Ένα μωρό σώζεται μέσα σε ένα καλάθι στον Νείλο, μεγαλώνει στην αυλή του Φαραώ και, χρόνια αργότερα, επιστρέφει για να οδηγήσει τον λαό του έξω από τη δουλεία. Η Ερυθρά Θάλασσα, η φλεγόμενη βάτος, οι Δέκα Εντολές και το όρος Σινά καθιστούν τον Μωυσή μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της Βίβλου.
Σήμερα, 4 Σεπτεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη Μωυσή του Θεόπτη, μαζί με τον Άγιο Βαβύλα, την Αγία Ερμιόνη και τον Όσιο Άνθιμο τον Νέο.
Ο Μωυσής – Από τον Νείλο στο όρος Σινά
Η ιστορία του Μωυσή αρχίζει με μια απόπειρα σωτηρίας. Όταν ο Φαραώ διατάζει να θανατώνονται τα νεογέννητα αγόρια των Εβραίων, η μητέρα του τον τοποθετεί σε ένα καλάθι και τον αφήνει ανάμεσα στα καλάμια του Νείλου. Το παιδί βρίσκει η κόρη του Φαραώ και ο Μωυσής μεγαλώνει στο αιγυπτιακό παλάτι.
Αργότερα εγκαταλείπει την Αίγυπτο και καταφεύγει στη γη Μαδιάμ. Εκεί, σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, βλέπει τη φλεγόμενη βάτο και ακούει την εντολή του Θεού να επιστρέψει στην Αίγυπτο και να οδηγήσει τους Ισραηλίτες έξω από τη δουλεία.
Ο Μωυσής, μαζί με τον αδελφό του Ααρών, εμφανίζεται ενώπιον του Φαραώ. Μετά τις δέκα πληγές της Αιγύπτου ακολουθούν η Έξοδος και η περίφημη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας.
Στο όρος Σινά λαμβάνει τις Δέκα Εντολές και γίνεται ο μεγάλος νομοθέτης της Παλαιάς Διαθήκης. Η Εκκλησία τον αποκαλεί Θεόπτη, λόγω της ιδιαίτερης σχέσης του με τον Θεό και της θεοφάνειας που περιγράφεται στη βιβλική παράδοση.
Ύστερα από σαράντα χρόνια περιπλάνησης, φτάνει στα όρια της Γης της Επαγγελίας, χωρίς όμως να εισέλθει σε αυτήν. Από το όρος Νεβώ αντικρίζει τη γη προς την οποία οδήγησε τον λαό του και εκεί πεθαίνει. Τη διαδοχή του αναλαμβάνει ο Ιησούς του Ναυή.
Ο Ααρών – Ο πρώτος Αρχιερέας
Μαζί με τον Μωυσή τιμάται σήμερα και ο αδελφός του, Ααρών. Στη βιβλική αφήγηση είναι εκείνος που στέκεται δίπλα στον Μωυσή κατά την αντιπαράθεση με τον Φαραώ και αναλαμβάνει να μιλά εκ μέρους του.
Αργότερα καθιερώνεται ως ο πρώτος Αρχιερέας των Ισραηλιτών, ενώ οι απόγονοί του συνδέονται με την ιερατική παράδοση.
Η ιστορία του, ωστόσο, δεν παρουσιάζεται εξιδανικευμένη. Ο Ααρών συνδέεται και με το επεισόδιο του χρυσού μοσχαριού, καθώς υποχωρεί στις απαιτήσεις του λαού και κατασκευάζει το είδωλο.
Αυτή ακριβώς η ανθρώπινη αδυναμία χαρακτηρίζει πολλές βιβλικές μορφές: οι πρωταγωνιστές δεν παρουσιάζονται ως αλάνθαστοι ήρωες, αλλά ως άνθρωποι με αδυναμίες, λάθη και στιγμές πίστης.
Ο Άγιος Βαβύλας – Ο επίσκοπος που δεν υποχώρησε μπροστά στην εξουσία
Σημαντική θέση στο εορτολόγιο της 4ης Σεπτεμβρίου έχει ο Άγιος Βαβύλας, Επίσκοπος Αντιοχείας.
Έζησε τον 3ο αιώνα και μαρτύρησε κατά την περίοδο των ρωμαϊκών διωγμών.
Μια ισχυρή εκκλησιαστική παράδοση τον συνδέει με ένα εντυπωσιακό περιστατικό: ο Βαβύλας φέρεται να εμπόδισε έναν αυτοκράτορα, τον οποίο θεωρούσε ένοχο σοβαρού εγκλήματος, να εισέλθει στον ναό χωρίς προηγουμένως να μετανοήσει.
Οι λεπτομέρειες, καθώς και η ταυτότητα του αυτοκράτορα, διαφέρουν στις αρχαίες αφηγήσεις. Ο πυρήνας, όμως, της παράδοσης παρέμεινε ισχυρός: ένας επίσκοπος αρνείται να αντιμετωπίσει διαφορετικά έναν ισχυρό άνθρωπο μόνο και μόνο επειδή είναι αυτοκράτορας.
Ο Βαβύλας συνελήφθη αργότερα και οδηγήθηκε στο μαρτύριο. Μαζί με τον Άγιο Βαβύλα τιμώνται οι νεαροί Αμμώνιος, Δονάτος και Φαύστος.
Η εκκλησιαστική παράδοση τους παρουσιάζει ως πνευματικά παιδιά ή μαθητές του επισκόπου, οι οποίοι συνελήφθησαν μαζί του. Παρά τη νεαρή ηλικία τους, αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τη χριστιανική πίστη και μαρτύρησαν. Η κοινή εορτή τους διατήρησε στους αιώνες την εικόνα του επισκόπου μαζί με τα τρία παιδιά που ακολουθούν μέχρι τέλους την ίδια πορεία.
Η Αγία Ερμιόνη – Η κόρη του Φιλίππου του Ευαγγελιστή
Η Αγία Ερμιόνη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συνδέεται με την πρώτη γενιά των χριστιανικών κοινοτήτων.
Ήταν μία από τις κόρες του Φιλίππου του Ευαγγελιστή, ενός από τους επτά διακόνους που αναφέρονται στις Πράξεις των Αποστόλων, και όχι του Αποστόλου Φιλίππου, ενός από τους Δώδεκα, όπως συχνά αναφέρεται.
Οι Πράξεις των Αποστόλων κάνουν λόγο για τις τέσσερις άγαμες κόρες του Φιλίππου, οι οποίες είχαν το χάρισμα της προφητείας, χωρίς όμως να κατονομάζουν την Ερμιόνη.
Η μεταγενέστερη παράδοση τη θέλει να ασχολείται με τη θεραπεία ασθενών και να ιδρύει χώρο όπου φιλοξενούνταν και περιθάλπονταν άνθρωποι που είχαν ανάγκη.
Για τον λόγο αυτό η μορφή της συνδέθηκε με την παράδοση της χριστιανικής φιλανθρωπίας και περίθαλψης.
Ο Όσιος Άνθιμος της Κεφαλονιάς
Ο Όσιος Άνθιμος ο Νέος, γνωστός και ως Άνθιμος ο Κουρούκλης, γεννήθηκε στην Κεφαλονιά τον 18ο αιώνα.
Σε νεαρή ηλικία έχασε την όρασή του, γεγονός που σημάδεψε την πορεία της ζωής του.
Ακολούθησε τον μοναχικό βίο και ταξίδεψε σε διάφορες περιοχές του ελληνικού χώρου, αναπτύσσοντας έντονη ασκητική και πνευματική δράση.
Συνδέθηκε ιδιαίτερα με τα Επτάνησα και το Αιγαίο και ίδρυσε ή αναδιοργάνωσε μοναστικές κοινότητες.
Η παράδοση αναφέρει ότι για ένα διάστημα ανέκτησε θαυματουργικά την όρασή του, αλλά αργότερα προσευχήθηκε να επιστρέψει στην προηγούμενη κατάσταση, θεωρώντας ότι αυτή τον βοηθούσε περισσότερο στην πνευματική του ζωή.
Κοιμήθηκε το 1782.
Οι Μάρτυρες της Βέροιας
Στις 4 Σεπτεμβρίου τιμώνται επίσης οι Κέγουρος, Σεκενδίνος, Σέκενδος και η μητέρα τους, Ιερουσαλήμ, οι οποίοι συνδέονται με τη Βέροια.
Σύμφωνα με τη συναξαριακή παράδοση, η Ιερουσαλήμ δίδαξε στα παιδιά της τη χριστιανική πίστη και η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με διωγμό.
Μητέρα και παιδιά παρέμειναν σταθεροί στην πίστη τους και μαρτύρησαν.
Η μνήμη τους διατηρείται ιδιαίτερα στην τοπική εκκλησιαστική παράδοση της Βέροιας.
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Χατζής της Μυτιλήνης
Η σημερινή ημέρα συνδέεται ακόμη με την εύρεση των Τιμίων Λειψάνων του Αγίου Θεοδώρου του Χατζή, Νεομάρτυρα από τη Μυτιλήνη.
Ο Θεόδωρος έζησε στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μαρτύρησε στη Μυτιλήνη. Η προσωνυμία «Χατζής» συνδεόταν παραδοσιακά με το προσκύνημα στους Αγίους Τόπους.
Η εύρεση των λειψάνων του απέκτησε ιδιαίτερη σημασία για την τοπική Εκκλησία της Λέσβου και τιμάται ξεχωριστά στις 4 Σεπτεμβρίου.
Ο Άγιος Ωκεανός ο Μάρτυρας
Το εορτολόγιο συμπληρώνει ο Άγιος Ωκεανός ο Μάρτυρας. Οι πληροφορίες για τη ζωή του είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Το όνομά του, ωστόσο, διασώθηκε στη συναξαριακή παράδοση μαζί με τη μνήμη του μαρτυρίου του.
Όπως συμβαίνει με πολλούς Μάρτυρες των πρώτων αιώνων, γνωρίζουμε ελάχιστα για τη ζωή του, αλλά η ημερομηνία της μνήμης του διατηρήθηκε επί αιώνες.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
Ααρών
Άνθιμος, Ανθιμία
Ερμιόνη, Ερμίνα
Μωυσής, Μωυσία
Ωκεανός, Ωκεανία
