η οποία θα έρχεται από τη ροή του νερού ή από τις όχθες και κατασκευάζει και τοποθετεί εγκιβωτισμένες πέτρες, τα λεγόμενα gabions, για να μπορέσουν να ελέγξουν τη ροή του νερού και να αποφύγουν τη συσσώρευση λάσπης και την απόφραξη των ποταμών» πρόσθεσε η κα Θεοδοσίου.
Ακόμα η κα Θεοδοσίου, ανέφερε ότι το Τμήμα Γεωργίας, έχει απαποφασίσει να δώσει στους ενεργούς γεωργούς, επιδότηση για τη συντήρηση των δόμων, με την ίδια να διερωτάται για το τι γίνεται με την υπόλοιπη περιοχή.
Στην προσπάθεια της η Επίτροπος Περιβάλλοντος να αποτυπώσει όλο το μη κατοικημένο τοπίο και το ρίσκο διάβρωσης, είτε υπάρχουν ξερολιθιές είτε όχι, έχει κάνει τη δική της έρευνα έτσι ώστε να προκηρυχθεί μια τέτοια μελέτη, και «να καταλήξουμε σε συμπεράσματα για το ποιες είναι οι πιο επικίνδυνες περιοχές προς κατάρρευση για να μπορέσουν να ληφθούν μέτρα σε όλες τις περιοχές».
Ταυτόχρονα, η κα Θεοδοσίου έχει προγραμματίσει εργαστήρι με στόχο την εκμάθηση κατασκευής αντιστηρικτικών ξερολιθικών τοίχων όπως επίσης και αποκατάσταση ενός αρχαίου μονοπατιού στη Βάσα Κοιλανίου που έχει ξερολιθικά τοιχώματα.
Δεν έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να μετριαστούν οι συνέπειες από τη διάβρωση των εδαφών στην περιοχή της λεκάνης του φράγματος του Κούρη
Όλοι συμφωνούν στο ότι ήταν φυσικό επακόλουθο να έχουμε μια διάβρωση των εδαφών και κάποιες επιπτώσεις στην ποιότητα του νερού, μετά τις πυρκαγιές και μετά τις πρόσφατες βροχοπτώσεις.
Ωστόσο, όπως σημειώνει ο κ. Παναγιώτου, ένας από τους στόχους είναι ο μετριασμός αυτών των επιπτώσεων με φυσικές λύσεις.
Έχει ήδη κατασκευαστεί η πρώτη φάση των έργων που ήταν περίπου 22 μικρά φράγματα
Χωρίς λήψη μέτρων δεν υπάρχει ξανά βλάστηση και η διάβρωση θα επαναλαμβάνεται
«Αν δεν πάρεις διαβρωτικά μέτρα η διάβρωση που έγινε και το χώμα που χάθηκε σημαίνει ότι παρέσυρε και όλους τους πόρους και τη ζωή που είχε μέσα το χώμα και δεν θα μπορεί να ξαναβλαστήσει κάτι εκεί», ανέφερε ο Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, Βουλευτής του Κινήματος Οικολόγων και πρώην Λέκτορας στο ΤΕΠΑΚ.
Ο κ. Θεοπέμπτου θέλησε να μας απαριθμήσει κάποιους τρόπους και κάποια... κόλπα, όπως τα χαρακτήρισε, τα οποία λαμβάνονται στο εξωτερικό. Αμέσως μετά τις φωτιές κόβουν τους καμένους κορμούς και τους γέρνουν στο πλάι, πάνω στην κατηφόρα, ούτως ώστε όπως κατεβαίνει το νερό να μειώνει ο κορμός τη διάβρωση, να κόβεται το χώμα και να περνά το νερό από κάτω.
Στο εξωτερικό, αμέσως μετά τις φωτιές, κόβουν τους καμένους κορμούς και τους γέρνουν στο πλάι, πάνω στην κατηφόρα
Επιπρόσθετα ο κ. Θεοπέμπτου στάθηκε ιδιαίτερα στο ενδιαφέρον παράδειγμα της Ελλάδας και μας παρουσίασε κάποιες τεχνικές προδιαγραφές οι οποίες είναι πιστοποιημένες ΕΛΟΤ, όπως είναι τα κορμοδέματα, τα κορμοπλέγματα, τα κλαδοδέματα, οι ξυλοφράκτες και τα κλαδοπλέγματα. Αυτές οι Ελληνικές Τεχνικές Προδιαγραφές μπορούν να αποβούν επωφελείς για το κοινωνικό σύνολο, σημειώνεται σε σχετικό άρθρο της εφημερίδας της Ελληνικής Κυβερνήσεως.
Όταν ολοκληρωθούν τα έργα «πρέπει κάποια στιγμή να κάνεις επιθεώρηση. Η διάβρωση θα γίνει όλο το χειμώνα» είπε ο κ. Θεοπέμπτου.
Ούτε η ποιότητα του νερού διαπιστώθηκε ότι επηρεάζεται
Καταληκτικά ο κ. Θεοπέμπτου τόνισε ότι δεν έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να μετριαστούν οι συνέπειες από τη διάβρωση των εδαφών στην περιοχή της λεκάνης του φράγματος του Κούρη με τον ίδιο να αναφέρει ότι καταστρέφεται όλη η βιοποικιλότητα μετά τις πυρκαγιές, «κατά μήκος του ποταμού που ρέει γιατί στοιβάζονται χώματα σε τόπους που μέχρι πρότινος δεν υπήρχαν, επομένως ότι ήταν ζωντανό ή οτιδήποτε θάβεται μέσα στον ποταμό. Αλλά η πιο μεγάλη έγνοια είναι το γεγονός ότι αν δεν πάρεις τα μέτρα, που εμείς δεν τα πήραμε, θα αργήσει πάρα πολύ να αναγεννηθεί η περιοχή.»
Τα έργα που έγιναν από το ΤΑΥ
Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ και για να διαπιστώσουμε έαν έγιναν κάποια από τα πιο πάνω έργα, το ant1live επικοινώνησε με τον υδρολόγο του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων Κώστα Αριστείδου.
Ο κ. Αριστείδου μας ανέφερε ότι τα αντιδιαβρωτικά μέτρα που λήφθηκαν μετά τις πυρκαγιές είναι υπό αξιολόγηση με επιτόπιες επισκέψεις.
«Έχει ήδη κατασκευαστεί η πρώτη φάση των έργων που ήταν περίπου 22 μικρά φράγματα. Αυτά τα φράγματα φάνηκε στην αρχή, ότι λόγω των πολλών αναβαθμίδων (δομών) που υπάρχουν στα βουνά της περιοχής βοήθησαν έτσι ώστε να μην υπάρχουν μεγάλη διάβρωση των πλαγιών των βουνών και ειδικά επειδή οι βροχοπτώσεις άρχισαν ήπια στην αρχή της χειμερινής περιόδου, δεν είχαμε ιδιαίτερες διαβρώσεις και φερτά υλικά προς τα φράγματα που δημιουργήθηκαν» δήλωσε ο κ. Αριστείδου.
Ερωτηθείς ο κ. Αριστείδου για την αποτελεσματικότητα των έργων μετά τις πιο πυκνές βροχοπτώσεις είπε ότι: «Κατά τις τελευταίες βροχοπτώσεις, μέσα στο Γενάρη, που ήταν πιο ραγδαίες, παρέσυραν κάποια υλικά και άρχισαν να λειτουργούν κάποια από τα μικρά φράγματα της πρώτης φάσης. Γέμισαν κάποια από αυτά με φερτά υλικά που παρασύρθηκαν αλλά πάλι δεν ήταν τόσο έντονο το πρόβλημα. Και στο φράγμα του Κούρη έγιναν κάποιες μεταφορές φερτών αλλά δεν παρουσιάστηκε έντονο πρόβλημα για να μας ανησυχήσει, ούτε η ποιότητα του νερού διαπιστώθηκε ότι επηρεάζεται».
«Μιλούμε για μια τεράστια καμένη περιοχή. Ακόμα και ένα μεγάλο μέρος του πρανούς του ίδιου του φράγματος έχει καεί, οπότε δεν ήταν δυνατόν να ελέγξουμε όλα τα φερτά που θα έμπαιναν στο φράγμα. Έγινε προσπάθεια στα πιο σημαντικά σημεία στους κύριους χειμάρρους να γίνουν τα πιο σημαντικά έργα» ανέφερε καταληκτικά ο κ. Αριστείδου σημειώνοντας ότι με βάση την ανάγκη της περιοχής «θα δούμε αν θα προχωρήσουμε τη δεύτερη φάση έργων»
