Σε επιστολή που απέστειλε ο κ. Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, Βουλευτής Κινήματος Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών προς την κ. Αθηνά Μιχαηλίδου, Υπουργό Παιδείας, έθεσε το θέμα του βάρους της σχολικής τσάντας το οποίο όπως σημειώνει "αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για μαθητές, μαθήτριες και οικογένειες, με επιπτώσεις στην άνεση, στη στάση σώματος και στη σχολική καθημερινότητα".
Αυτούσια η επιστολή:
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρακτική αντιμετώπιση δεν στηρίζεται μόνο σε «όρια κιλών», αλλά κυρίως σε οργανωτικές και υλικοτεχνικές λύσεις μέσα στο σχολείο που μειώνουν την ανάγκη μεταφοράς βιβλίων και τετραδίων κάθε μέρα.
Πιο κάτω παραθέτω παραδείγματα πολιτικών χωρών και μια δέσμη εισηγήσεων που πιστεύω ότι μπορούν να προσαρμοστούν στην κυπριακή σχολική πραγματικότητα.
- Γαλλία: Υπάρχει σαφής εθνική σύσταση ώστε το βάρος της τσάντας να μην υπερβαίνει περίπου το 10% του σωματικού βάρους. Η προσέγγιση συνοδεύεται από πρακτικές «ελαφρύνσεις», όπως ψηφιοποίηση, ηλεκτρονικές πλατφόρμες (ENT), ντουλαπάκια με κλειδί σε σχολεία και σε τοπικό επίπεδο, διπλά σετ βιβλίων (ένα στο σπίτι, ένα στο σχολείο), ώστε να περιορίζεται η καθημερινή μεταφορά.
- Ιταλία: Οι οδηγίες δίνουν έμφαση σε σύσταση βάρους (περίπου 10–15% του σωματικού βάρους) και στη σωστή εργονομική μεταφορά (και με τις δύο τιράντες).
Παράλληλα, προωθούνται πρακτικές τάξης - σχολείου (π.χ. να μεταφέρονται μόνο τα απαραίτητα) και λύσεις από εκδότες (διαχωρισμός βιβλίων σε τεύχη τόμους κλπ).
- Γερμανία: Η προσέγγιση δίνει μεγάλη βαρύτητα στην εργονομία και σε πρότυπα για σχολικές τσάντες, ενώ πρακτικά προωθείται όπου είναι εφικτό να παραμένουν βαριά βιβλία στο σχολείο (στην αίθουσα ή σε χώρο φύλαξης). Επιπλέον, αναγνωρίζεται ότι η ψηφιοποίηση μπορεί να μειώσει το σχολικό φορτίο.
- Ηνωμένο Βασίλειο (NHS): Υπάρχουν οδηγίες που συστήνουν μέγιστο φορτίο έως περίπου 10% του σωματικού βάρους, ορθή εφαρμογή της τσάντας (δύο τιράντες, κοντά στο σώμα) και πρακτικές λύσεις όπως χρήση lockers όπου υπάρχουν και καλύτερος προγραμματισμός ώστε να μεταφέρονται μόνο τα αναγκαία για την ημέρα.
Από τα πιο πάνω φαίνεται ότι οι πιο πρακτικές και εύκολα εφαρμόσιμες παρεμβάσεις είναι:
- Χώροι φύλαξης στο σχολείο (lockers - ντουλαπάκια/ράφια τάξης) ώστε να παραμένουν εκεί βιβλία και υλικά.
- Κανόνες σχολικής οργάνωσης (π.χ. «βαριά βιβλία μένουν στην αίθουσα», συντονισμός ωρολογίου προγράμματος και εργασιών ώστε να μη χρειάζονται όλα τα βιβλία κάθε μέρα).
- Σταδιακή ψηφιοποίηση (ψηφιακό υλικό, πρόσβαση σε ηλεκτρονικά βιβλία όπου είναι διαθέσιμο).
- Σαφείς οδηγίες προς σχολεία και γονείς για εργονομία και λογικό «κανόνα» βάρους (ως σύσταση), ώστε να υπάρχει κοινό πλαίσιο αναφοράς χωρίς τιμωρητικό χαρακτήρα.
Αντιλαμβάνομαι τη δυσκολία και το χρόνο που χρειάζονται τέτοιες αλλαγές, θεωρώ όμως ότι θα μπορούσε να ξεκινήσει αυτή η προσπάθεια με:
1. Εγκύκλιο με κατευθυντήριες οδηγίες προς σχολεία με πρακτικές ρυθμίσεις χαμηλού κόστους:
- εβδομαδιαίος «έλεγχος τσάντας» στην τάξη,
- συντονισμός εκπαιδευτικών ανά τάξη/τμήμα για να αποφεύγονται ταυτόχρονες βαριές εργασίες,
- καθορισμός υλικών που παραμένουν στην αίθουσα όπου είναι εφικτό.
2. Πιλοτική εφαρμογή χώρων φύλαξης (ντουλαπάκια ή/και ράφια ανά τάξη) σε αντιπροσωπευτικό αριθμό σχολείων (δημοτικών/γυμνασίων), με αξιολόγηση μετρήσεων πριν και μετά (ενδεικτικά: μέσο βάρος τσάντας ανά τάξη, ποσοστό μαθητών που υπερβαίνει τη σύσταση κλπ).
3. Στοχευμένη ψηφιακή ελάφρυνση, όπου υπάρχουν οι προϋποθέσεις, με προτεραιότητα σε περιεχόμενο που αντικαθιστά πραγματικά έντυπα (όχι απλή «προσθήκη» συσκευών που αυξάνει βάρος).
