Η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Έλενα Περικλέους, ανταποκρινόμενη σε πρόσκληση του Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συμμετείχε σε συνάντηση στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας που προωθεί ο Πρόεδρος της Επιτροπής για τη διαμόρφωση Διακήρυξης σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα.
Στο πλαίσιο της συνάντησης, η Επίτροπος ενημέρωσε τον Πρόεδρο της Επιτροπής για την Αξιολόγηση Αντικτύπου στα Δικαιώματα του Παιδιού (Child Rights Impact Assessment – CRIA) που βρίσκεται σε εξέλιξη αναφορικά με την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και για την εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης παιδιών και γονέων που θα ακολουθήσει στη βάση των αποτελεσμάτων της.
Η συμβολή του Γραφείου της Επιτρόπου σε πρωτοβουλίες που αφορούν το ψηφιακό περιβάλλον είναι ιδιαίτερα σημαντική, ώστε η διάσταση των δικαιωμάτων του παιδιού να ενσωματώνεται ουσιαστικά στις συζητήσεις και στις πολιτικές που διαμορφώνονται. Τα παιδιά αποτελούν ενεργούς χρήστες του ψηφιακού κόσμου και οι αποφάσεις που λαμβάνονται για τη λειτουργία, τη ρύθμιση και την ασφάλειά του επηρεάζουν άμεσα σειρά δικαιωμάτων τους, μεταξύ των οποίων το δικαίωμα στην προστασία, στην ιδιωτική ζωή, στην πληροφόρηση, στην έκφραση και στη συμμετοχή.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, προς αυτή την κατεύθυνση, η Αξιολόγηση Αντικτύπου που βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που θα προκύψουν θα προσφέρουν τεκμηριωμένα δεδομένα για τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν διαφορετικές επιλογές και μέτρα στα δικαιώματα των παιδιών και θα μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον δημόσιο και θεσμικό διάλογο, καθώς και στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και εμπειρίες των παιδιών.
Η Επίτροπος υπογράμμισε ότι η συζήτηση γύρω από την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και, ευρύτερα, την προστασία τους στο ψηφιακό περιβάλλον, απαιτεί μια ολοκληρωμένη και δικαιωματικά ορθή προσέγγιση. Οι όποιες αποφάσεις οφείλουν να στηρίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομένα, να αξιολογούν το σύνολο των δικαιωμάτων του παιδιού και να λαμβάνουν ουσιαστικά υπόψη τις απόψεις, τις εμπειρίες και τις ανάγκες των ίδιων των παιδιών.
Σε εξέλιξη η Αξιολόγηση Αντικτύπου στα Δικαιώματα του Παιδιού
Το Γραφείο της Επιτρόπου έχει θέσει σε εξέλιξη εξάμηνη Αξιολόγηση Αντικτύπου στα Δικαιώματα του Παιδιού (CRIA) αναφορικά με την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στόχος είναι, πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης, να διερευνηθούν οι θετικές και αρνητικές επιπτώσεις ενδεχόμενων περιορισμών στα δικαιώματα όλων των παιδιών, να αξιολογηθούν εναλλακτικές προσεγγίσεις και να εντοπιστούν οι αναγκαίες προσαρμογές για την υιοθέτηση αποτελεσματικών και δικαιωματικά ορθών μέτρων.
Η Αξιολόγηση διενεργείται με τον συντονισμό του Γραφείου και σε συνεργασία με την Υφυπουργό παρά τω Προέδρω, το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το Υπουργείο Υγείας, το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, την Επίτροπο του Πολίτη, την Αρχή Ψηφιακής Ασφάλειας, την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών, την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου και την Αστυνομία Κύπρου – Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Στη διαδικασία συμβάλλουν επίσης ομάδες παιδιών, γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας, καθώς και άλλοι εξειδικευμένοι φορείς.
Η μελέτη συνδυάζει βιβλιογραφική ανασκόπηση και χαρτογράφηση κυπριακών δεδομένων με ερωτηματολόγια και ομάδες εστίασης. Εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις επιπτώσεις στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην ιδιωτική ζωή, στη συμμετοχή, στην προστασία, στην ανάπτυξη και στις οικογενειακές σχέσεις, την αποτελεσματικότητα και την πιθανή παράκαμψη ηλικιακών περιορισμών, καθώς και τα απαραίτητα συνοδευτικά μέτρα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, περιλαμβανομένων παιδιών που ζουν σε συνθήκες ευαλωτότητας.
Από την Αξιολόγηση στην ενημέρωση και την πρόληψη
Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις του CRIA θα διαβιβαστούν στους αρμόδιους φορείς, ώστε να συμβάλουν στη λήψη τεκμηριωμένων και δικαιωματικά ορθών αποφάσεων, καθώς και στον περαιτέρω σχεδιασμό στοχευμένων αντισταθμιστικών μέτρων, όπου τα αποτελέσματα της Αξιολόγησης θα καταδείξουν ότι αυτά είναι αναγκαία. Παράλληλα, θα αποτελέσουν τη βάση για τον σχεδιασμό εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης παιδιών και γονέων. Με τον τρόπο αυτό, η εκστρατεία θα ανταποκρίνεται στα πραγματικά δεδομένα, στις ανάγκες και στις εμπειρίες των παιδιών και θα προωθεί την ασφαλή, υπεύθυνη και ισορροπημένη ψηφιακή συμμετοχή.
Η φωνή των παιδιών στην Ε.Ε. - Αποτελέσματα διαβούλευσης
Τη σημασία της πρωτοβουλίας και κυρίως της συμμετοχής των ίδιων των παιδιών στις αποφάσεις που αφορούν την ψηφιακή τους ζωή ενισχύουν και τα αποτελέσματα της πρόσφατης διαβούλευσης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Συμμετοχή των Παιδιών, τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα στο πλαίσιο της προετοιμασίας της Πράξης για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act).
Στη διαδικτυακή έρευνα συμμετείχαν 4.786 παιδιά ηλικίας 12 έως 17 ετών από τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων 39 παιδιά από την Κύπρο.
«Κατά την άποψή μου, η αδιάκοπη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι ειδοποιήσεις δεν θα πρέπει να επιτρέπονται σε άτομα κάτω των 16 ετών, επειδή μειώνουν τον αυτοέλεγχο και ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση».
— Κορίτσι, 17 ετών, Κύπρος
Τα αποτελέσματα καταγράφουν, μεταξύ άλλων, ότι:
48% ζητούν κάποια μορφή κανόνα ή ελέγχου στις λειτουργίες που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής τους στο διαδίκτυο, όπως η αδιάκοπη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι ειδοποιήσεις.
80% υποστηρίζουν κάποια μορφή ρύθμισης για τα loot boxes στα παιχνίδια, ενώ 32% θεωρούν ότι θα πρέπει να απαγορεύονται για τα παιδιά.
58% ζητούν αυστηρότερους ελέγχους στην εξατομικευμένη διαφήμιση και στη διαφοροποίηση των τιμών για διαφορετικούς χρήστες.
69% θεωρούν ότι οι influencers πρέπει να επιτρέπεται να προωθούν μόνο προϊόντα ασφαλή και κατάλληλα για παιδιά και εφήβους.
78% εισηγούνται κάποιο ηλικιακό όριο, για την ένταξη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρότι οι απόψεις διαφοροποιούνται ως προς το πότε, πού και πώς πρέπει να εφαρμόζεται.
72% υποστηρίζουν κάποια μορφή ελέγχου ηλικίας για την πρόσβαση σε συγκεκριμένες διαδικτυακές υπηρεσίες ή περιεχόμενο.
Τα ποσοστά αυτά δεν αποτελούν απλώς αριθμούς. Αποτυπώνουν εμπειρίες, ανησυχίες και συγκεκριμένες προτάσεις των παιδιών για ένα ψηφιακό περιβάλλον ασφαλέστερο, δικαιότερο και πιο κατάλληλο για την ηλικία τους. Η ίδια η έκθεση διευκρινίζει ότι τα αποτελέσματα δεν συνιστούν αντιπροσωπευτικό δείγμα όλων των παιδιών της Ευρώπης. Αποτελούν, ωστόσο, πολύτιμη τεκμηρίωση για όσα πολλά παιδιά σκέφτονται, βιώνουν και ζητούν.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και οι περισσότερες από 1.000 εισηγήσεις που υπέβαλαν τα παιδιά για το τι μπορεί να πράξει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ζητούν, μεταξύ άλλων, περισσότερη εκπαίδευση για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, στήριξη των γονέων και φροντιστών, περιορισμό της πρόσβασης σε επιβλαβές ή ακατάλληλο για ανηλίκους περιεχόμενο, ψηφιακά προϊόντα ασφαλή ήδη από τον σχεδιασμό και εξ ορισμού, μεγαλύτερη διαφάνεια και έλεγχο στους αλγόριθμους και στα συστήματα συστάσεων, αποτελεσματικότερους μηχανισμούς αναφοράς και επιβολής, προστασία της ιδιωτικότητας χωρίς η ασφάλεια να μετατρέπεται σε επιτήρηση, καθώς και ουσιαστική στήριξη της ψυχικής υγείας και της ζωής εκτός διαδικτύου.
Διεθνές πλαίσιο προστασίας
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού αναγνωρίζει το δικαίωμα κάθε παιδιού να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του για όλα τα ζητήματα που το αφορούν και οι απόψεις του να λαμβάνονται δεόντως υπόψη, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του. Το δικαίωμα αυτό ισχύει εξίσου και στον ψηφιακό κόσμο.
Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε τεχνικά μέτρα ή γονικούς ελέγχους. Απαιτεί πολιτικές που θέτουν ως πρωταρχική μέριμνα το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, ψηφιακές υπηρεσίες σχεδιασμένες εξαρχής με γνώμονα την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ηλικιακή καταλληλότητα, αποτελεσματικό έλεγχο των χειριστικών και εμπορικών πρακτικών, ουσιαστική ψηφιακή παιδεία και ενεργό συμμετοχή των ίδιων των παιδιών.
Μήνυμα της Επιτρόπου Έλενας Περικλέους προς τα παιδιά
«Ο ψηφιακός κόσμος είναι και δικός σας κόσμος. Έχετε δικαίωμα να βρίσκεστε σε αυτόν, να μαθαίνετε, να επικοινωνείτε, να δημιουργείτε και να εκφράζεστε με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και σεβασμό στα δικαιώματά σας.
Η γνώμη σας μετρά. Οι εμπειρίες σας έχουν αξία. Κανείς δεν γνωρίζει καλύτερα από εσάς πώς είναι να μεγαλώνετε σε έναν κόσμο όπου το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η τεχνολογία αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής. Γι’ αυτό και καμία απόφαση που αφορά την ψηφιακή σας ζωή δεν πρέπει να λαμβάνεται χωρίς να ακούγεται η δική σας φωνή.
Πραγματική προστασία σημαίνει να σας ακούμε, να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη όσα μας λέτε και να σας στηρίζουμε ώστε, καθώς μεγαλώνετε, να αποκτάτε τη γνώση, την κρίση και την ψηφιακή ωριμότητα που χρειάζεστε για να κινείστε με ασφάλεια και αυτονομία στον ψηφιακό κόσμο. Σημαίνει, ταυτόχρονα, να διαμορφώνουμε μαζί σας ένα ψηφιακό περιβάλλον που σας προστατεύει από κινδύνους και πρακτικές που δεν μπορείτε ή δεν πρέπει να καλείστε να αντιμετωπίσετε μόνοι σας, χωρίς να σας στερεί τις δυνατότητες να εξερευνάτε, να δημιουργείτε, να επικοινωνείτε και να συμμετέχετε. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο σε ποια ηλικία ένα παιδί μπορεί να μπει στον ψηφιακό κόσμο, αλλά πώς το βοηθούμε να αποκτήσει την ωριμότητα για να βρίσκεται σε αυτόν με ασφάλεια, γνώση, ελευθερία και δικαιώματα.»
