Τουλάχιστον 30 παιδιά, στην πλειονότητά τους Βρετανοί, εκτιμάται ότι έχουν συλληφθεί μέσω θεραπειών εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα της Κύπρου με τη χρήση διαφορετικών δοτών σπέρματος ή ωαρίων από εκείνους που είχαν επιλέξει οι γονείς τους, σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του BBC.
Σε όλες τις περιπτώσεις, οι γονείς εκφράζουν υποψίες ότι κατά τις θεραπείες γονιμότητας δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που οι ίδιοι είχαν επιλέξει.
Ο αριθμός των περιπτώσεων αποτελεί νέο εύρημα της έρευνας του BBC, το οποίο είχε αποκαλύψει στις αρχές του έτους τις πρώτες επτά υποθέσεις.
Οι γονείς αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει προσεκτικά ανώνυμους δότες, λαμβάνοντας υπόψη στοιχεία όπως το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους.
Ωστόσο, πλέον εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες ότι στις θεραπείες γονιμότητας που υποβλήθηκαν χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες σπέρματος ή ωαρίων από αυτούς που είχαν ζητήσει.
Τα 15 από τα 30 παιδιά γεννήθηκαν έπειτα από θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν στην ίδια κλινική, το Dogus IVF Centre.
«Είναι απολύτως σκανδαλώδες», δήλωσε μία από τις μητέρες, η Ρέιτσελ, η οποία πρόσφατα πληροφορήθηκε ότι η κλινική χρησιμοποίησε διαφορετικό δότη σπέρματος από εκείνον που είχε επιλέξει.
Τρία πρόσωπα, η δρ Firdevs Uguz Tip, ο δρ Sevket Alpturk και η συντονίστρια ασθενών Julie Hodson, είχαν εμπλακεί στη φροντίδα αρκετών από τους συγκεκριμένους ασθενείς στο Dogus.
Οι γονείς υποψιάζονται ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα ενδέχεται να τους παραπλάνησαν. Η Firdevs αρνείται οποιαδήποτε παράνομη ή επιλήψιμη ενέργεια, ενώ ούτε ο Alpturk ούτε η Hodson απάντησαν στα ερωτήματα του BBC.
Το BBC αποκάλυψε επίσης ότι η Cryos International, η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, είχε θέσει την κλινική Dogus σε μαύρη λίστα από το 2016.
Στα κατεχόμενα της Κύπρου, όπου δεν εφαρμόζεται το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η περιοχή αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία, οι κλινικές γονιμότητας λειτουργούν σε ένα χαλαρότερο κανονιστικό πλαίσιο. Παράλληλα, προσελκύουν ασθενείς με χαμηλότερες τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη ποικιλία δοτών σπέρματος και ωαρίων.
Η περιοχή αποτελεί έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς για Βρετανούς που αναζητούν θεραπείες γονιμότητας στο εξωτερικό.
Τον Μάρτιο, το BBC είχε αποκαλύψει για πρώτη φορά το σκάνδαλο που άρχισε να παίρνει διαστάσεις, όταν μια μικρή ομάδα γονέων φάνηκε να έχει παραπλανηθεί σχετικά με την ταυτότητα των δοτών.
Μετά τις καταγγελίες, το υπουργείο Υγείας των κατεχομένων ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσει στα επανειλημμένα αιτήματα του BBC για περισσότερες πληροφορίες.
Στη συνέχεια, περισσότεροι γονείς επικοινώνησαν με το BBC, περιγράφοντας περιστατικά με ιδιαίτερα παρόμοια χαρακτηριστικά.
Η πλειονότητα ανέφερε ότι οι κλινικές στις οποίες απευθύνθηκαν τούς είχαν υποσχεθεί ελεγμένους και υγιείς δότες από τη Δυτική Ευρώπη. Οι υποψίες τους άρχισαν να εντείνονται μετά τη γέννηση των παιδιών τους.
Έντεκα από τα 30 παιδιά έχουν ήδη υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA, τα οποία έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές χώρες.
Το εύρημα αυτό ενισχύει τις υποψίες ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που είχαν επιλέξει οι γονείς.
Η πλειονότητα των παιδιών που υποβλήθηκαν σε τεστ DNA συνελήφθησαν μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης μεταξύ 2012 και 2024 στην κλινική Dogus.
Οι οικογένειες καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την πραγματική βιολογική καταγωγή των παιδιών τους, αλλά και το ιατρικό ιστορικό των πραγματικών δοτών.
«Αυτές οι αναφορές είναι βαθιά ανησυχητικές», δήλωσε η Laura Bridgens, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK. Όπως ανέφερε, αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για ένα άτομο που έχει συλληφθεί με τη χρήση δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του.
Ο λάθος δότης σπέρματος
Η Ρέιτσελ αναφέρει ότι για χρόνια είχε αμφιβολίες σχετικά με το εάν κατά τη διάρκεια της θεραπείας της στο Dogus IVF Centre χρησιμοποιήθηκε ο δότης σπέρματος που είχε επιλέξει.
Μετά το πρώτο δημοσίευμα του BBC, η ίδια και ο 13χρονος γιος της, Jonah, ο οποίος έχει συλληφθεί με τη χρήση δότη, αποφάσισαν να κάνουν τεστ DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν τους φόβους της.
«Πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», ανέφερε. Όταν όμως το BBC τής είπε ότι είχαν εμφανιστεί και άλλες οικογένειες με παρόμοιες καταγγελίες, δήλωσε ότι πλέον «μοιάζει σαν να πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο δόλιο».
Η Ρέιτσελ επέλεξε το Dogus το 2012, έχοντας θετική εικόνα για τη συντονίστρια ασθενών Julie Hodson, την οποία περιέγραψε ως «εξυπηρετική και φιλική».
Η Hodson λειτουργούσε ως σύνδεσμος μεταξύ της Ρέιτσελ και της δρος Firdevs Uguz Tip, γνωστής επαγγελματικά ως δρος Firdevs, η οποία είχε αναλάβει τη θεραπεία της.
Η Ρέιτσελ ήταν τότε 39 ετών και χρειαζόταν δότη σπέρματος, ώστε τα ωάριά της να γονιμοποιηθούν σε εργαστήριο, να δημιουργηθεί έμβρυο και στη συνέχεια να εμφυτευθεί στη μήτρα της.
Η θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης κόστιζε περίπου 4.000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχούσε τότε σε περίπου 3.200 λίρες και ήταν σημαντικά χαμηλότερο από το κόστος αντίστοιχης θεραπείας στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Στο πακέτο περιλαμβανόταν σπέρμα δότη από την Cryos International, τη μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, με έδρα τη Δανία.
Η Ρέιτσελ επέλεξε μέσω της ιστοσελίδας της Cryos έναν ανώνυμο Δανό δότη. Στο προφίλ του εμφανιζόταν με το όνομα Ditto και όχι με το πραγματικό του όνομα. Ανέφερε επίσης ότι θα ήταν πρόθυμος να επιτρέψει στο παιδί του να μάθει την ταυτότητά του όταν θα συμπλήρωνε τα 18 χρόνια του.
«Ήθελα το παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει εάν θα επικοινωνήσει με τον δότη», δήλωσε η Ρέιτσελ, εξηγώντας ότι αυτό θα μπορούσε να είναι σημαντικό για ένα παιδί που προσπαθεί να κατανοήσει την ταυτότητα και την καταγωγή του.
Αρκετοί συντονιστές ασθενών της κλινικής, μεταξύ των οποίων και η Hodson, είχαν ενημερώσει τη Ρέιτσελ ότι η Firdevs θα αναλάμβανε να παραγγείλει το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη.
Η Ρέιτσελ ταξίδεψε στα κατεχόμενα για να υποβληθεί στη θεραπεία και λίγο αργότερα έμεινε έγκυος.
Οι πρώτες της αμφιβολίες ότι ο Ditto δεν ήταν τελικά ο δότης προέκυψαν όταν οι συντονιστές ασθενών, μεταξύ αυτών και η Hodson, αρνούνταν επανειλημμένα να της αποστείλουν ιατρική έκθεση που να επιβεβαιώνει ότι είχε χρησιμοποιηθεί το σπέρμα του.
Όταν γεννήθηκε ο Jonah, η εμφάνισή του δημιούργησε επίσης ερωτήματα, καθώς, σύμφωνα με τη Ρέιτσελ, διέφερε σημαντικά τόσο από τη δική της εμφάνιση όσο και από εκείνη που περιγραφόταν στο προφίλ του Ditto.
Έπειτα από 13 χρόνια αβεβαιότητας, τα τεστ DNA της Ρέιτσελ και του Jonah επιβεβαίωσαν ότι είναι βιολογική μητέρα του, αλλά ότι ο Ditto δεν ήταν ο δότης σπέρματος.
Μετά την εξέταση των αποτελεσμάτων, το BBC News επικοινώνησε με την Cryos. Η εταιρεία δήλωσε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να αποδεικνύει ότι παρέδωσε ποτέ σπέρμα στην κλινική Dogus.
Αυτό προκαλεί ακόμη περισσότερα ερωτήματα, καθώς η Dogus διαφήμιζε επί χρόνια τη συνεργασία της με την Cryos ως ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της κλινικής.
Το στοιχείο αυτό ενισχύει τις υποψίες αρκετών οικογενειών ότι παραπλανήθηκαν σχετικά με την πραγματική ταυτότητα των δοτών που χρησιμοποιήθηκαν στις θεραπείες τους.
Και οι περιπτώσεις ενδέχεται να είναι ακόμη περισσότερες.
Η Ρέιτσελ τονίζει ότι όσα αποκαλύφθηκαν δεν επηρεάζουν σε καμία περίπτωση την αγάπη που αισθάνεται για τον Jonah. Αυτό που την ανησυχεί περισσότερο είναι ότι ο γιος της μπορεί να έχασε την ευκαιρία να επικοινωνήσει στο μέλλον με τον πραγματικό βιολογικό του δότη.
Παράλληλα, δεν γνωρίζει εάν το σπέρμα του πραγματικού δότη έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης.
«Δεν θα μου έκανε εντύπωση αν υπάρχουν εκεί έξω γενετικά αδέλφια του», δήλωσε.
Αμέλεια ή εξαπάτηση;
Όταν το BBC παρουσίασε τα ευρήματα της νέας έρευνας σε ειδικούς στον τομέα της γονιμότητας, εκείνοι δήλωσαν σοκαρισμένοι από το ενδεχόμενο να έχουν επηρεαστεί συνολικά 30 παιδιά.
Οι ειδικοί εξήγησαν ότι η κατά λάθος χρήση λανθασμένου δότη σε διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι εξαιρετικά σπάνια. Ως εκ τούτου, ένα λάθος τέτοιας έκτασης, το οποίο φαίνεται να έχει επαναληφθεί σε πολλές περιπτώσεις, θα μπορούσε να υποδηλώνει «αμέλεια» ή ακόμη και «εξαπάτηση».
Η British Fertility Society έκανε λόγο για «συστημικό πρόβλημα», το οποίο ξεπερνά τα όρια ενός μεμονωμένου γιατρού ή μιας συγκεκριμένης κλινικής.
Από τις 15 περιπτώσεις που συνδέονται με την Dogus, τρία μέλη του προσωπικού φαίνεται να έχουν εμπλακεί επανειλημμένα.
Ο δρ Sevket Alpturk είναι ιδιοκτήτης και «υπεύθυνος διευθυντής» της κλινικής. Σύμφωνα με την κυβέρνηση των κατεχομένων, στα καθήκοντά του περιλαμβάνεται η έγκριση όλων των διαδικασιών και δραστηριοτήτων της κλινικής.
Ο ίδιος είχε αναλάβει τη θεραπεία των γονέων έξι παιδιών που γεννήθηκαν μετά από θεραπείες στο Dogus. Οι γονείς αυτοί δήλωσαν στο BBC ότι υποψιάζονται πως ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν λανθασμένοι δότες σπέρματος ή ωαρίων.
Το BBC έθεσε τις συγκεκριμένες καταγγελίες στον Alpturk, όμως εκείνος δεν απάντησε.
Τα υπόλοιπα εννέα παιδιά που συνδέονται με την Dogus είχαν υποβληθεί σε θεραπεία από τη Firdevs. Η ίδια υποστηρίζει ότι ο Alpturk ήταν υπεύθυνος για την τελική έγκριση των διαδικασιών στην κλινική και αρνείται ότι παραπλάνησε οποιονδήποτε ασθενή.
Η Firdevs ήταν επίσης η γιατρός σε εννέα ακόμη παρόμοιες περιπτώσεις σε δύο άλλες κλινικές, μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015.
Η πλειονότητα αυτών των περιστατικών καταγράφηκε στη Miracle IVF, την οποία διευθύνει σήμερα η ίδια. Η Firdevs επιμένει ότι η κλινική της λειτουργούσε πάντοτε σύμφωνα με τη νομοθεσία.
Όπως αναφέρει, οι ασθενείς της υπογράφουν έντυπα συγκατάθεσης στα οποία περιγράφεται ο τρόπος επιλογής των δοτών. Ωστόσο, αρκετοί από τους γονείς με τους οποίους μίλησε το BBC υποστηρίζουν ότι δεν έλαβαν επαρκή ενημέρωση.
Το τρίτο πρόσωπο που συνδέεται με αρκετές από τις υποθέσεις στην Dogus είναι η Julie Hodson, η οποία αποτελούσε το βασικό σημείο επαφής για τους περισσότερους Βρετανούς ασθενείς.
Σε ηλεκτρονικά μηνύματα προς ασθενείς, η Hodson ανέφερε επανειλημμένα ότι η Firdevs θα φρόντιζε να παραγγείλει για λογαριασμό τους σπέρμα από την Cryos.
Η Firdevs, ωστόσο, δήλωσε στο BBC ότι η προμήθεια σπέρματος δεν ανήκε στα καθήκοντά της και ότι δεν γνώριζε πως οι ασθενείς ενημερώνονταν διαφορετικά.
Το BBC ρώτησε τη Hodson εάν σκόπιμα δεν προχωρούσε στην παραγγελία σπέρματος από την Cryos ή εάν δεν διαβίβαζε τα αιτήματα των ασθενών στο προσωπικό της Dogus. Η ίδια δεν απάντησε στις προσπάθειες επικοινωνίας του BBC.
Τόσο η Hodson όσο και η Firdevs έχουν επίσης κατηγορηθεί ότι απέρριπταν ή αγνοούσαν ασθενείς όταν εκείνοι εξέφραζαν ανησυχίες σχετικά με το ενδεχόμενο να είχαν λάβει διαφορετικούς δότες από αυτούς που είχαν επιλέξει.
Απαντώντας στα ευρήματα της έρευνας, ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Ole Schou, δήλωσε ότι είναι «σοκαρισμένος» από τον αριθμό των οικογενειών που ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί.
Η τράπεζα σπέρματος αποκάλυψε στο BBC ότι είχε θέσει την Dogus σε μαύρη λίστα το 2016, καθώς υπήρχαν ανησυχίες ότι η κλινική δεν είχε παραγγείλει σπέρμα από την Cryos για ασθενή, παρότι είχε δηλώσει ότι θα το έκανε.
Παράλληλα, η Cryos έχει πλέον αναστείλει τη συνεργασία της τόσο με τη Firdevs όσο και με τη Miracle IVF, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα της κυβέρνησης των κατεχομένων.
Η Firdevs υποστηρίζει ότι έχει απαλλαγεί από οποιαδήποτε κατηγορία σχετικά με παραβίαση της νομοθεσίας. Ωστόσο, το BBC αναφέρει ότι δεν κατάφερε να επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό αυτό με το υπουργείο Υγείας των κατεχομένων.
Παραμένει, επομένως, άγνωστο εάν θα γίνει ποτέ γνωστό ποιος ήταν τελικά υπεύθυνος για τη χρήση των λανθασμένων δοτών στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Για μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας, ο Jonah πίστευε ότι είχε κατά το ήμισυ δανική καταγωγή. Τα τεστ DNA, όμως, αποκάλυψαν ότι έχει τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική καταγωγή.
«Ευτυχώς, ο Jonah ενθουσιάστηκε όταν έμαθε περισσότερα για την καταγωγή του», δήλωσε η Ρέιτσελ.
«Ακόμη κι έτσι, αυτό που συνέβη δεν είναι αποδεκτό. Είναι κάτι τεράστιο και θα μπορούσε να του έχει προκαλέσει σοβαρό ψυχολογικό τραύμα».
Διαβάστε επίσης: Αποκάλυψη BBC: Κλινικές εξωσωματικής στα κατεχόμενα χορήγησαν λάθος σπέρμα - Καταγγελίες από οικογένειες (ΒΙΝΤΕΟ)
Πηγή: BBC
