Πενήντα δύο χρόνια μετά τα δραματικά γεγονότα του Ιουλίου του 1974, ο Νίκος Σιήκκης, σήμερα 67 ετών, μεταφέρει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τις μνήμες μιας εποχής που σημάδεψε για πάντα την Κύπρο αλλά και τη δική του ζωή.
Ήταν μόλις 16 ετών όταν βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων του πραξικοπήματος στην Πάφο, λαμβάνοντας μέρος σε επιχειρήσεις, μάχες, συλλήψεις και ένοπλες συγκρούσεις. Όπως ο ίδιος αναφέρει, ήταν ο νεότερος από όλους όσοι συμμετείχαν ενεργά στις επιχειρήσεις εκείνων των ημερών στην επαρχία Πάφου.
Η αφήγησή του ξεκινά από τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Ιουλίου 1974. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πληροφορίες που υπήρχαν στους κύκλους των υποστηρικτών του Προέδρου Μακαρίου ήταν σαφείς: στρατιωτικές δυνάμεις επρόκειτο να κινηθούν από το ΚΕΝ Πάφου στο πλαίσιο της εκδήλωσης του πραξικοπήματος.
Ο νεαρός τότε Νίκος βρέθηκε μαζί με άλλους άνδρες μπροστά σε μια απόφαση που, όπως αποδείχθηκε, θα καθόριζε την εξέλιξη των γεγονότων στην περιοχή.
«Γνωρίζαμε από το πρωί ότι ο στρατός θα επιτεθεί από το ΚΕΝ Πάφου. Δεν περιμέναμε να έρθουν εκείνοι σε εμάς. Αποφασίσαμε να κινηθούμε πρώτοι για να τους προλάβουμε», αναφέρει.
Έτσι οργανώθηκε η επιχείρηση κατάληψης του στρατοπέδου. Ο Νίκος Σιήκκης θυμάται ότι οι δυνάμεις που αντιδρούσαν στο πραξικόπημα εισήλθαν στο ΚΕΝ και κατάφεραν αρχικά να θέσουν υπό τον έλεγχό τους ολόκληρη την εγκατάσταση.
«Μπήκαμε μέσα στο ΚΕΝ. Συλλάβαμε τον διοικητή Κατερινάκη. Συνελήφθη ο Σιέλλης και μέλη της οικογένειας Τσέλεπου και διάφοροι άλλοι πολίτες. Τους βάλαμε όλους στο πειθαρχείο του ΚΕΝ Πάφου. Εκείνη τη στιγμή θεωρούσαμε ότι είχαμε τον απόλυτο έλεγχο του στρατοπέδου και ότι είχαμε προλάβει τα γεγονότα», θυμάται.
Η επιχείρηση, σύμφωνα με τον ίδιο, εξελίχθηκε γρήγορα και αποτελεσματικά. Όμως πολύ σύντομα η κατάσταση άρχισε να αλλάζει δραματικά.
Όπως περιγράφει, ένα πρόσωπο το οποίο παρουσιαζόταν ως υποστηρικτής της δικής τους πλευράς και κινούνταν ανάμεσα στους άνδρες που είχαν καταλάβει το στρατόπεδο, προχώρησε σε μια ενέργεια που ανέτρεψε τα δεδομένα.
«Υπήρχε κάποιος επιτήδειος που υποτίθετο ήταν μαζί μας. Αυτός άνοιξε το πειθαρχείο και απελευθέρωσε όλους όσους είχαμε συλλάβει».
Η εξέλιξη αυτή αποδείχθηκε καθοριστική.
Ο Νίκος Σιήκκης εξηγεί ότι οι δυνάμεις που είχαν διενεργήσει την κατάληψη δεν γνώριζαν ότι μέσα στον θάλαμο της διαχείρισης υπήρχε αποθηκευμένος οπλισμός. Αντίθετα, οι αξιωματικοί και τα στελέχη που είχαν συλληφθεί γνώριζαν ακριβώς πού βρίσκονταν τα όπλα.
«Εμείς δεν το ξέραμε. Εκείνοι το γνώριζαν πολύ καλά. Μόλις βγήκαν από το πειθαρχείο έτρεξαν κατευθείαν προς τη διαχείριση. Άρπαξαν τα όπλα και άρχισαν την αντεπίθεση».
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, οι ισορροπίες ανατράπηκαν.
Οι απελευθερωμένοι αξιωματικοί και στρατιώτες εξοπλίστηκαν, ανασυντάχθηκαν και αντέδρασαν δυναμικά. Επιπλέον είχαν στην κατοχή τους τα κλειδιά των στρατιωτικών φορτηγών.
«Πήραν τα οχήματα και βγήκαν έξω από το στρατόπεδο. Κατευθύνθηκαν προς την Αστυνομία και κατέλαβαν τις εγκαταστάσεις της».
Η επιτυχία της αρχικής κατάληψης μετατράπηκε σε μάχη επιβίωσης.
Μπροστά στην εξέλιξη αυτή, οι δημοκρατικές δυνάμεις που είχαν καταλάβει το ΚΕΝ αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Ο Νίκος Σιήκκης θυμάται πως η ομάδα του εγκατέλειψε την περιοχή και κινήθηκε προς τη Λεμεσό, όπου ήδη εξελίσσονταν συγκρούσεις.
Στη μαρτυρία του, ξεχωριστή θέση κατέχει ο Ανδρέας Σαρρής, τον οποίο περιγράφει ως τον άνθρωπο που ηγήθηκε της αντίστασης στην Πάφο.
Ο τρόπος με τον οποίο μιλά για τον Σαρρή αποκαλύπτει τον σεβασμό και τον θαυμασμό που εξακολουθεί να τρέφει προς το πρόσωπό του.
«Ο Ανδρέας Σαρρής ήταν ατρόμητος. Μπήκε μόνος του στο διοικητήριο και άρπαξε τον Κατερινάκη. Δεν φοβόταν τίποτα. Το έλεγε η ψυχή του. Ήταν άνθρωπος που δύσκολα κάποιος μπορούσε να αντιμετωπιστεί».
Κατά τον Νίκο Σιήκκη, η κατάληψη του ΚΕΝ πραγματοποιήθηκε από δυνάμεις της ΕΔΕΚ υπό την ηγεσία του Ανδρέα Σαρρή.
Μετά την κατάληψη, ακολούθησαν συλλήψεις προσώπων που θεωρούνταν ότι συνδέονταν με την ΕΟΚΑ Β΄.
«Πιάσαμε διάφορους από την Πάφο που ανήκαν στην ΕΟΚΑ Β'. Εμείς κάναμε τη δουλειά μας σωστά. Καταλάβαμε το ΚΕΝ και το παραδώσαμε στη λεγόμενη Ένωση Αγωνιστών».
Ωστόσο θεωρεί ότι εκεί άρχισαν τα προβλήματα.
«Οι άνθρωποι που το παρέλαβαν δεν ήταν εκπαιδευμένοι. Δεν είχαν εμπειρία. Δεν ήξεραν πώς να διαχειριστούν μια τέτοια κατάσταση. Εκεί χάθηκε ο έλεγχος».
Οι επόμενες ημέρες κύλησαν μέσα σε συνεχείς μετακινήσεις και συγκρούσεις.
Από την Πάφο μετακινήθηκαν στη Λεμεσό, όπου η κατάσταση ήταν εξαιρετικά τεταμένη.
Ο Νίκος Σιήκκης θυμάται μάχες στους δρόμους, ανταλλαγές πυρών και μια γενικευμένη αίσθηση ότι ολόκληρη η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση πολέμου.
«Πολεμούσαμε στη Λεμεσό και προσπαθούσαμε να κρατήσουμε τις θέσεις μας. Κανείς δεν ήξερε τι θα γινόταν την επόμενη ώρα».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάσταση μεταβλήθηκε ξανά όταν στρατιωτικές δυνάμεις από την Κυθρέα κινήθηκαν εναντίον τους.
«Ήρθε το τάγμα από την Κυθρέα και επιτέθηκε στη Λεμεσό. Τότε αναγκαστήκαμε να κάνουμε οπισθοχώρηση».
Η ομάδα του επέστρεψε στην Πάφο, όπου οι εξελίξεις συνέχιζαν να είναι καταιγιστικές.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας στρατιωτικές δυνάμεις εισήλθαν στην πόλη με σκοπό να εντοπίσουν τον Ανδρέα Σαρρή.
Ο Νίκος Σιήκκης θυμάται έντονα μια στιγμή που έμελλε να καθορίσει τις αποφάσεις του.
Ο αδελφός του, Πανίκος, ο οποίος βρισκόταν μέσα στη στρατιωτική φάλαγγα, έτρεξε να τους βρει.
«Ήρθε βουρητός. Μας βρήκε και μας είπε ότι αν έχουμε όπλα πρέπει να τα παραδώσουμε γιατί διαφορετικά θα μας εκτελέσουν».
Η προειδοποίηση ήταν ξεκάθαρη.
Ο 16χρονος τότε Νίκος πήρε μια απόφαση που θα τον οδηγούσε σε μια νέα περιπέτεια.
«Τους είπα ότι δεν παραδίδω τίποτα. Αν καταλάμβανε ο στρατός την Πάφο, το σχέδιό μας ήταν να φύγουμε στα βουνά της Παναγιάς και να συνεχίσουμε με αντάρτικο».
Ήταν ένα σχέδιο που είχε ήδη συζητηθεί και αποτελούσε εναλλακτική επιλογή σε περίπτωση πλήρους επικράτησης των πραξικοπηματικών δυνάμεων.
Όμως δεν κατάφερε να φτάσει ποτέ εκεί.
Μαζί με τον Σταυρό του Μιχάλη συνελήφθησαν στους Αγίους Πέντε, στο βουνό της Γεροσκήπου.
«Μας περικύκλωσαν. Μας φώναξαν να παραδοθούμε. Δεν είχαμε τρόπο διαφυγής».
Αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Ακολούθησαν ανακρίσεις και πιέσεις για να αποκαλύψουν πού βρίσκονταν τα όπλα και ποιοι συμμετείχαν στις αντιπραξικοπηματικές ομάδες.
Οι στιγμές που ακολούθησαν είναι από τις πιο σκληρές που θυμάται.
«Μας κρατούσαν φυλακισμένους και μας χτυπούσαν συνεχώς. Ήταν πολύ δύσκολες ώρες».
Η πιο δραματική στιγμή ήρθε λίγο πριν ξημερώσει.
«Στις πέντε το πρωί μάθαμε ότι θα μας πάρουν για εκτέλεση».
Ο Νίκος Σιήκκης θυμάται πως πίστεψε ότι είχε φτάσει το τέλος.
Όμως την τελευταία στιγμή συνέβη κάτι που άλλαξε τα πάντα.
Ένας συγγενής του Σταύρου, ο μακαρίτης Παναγιωτάκης, παρενέβη και τους έσωσε. «Μας άνοιξαν τα τέλια και μας έλυσαν. Αν δεν γινόταν αυτό ίσως να μην ζούσαμε σήμερα».
Για λίγη ώρα πίστεψαν ότι είχαν σωθεί.
Όμως η δοκιμασία τους δεν είχε τελειώσει.
«Μόλις φύγαμε από τη Γεροσκήπου μας ξανασυνέλαβαν».
Αυτή τη φορά ο σκοπός ήταν διαφορετικός.
Οι ένοπλες δυνάμεις χρειάζονταν ανθρώπους που να γνωρίζουν από όπλα ενόψει της τουρκικής εισβολής.
«Στο πραξικόπημα ήξεραν να πολεμούν εναντίον Κυπρίων. Όταν ήρθε ο πραγματικός πόλεμος δεν ήξεραν. Γι' αυτό μας πήραν στην πρώτη γραμμή».
Σήμερα, μισό αιώνα μετά, ο Νίκος Σιήκκης εξακολουθεί να θεωρεί ότι πολλά από τα γεγονότα εκείνης της περιόδου παραμένουν άγνωστα στις νεότερες γενιές.
Υποστηρίζει ότι η ιστορική μνήμη κινδυνεύει από τη λήθη και την παραποίηση.
Θυμάται τις δολοφονίες, τις εκτελέσεις, τις διώξεις και τον διχασμό που σημάδεψε την κυπριακή κοινωνία.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στους πέντε νέους του Ύψωνα που, όπως λέει, έχασαν τη ζωή τους επειδή ήταν Μακαριακοί.
«Πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν εν ψυχρώ. Έγιναν δολοφονίες. Έγιναν εγκλήματα που δεν πρέπει να ξεχαστούν».
Για τον ίδιο, η μεγαλύτερη υποχρέωση των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα είναι να μιλούν ανοιχτά γι' αυτά.
«Οι νέοι πρέπει να ξέρουν τι έγινε. Πρέπει να ξέρουν γιατί σήμερα υπάρχει Δημοκρατία. Τίποτε δεν χαρίστηκε. Υπήρξαν άνθρωποι που αγωνίστηκαν, που κινδύνεψαν και που θυσιάστηκαν».
Στα 67 του χρόνια, ο Νίκος Σιήκκης παραμένει ο ίδιος άνθρωπος που στα 16 του βρέθηκε να κρατά όπλο μέσα σε συνθήκες εμφύλιας σύγκρουσης, να συμμετέχει στην κατάληψη του ΚΕΝ Πάφου, να πολεμά στη Λεμεσό, να σχεδιάζει αντάρτικο στα βουνά της Παναγιάς, να συλλαμβάνεται στη Γεροσκήπου και να περιμένει την αυγή πιστεύοντας ότι θα οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα, να πολέμα τους Τούρκους στην πρώτη γραμμή.
Η μαρτυρία του δεν αποτελεί μόνο προσωπική ανάμνηση. Αποτελεί ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο για μια από τις πιο σκοτεινές και τραγικές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου, καταγράφοντας μέσα από τα μάτια ενός 16χρονου τις ώρες που άλλαξαν για πάντα την πορεία του τόπου.
